II SA/Wa 489/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Stanisław Marek Pietras, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia .[...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. – oddala skargę 2. – przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata D. K. B. kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści), oraz kwotę 52,80 złotych (pięćdziesiąt dwa 80/100) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku H. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do przyznania renty rodzinnej na zasadach ogólnych. Organ wskazał, że zgodnie z art. 68 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dzieci własne mają prawo do renty rodzinnej: 1) do ukończenia 16 lat; 2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo 3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2. W dalszej części uzasadnienia organ podniósł, że z grona osób uprawnionych, którym może być przyznana renta rodzinna po zmarłym ojcu, eliminuje H. C. fakt, iż została po raz pierwszy uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2001 r. Orzeczenie to stwierdzało niezdolność do pracy począwszy od [...] lutego 1993 r. W dacie tej H. C. miała 45 lat. Wskazano również, że od sierpnia 1977 r., tj. od momentu, gdy H. C. zaprzestała pracy, do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy, była osobą całkowicie zdolną do pracy. Nie istniały wówczas przeciwwskazania uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co umożliwiłoby nabycie prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Ustosunkowując się do twierdzeń H. C. zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazujących, iż nie podejmowała pracy ze względu na zły stan zdrowia, oraz że nie może odzyskać dokumentacji medycznej z okresu dzieciństwa i młodości, ponieważ uległa ona zniszczeniu po okresie archiwizacji, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że okoliczności te nie stanowią podstawy do przyjęcia innej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, niż wskazana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS. Wyjaśnił również, że ustalenie daty powstania niezdolności do pracy może nastąpić w oparciu o dowody, takie jak: karty choroby, historie choroby, analizy, czy też zaświadczenia lekarskie wydane w okresie, w którym według twierdzeń zainteresowanej osoby miała powstać niezdolność do pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. C. podniosła, że decyzja Prezesa ZUS jest dla niej krzywdząca. Wskazała, że jest osobą chorą na [...]. Wyjaśniła, że jej choroba była przyczyną kłopotów w szkole. Nie udało się jej również ukończyć studiów. Leczyła się przebywając w Wielkiej Brytanii, a podczas pobytu w Kanadzie przebywała w szpitalu. Po powrocie do kraju w 1990 r. jej choroba nasiliła się. Była także hospitalizowana. Podała również, że lekarze, u których leczyła się, wskazywali jej rodzicom, że odnotowanie schorzenia w dokumentach mogłoby w sposób negatywny wpłynąć na jej życie zawodowe i naukowe. Wskazała także, że dokumentacja lekarska z okresu jej dzieciństwa i młodości została zniszczona po okresie archiwizacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do treści skargi Prezes ZUS wyjaśnił, że brak jest jakichkolwiek danych o leczeniu skarżącej przed 1991 r., także w instytucjach zagranicznych. Wskazał również, że w sytuacji, gdy lekarz orzecznik miałby podstawy do orzeczenia, iż skarżąca była niezdolna do pracy w okresie uprawniającym ją obecnie do renty socjalnej, to zaznaczyłby to w orzeczeniu. Na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. pełnomocnik skarżącej złożyła do akt sprawy kserokopię zaświadczenia lekarskiego wystawionego w dniu 19 lutego 2008 r. oraz kserokopię pisma z dnia 26 lutego 2008 r. z Ośrodka Leczenia [...] w T. w K. (tłumaczenie z języka angielskiego). Załącznikiem do tego pisma jest "Skrócony wypis" z pobytu skarżącej w powyższym Ośrodku w okresie od dnia [...] lipca 1989 r. do [...] października 1989 r. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że dokumenty te nie były załączone do dokumentacji na potrzeby lekarza orzecznika ZUS oraz że stanowią one uzasadnienie twierdzenia skarżącej wskazującego, że jej schorzenie pojawiło się przed szesnastym rokiem życia i uniemożliwiło jej naukę oraz stałe zatrudnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Stosownie natomiast do treści art. 68 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dzieci własne mają prawo do renty rodzinnej: 1) do ukończenia 16 lat; 2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo 3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2. Biorąc pod uwagę wiek skarżącej, przyznanie jej renty rodzinnej w drodze wyjątku możliwe byłoby więc jedynie w sytuacji, gdy stałaby się całkowicie niezdolna do pracy w okresie do ukończenia 16 roku życia albo do ukończenia nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia. Skarżąca w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS miała 45 lat. Działalność zawodową skarżąca zakończyła w 1977 r., mając wówczas 29 lat. W okresie od zaprzestania działalności zawodowej do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżąca nie miała stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy. Mając na uwadze treść powołanego wyżej art. 68 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdzić należy, że okoliczności te eliminują skarżącą z grona osób uprawnionych do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Brak jest dokumentacji medycznej dotyczącej okresu dzieciństwa i młodości skarżącej, a przedstawione na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. dokumenty nie potwierdzają, iż skarżąca stała się osobą niezdolną do pracy przed ukończeniem 16 roku życia. Dokumenty te wskazują jedynie na możliwość powstania schorzenia skarżącej przed ukończeniem 16 roku życia. Nie odnoszą się jednak do kwestii zdolności do pracy skarżącej w tym okresie. Również przedstawiane przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego kopie świadectw szkolnych, nie potwierdzają tej okoliczności, a świadczą jedynie o problemach z nauką. Należy także dodać, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego, co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z takim naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które skutkowałoby koniecznością jej uchylenia i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. W przedmiocie przyznania adwokatowi wynagrodzenia za poniesione i nieopłacone koszty pomocy prawnej świadczonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).