II SA/Wa 492/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Małgorzata Pocztarek, Sędziowie WSA - Joanna Kube, - Adam Lipiński (spr.), Protokolant: - Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2005 r. sprawy ze skargi H.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje adw. T.Z. za środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 240 zł (dwieście czterdzieści) złotych - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego z urzędu. H.C. urodzona [...] października 1953 r. starała się o rentę inwalidzką w drodze wyjątku. Podawała, że przeszła bardzo poważną operację [...] w związku z chorobą [...]. Obecnie została uznana za niezdolną do pracy, jednakże nie posiada ustawowych uprawnień do renty w trybie zwykłym, z uwagi na brak wymaganych 5 lat pracy w ostatnim dziesięcioleciu - legitymuje się jedynie okresem 2 lat i 8 miesięcy pracy. Zamieszkuje z matką emerytką, mężem i dwoma bezrobotnymi synami. Jej małżonek otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości około 1000 zł. brutto, jednakże z kwoty tej należy zakupić niezbędne dla niego lekarstwa i po opłaceniu rachunków domowych kwota, która pozostaje, nie wystarcza na utrzymanie, nie mówiąc już o lekarstwach dla wnioskodawczyni. Innych źródeł dochodu H. C. nie posiada. Lekarz orzecznik ZUS, orzeczeniem z dnia [...] lipca 2002 r. stwierdził u H.C. całkowitą niezdolność do pracy do lipca 2004 r. Niezdolność ta powstała w dniu [...] kwietnia 2002 r. Natomiast biegli sądowi, w opinii sporządzonej w sierpniu 2002 r. dla potrzeb postępowania przez sądem powszechnym, za datę powstania niezdolności do pracy przyjęli dzień [...] października 2001 r. Tę też datę przyjął organ, zgodnie z treścią kolejnego orzeczenia lekarza orzecznika z dnia [...] sierpnia 2004 r., w którym uznano H.C. za całkowicie niezdolną do pracy okresowo do sierpnia 2005 r. i potwierdzono datę powstania niezdolności do pracy zgodnie z opinią biegłych - to jest na dzień [...] października 2001 r. Skarżąca na przestrzeni 51 lat życia, legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym łącznie w rozmiarze 20 lat, 7 miesięcy i 15 dni. Na ostatnie dziesięciolecie przed datą powstania niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat, legitymuje się jedynie okresem składkowym 3 lata, 1 miesiąc i 2 dni (przy przyjęciu daty [...] października 2001 r. za datę powstania niezdolności do pracy). Ostatnie składki zusowskie wpłynęły w marcu 1996 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Swoją decyzję uzasadniał dużą, bo ponad pięcioletnią, przerwą miedzy ostatnim zatrudnieniem a datą powstania niezdolności do pracy. W konkluzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził brak przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, zgodnie z treścią art. 83 par. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). W prośbie o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca twierdziła, że przed datą powstania niezdolności do pracy szukała pracy, ale jej działania w tym kierunku były bezskuteczne. Wskazywała na brak środków do życia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] utrzymał swoją poprzednią decyzję w mocy. W uzasadnieniu argumentował jak w poprzedniej decyzji i nadto podnosił, że tak długi okres pozostawania bez zatrudnienia i okres pozostawania poza ubezpieczeniem społecznym były wynikiem okoliczności kształtowanych przez samą zainteresowaną. W ocenie organu brak w niniejszej sprawie okoliczności szczególnych, w rozumieniu przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca podniosła okoliczność, iż obecnie, z uwagi na stan zdrowia, nie może pracować oraz wskazywała na bardzo trudną sytuację finansową. Na rozprawie, działający w imieniu skarżącej, pełnomocnik z urzędu wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. Istnienia po stronie skarżącej szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia, upatrywał w fakcie sprawowania przez H.C. opieki nad ciężko chorym na serce małżonkiem. Sprawowanie tej opieki znacznie ograniczało możliwości podjęcia pracy jak i jej poszukiwania. W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, natomiast na rozprawie pozostawił rozstrzygniecie sprawy do uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2003 r. i z dnia [...] grudnia 2003 r., odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji. Zawierają one prawidłowe uzasadnienia, wszechstronnie analizujące cały zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał w niniejszej sprawie. Przyczyny, dla których odmówiono przyznania świadczenia były następujące. Skarżąca, licząca w chwili powstania niezdolności do pracy 48 lat, legitymuje się jedynie nieco ponad 20 letnim udokumentowanym okresem składkowym i nieskładkowym. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona z datą jej powstania na dzień [...] października 2001 r., a więc pięć lat i sześć miesięcy po opłacaniu składek zusowskich z tytułu zasiłku dla bezrobotnych (marzec 1996 rok) i po upływie ponad sześciu lat i sześciu miesięcy od ostatniego zatrudnienia (luty 1995 rok). Okres ten, w ocenie organu, jest za długi aby móc go tu pominąć, brak także wystąpienia w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających tak długą przerwę w ubezpieczeniu. Okres pozostawania skarżącej bez zatrudnienia i okres pozostawania poza ubezpieczeniem społecznym były wynikiem okoliczności kształtowanych przez samą zainteresowaną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w całości popiera zasadność takiej argumentacji w tak zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym materiale dowodowym. Argumenty podnoszone przez skarżącą, dotyczące bardzo złej sytuacji finansowej rodziny, trudności w znalezieniu pracy, nie stanowią szczególnych okoliczności w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Osobnego omówienia wymaga podniesiony na rozprawie przez pełnomocnika skarżącej zarzut polegający na wskazaniu jako szczególnych okoliczności, faktu sprawowania opieki nad chorym mężem. Wcześniej okoliczność ta nie była nigdy przez skarżącą zgłaszana, ani w żaden sposób sygnalizowana, w postępowaniu administracyjnym, na żadnym jego etapie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę granicach dowodowych zakreślonych stanem faktycznym sprawy przed organem administracyjnym, z daty wydania zaskarżonej decyzji. Dlatego ten aspekt skargi nie może być zasadny. Jednakże zagadnienie to może i powinno być przedmiotem szerokiego rozpoznania sprawy w przypadku złożenia przez skarżącą nowego wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, popartego powyższą argumentacją. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa, dlatego też na podstawie art. 151 w związku z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. W zakresie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej, świadczonej z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na zasadzie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).