II SA/Wa 484/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie WSA Waldemar Śledzik, Olga Żurawska – Matusiak, Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. M. z dnia [...] grudnia 2010 r. o przyznanie emerytury w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełni następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednej z nich powoduje nieprzyznanie świadczenia. Dalej organ podał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, iż wnioskodawczyni na przestrzeni 67 lat życia udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat, 3 miesiące i 29 dni. Przy czym okresy nieskładkowe zostały uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W latach 1966-1975 strona nie wykonywała pracy ani innej działalności objętej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto od zaprzestania wykonywania zatrudnienia w październiku 1980 r. do osiągnięcia wieku emerytalnego w listopadzie 2004, tj. przez ponad 24 lata nie udowodniła żadnego okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Dalej Prezes ZUS podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie J. M. nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy J. M. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że organ w sposób nierzetelny ustalił jej okres zatrudnienia. Podkreśliła, że w chwili obecnej ma 67 lat, jest w złym stanie zdrowia i ciężkiej sytuacji finansowej. W latach 1966-1974 r. opiekowała się dziećmi i wówczas była na utrzymaniu męża. Następnie pracowała na umowę zlecenia w [...], potem na etacie, ale wówczas korzystała z urlopu bezpłatnego, później zarejestrowała działalność [...]. Od 1988 r. pracowała w firmie konkubenta, była przekonana, że opłacane są składki. Konkubent ją oszukał. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. i w uzasadnieniu wskazał, że ostatnio udowodniony okres składkowy J. M. przypada na dzień [...] października 1980 r., a z akt sprawy nie wynika, aby po tej dacie nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że nie została orzeczona wobec niej całkowita niezdolność do pracy. Z powyższego wynika, że przez okres ponad 24 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego w listopadzie 2004 r. ubezpieczona nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty w trybie zwykłym. We wskazanym okresie nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Dalej organ wskazał, że trudne warunki materialne, były brane pod uwagę, ale nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której J. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniosła, że jest osobą 67-letnią schorowaną i znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że w stosunku do skarżącej nigdy nie została orzeczona niezdolność do pracy. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 12 lat 3 miesiące i 29 dni, a samo ubezpieczenie ustało w 1980 r. Oznacza to, że przez ponad 24 lata przed osiągnięciem wieku emerytalnego w 2004 r. nie wykonywała żadnej działalności połączonej z ubezpieczeniem, chociaż wówczas był osobą zdolną do pracy. Słusznie organ podkreślił, że J. M. spełnia trzy z pierwszych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jest osobą ubezpieczoną i ze względu na wiek nie może podjąć pracy oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Nie został jednak spełniony czwarty konieczny warunek do przyznania emerytury w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 cytowanej ustawy. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu, brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącej. Podkreślić również należy, że wskazywane przez skarżącą dodatkowe okresy ubezpieczenia były analizowane przez ZUS, a także przez sądy powszechne w latach 2001-2011, które oddalały odwołania od decyzji organu rentowego, kiedy odmówiono przyznania J. M. emerytury w trybie zwykłym. Wobec tego, jak wskazano wyżej, okresy zatrudnienia były przedmiotem analizy i oceny sądu, a ustalenia te są wiążące dla ZUS i nie mogą podlegać ponownej weryfikacji. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.