II SA/Wa 497/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.) Olga Żurawska-Matusiak Protokolant Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę Prezes Rady Ministrów decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r., odmawiającą R. K. przyznania świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje: Przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne, niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności np. zawodowej, artystycznej, społecznej czy politycznej, lub osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. R. K. we wniosku o przyznanie renty specjalnej podał, że [...] 1982 r. został internowany na pół roku. Doznał w związku z tym wielu cierpień, zwłaszcza psychicznych, gdyż w miejscu odosobnienia panowała raz dobra, koleżeńska atmosfera, a raz wzajemnej podejrzliwości, a ponadto cierpiał z powodu oddalenia od rodziny, otoczenia, z powodu przesłuchiwania i pragnienia wyjścia na wolność. W połowie czasu internowania zaczął chorować [...], co objawiało się [...]. Po wyjściu na wolność choroba się pogłębiła. Z trudnością skończył studia, w trakcie których, w [...] roku rozpoczął leczenie farmakologiczne. Wkrótce poznał przyszłą żonę, z którą ma [...] syna. Cały czas prowadził działalność konspiracyjną polegającą na drukowaniu ulotek i nielegalnym kolportażu. Nie był członkiem [...] ani [...], lecz sympatykiem tych związków i szeregowym członkiem podziemnych struktur opozycyjnych. Działał natomiast w [...]. W dniu 13 grudnia 1981 r. postanowił zaprotestować i sprzeciwić się stanowi wojennemu. Zorganizował wówczas grupę kilkunastu osób, głównie studentów, która kolportowała ulotki. Na początku "skrzynka" była u niego w domu. Działalność ta trwała do czasu internowania. Po zwolnieniu w [...] 1982 r. ponownie podjął działalność konspiracyjną. Drukował z kolegami ulotki w różnych miejscach, a następnie kolportowali je oraz wydawnictwa bezdebitowe, aż do przełomu lat 1985-1986. W roku 1985 ukończył Akademię [...] uzyskując tytuł magistra [...]. Próbował podjąć pracę, co skończyło się niepowodzeniem z powodu [...]. Stan zdrowia się pogarszał. Zdał sobie sprawę, że nie ma możliwości podjęcia pracy, a żona zdecydowała się na rozwód, który otrzymała w [...] r. Od roku 1986 otrzymuje rentę inwalidzką, obecnie w kwocie 560 zł, z czego płaci alimenty na syna [...]. Utrzymuje się dzięki pomocy rodziców. Obecnie ma 50 lat i tylko stałe przyjmowanie leków powoduje, iż choroba nie pogłębia się. Ponieważ, jak podnosi, choroba [...] powodująca brak możliwości podjęcia pracy zawodowej spowodowana została jego działalnością konspiracyjną, z tego względu występuje o przyznanie renty specjalnej. Z załączonej do wniosku kopii zaświadczenia lekarskiego z 2008 r. wynika, że R. K. choruje [...] od lat 80-tych, a silny stres związany z internowaniem mógł być czynnikiem sprawczym choroby (przy kolejnym piśmie załączył kopię zaświadczenia z 1999 r., w którym podano, że choruje [...] od 1983 r. z rozpoznaniem: [...]). Nadesłał też kopię karty informacyjnej potwierdzającej pobyt w szpitalu w okresie od dnia [...] r. do dnia [...]r. i decyzji o internowaniu z dnia [...] 1982 r. oraz odcinek rentowy potwierdzający otrzymywanie renty w wyżej wskazanej kwocie. Był zatrudniony w okresach: od dnia [...]do dnia [...] 1986 r. ([...]); od dnia [...] r. do dnia [...] r. ([...]); od dnia [...] r. do dnia [...]r. ([...]); od dnia [...] r. do dnia [...] r. ([...]). W związku z uznaniem R. K. za całkowicie niezdolnego do pracy od 1986 r. przyznana została renta od dnia 1 lutego 1986 r. w kwocie minimalnej (wówczas II grupa inwalidzka). Wyrokiem Sądu Okręgowego [...] z dnia [...]maja 2009 r. R. K. przyznane zostało odszkodowanie i zadośćuczynienie za internowanie w kwocie 18 tys. zł wraz z odsetkami od uprawomocnienia się wyroku. W toku postępowania sądowego powołano biegłych lekarzy [...], którzy stwierdzili brak przesłanek medycznych potwierdzających związek przyczynowy pomiędzy internowaniem a obecnym stanem zdrowia R. K., gdyż ze względu na [...] nie można przyjąć, że jej przyczyną było internowanie. Natomiast internowanie, jako sytuacja stresująca, mogło przyczynić się do ujawnienia [...] i mogło być czynnikiem, który doprowadził do szybszego ujawnienia choroby. Sąd przyznał R. K. tylko część żądanej kwoty. Uznał, że brak jest podstaw do zasądzenia tytułem odszkodowania kwoty związanej z podnoszonym przez wnioskodawcę pogorszeniem stanu zdrowia mającym, jak wskazał, związek z internowaniem. Nie znalazła bowiem potwierdzenia wskazana przez wnioskodawcę okoliczność, jakoby wynikiem internowania było rozpoznanie u niego [...]. Sąd uznał, że wprawdzie nie ulega wątpliwości, że schorzenie, na które cierpi wnioskodawca wiąże się ze znacznymi uciążliwościami, niemniej jednak wynika ono z charakteru choroby i nie pozostaje w związku z okresem internowania. Sąd uznał za słuszne przyznanie R. K. zadośćuczynienia w kwocie przekraczającej przyjętą w praktyce tego Sądu kwotę 1500 zł za jeden miesiąc internowania, podnosząc tę kwotę do 3000 zł. Zasądzona kwota odbiegała więc od żądanej we wniosku, ale w ocenie Sądu jest odpowiednia do doznanej krzywdy. Dokumenty nadesłane przez Instytut Pamięci Narodowej po przeprowadzeniu kwerendy w zasobie archiwalnym IPN, dotyczą internowania R. K. w podanym wyżej okresie. Z dokumentów tych wynika między innymi, że wnioskodawca był wiceprezesem [...] do spraw organizacyjnych i wykazał wiele zaangażowania i inicjatyw w organizowaniu masowych imprez sportowych dla studentów Akademii [...]. Był też inicjatorem i rzecznikiem organizowania klubów wydziałowych. Ze swoich obowiązków wywiązywał się bardzo dobrze. Akta IPN nie wskazują na żadną konkretną działalność opozycyjną wnioskodawcy, ani też aby z tytułu takiej działalności był w szczególny sposób represjonowany lub szykanowany (poza internowaniem). Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej [...] podał, że R. K. mieszka z rodzicami (74 i 82 lata) otrzymującymi emerytury w łącznej kwocie 2904 zł netto, a sam zainteresowany otrzymuje rentę w kwocie 591 zł netto. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 1165 zł. Stałe obciążenia finansowe wynoszą około 650 zł. Wnioskodawca płaci alimenty na syna w kwocie 200 zł, a wydatki rodziny na leki wynoszą 350 zł. Problemem w rodzinie jest choroba wnioskodawcy i jego rodziców (nadesłano zaświadczenia dotyczące stanu zdrowia rodziców potwierdzające liczne schorzenia). Małżeństwo R. K. rozwiązane zostało przez rozwód wyrokiem z dnia [...] r. z powództwa żony, bez orzekania o winie. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim wówczas synem Sąd powierzył matce, zasądzając od ojca alimenty na rzecz syna w kwocie 200 zł miesięcznie. W ocenie organu, z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby istniały przesłanki uzasadniające uznanie przypadku R. K. za szczególny. Z akt nie wynika, aby wnioskodawca, powołujący się na drukowanie z kolegami ulotek i kolportowanie wydawnictw bezdebitowych, posiadał wybitne zasługi w działalności opozycyjnej, a tego rodzaju zasługi mogą uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. Dokumenty nie potwierdzają również, aby obecna sytuacja bytowa wnioskodawcy była wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych, w tym aby stan zdrowia R. K. był wynikiem internowania. Wnioskodawca wiąże fakt rozpoznania u niego [...] z internowaniem i nadesłał na tę okoliczność zaświadczenie lekarskie oraz oświadczenia znających go osób, w tym kolegów ze studiów i matki, potwierdzające istotną zmianę zachowania R. K. po zwolnieniu z ośrodka odosobnienia. Jednak w kwestii tej wiążące jest stanowisko Sądu Okręgowego [...] [...], zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] r. Sam fakt, że wnioskodawca jest obecnie całkowicie niezdolny do pracy i otrzymuje rentę w minimalnej kwocie nie uzasadnia przyznania świadczenia specjalnego, gdyż nie ma ono charakteru socjalnego. R. K. od powyższej decyzji Prezesa Rady Ministrów wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazywał na okoliczności faktyczne świadczące o powstaniu choroby i jej rozwój w okresie internowania. Wnosił o dopuszczenie dowodu ze świadków na tę okoliczność, których nie dopuścił Sąd Okręgowy [...]. Podnosił także, iż jego obecna sytuacja bytowa znacznie odbiega od sytuacji funkcjonariuszy SB, którzy mają zagwarantowane renty i emerytury. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podnosił nadto, iż dowód z przesłuchania świadków nie jest proceduralnie możliwy do przeprowadzenia w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Mimo, iż podejmowane przez Prezesa Rady Ministrów w niniejszych sprawach decyzje mają charakter uznaniowy, to jednak uznanie to nie ma w pełni charakteru dowolnego, ale jest ograniczone wypracowanymi w praktyce orzeczniczej jasno określonymi kryteriami. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe, mające znaczenie dla całej Polski, a nie tylko dla małej lokalnej społeczności, jak również mogą to być szczególne zdarzenia losowe, które również muszą być wyjątkowe. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Prezes Rady Ministrów prawidłowo zastosował wskazany wyżej przepis ustawy i w sposób bardzo skrupulatny i wszechstronny wyjaśnił wszelkie aspekty sprawy, a w szczególności te, które mogłyby, zgodnie z przedstawionymi wyżej kryteriami, stanowić o przyznaniu dochodzonego przez zainteresowaną świadczenia specjalnego. Organ przeanalizował działalność opozycyjną R. K., nie dopatrując się w tym aspekcie szczególnych i wybitnych zasług. Zainteresowany, jak znaczna część społeczeństwa polskiego, prowadził działalność opozycyjną, drukowanie i kolportowanie ulotek. Był internowany. Jednakże z tego tytułu uzyskał odszkodowanie zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] r. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, Sąd przy ustaleniu wysokości odszkodowania przyjął wyższe stawki za dzień internowania, niż stosowane powszechnie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Prezes Rady Ministrów nie może być organem korygującym orzeczenie sądu. Dlatego też w zakresie odszkodowania sprawa została ukształtowana w sposób ostateczny przez prawomocny wyżej wspomniany wyrok Sądu Okręgowego [...]. Skarżący, wnosząc o przyznanie mu świadczenia specjalnego, wskazuje na [...], która, jak twierdzi, ujawniła się i powstała w związku z internowaniem. Organ wskazuje tu na opinię biegłych [...], przeprowadzoną w postępowaniu o odszkodowanie przed Sądem Okręgowym [...], która z uwagi na etiologię tej choroby ani nie potwierdza, ani nie zaprzecza twierdzeniom skarżącego. Z tej przesłanki organ wywodzi brak podstaw do przyznania świadczenia specjalnego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie, powyższa przesłanka została w sposób wyczerpujący zbadana przez Sąd Okręgowy [...] i sprawa w tym aspekcie jest zamknięta. Dlatego też ta część argumentacji organu jak i skarżącego jest w niniejszej sprawie zbędna. Istotą sprawy jest rozważenie, czy podnoszona przez skarżącego jego działalność opozycyjna i jego internowanie mogą stanowić uzasadnioną przesłankę do przyznania świadczenia specjalnego. W ocenie organu, z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby istniały przesłanki uzasadniające uznanie przypadku R. K. za szczególny. Z akt nie wynika, aby wnioskodawca z uwagi na drukowanie z kolegami ulotek i kolportowanie wydawnictw bezdebitowych, posiadał wybitne zasługi w działalności opozycyjnej, a tego rodzaju zasługi mogą uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela ten pogląd. Argumentacja organu jest tu przekonywująca. Z akt sprawy nie wynika, aby R. K. swoją działalność opozycyjną wiązał z określonymi organizacjami. Jak skarżący sam zaznaczył i co potwierdza materiał przedstawiony przez Instytut Pamięci Narodowej był jedynie sympatykiem [...] i [...], nie będąc jednak członkiem organizacji opozycyjnych. Stąd też działalność R. K. – drukowanie i kolportowanie ulotek i wydawnictw bezdebitowych - miała charakter lokalny i ograniczony, aczkolwiek z pewnością była to działalność godna pochwały. Jednak trudno takiej działalności przyznać wymiar wyjątkowy, mający znaczenie dla całej Polski, a nie tylko dla społeczności lokalnej. Natomiast sam fakt, że wnioskodawca jest obecnie całkowicie niezdolny do pracy i otrzymuje rentę w minimalnej kwocie oraz to, iż pozostaje w trudniejszej sytuacji niż otrzymujący świadczenia emerytalne funkcjonariusze SB, nie uzasadnia przyznania świadczenia specjalnego, gdyż nie ma ono, co zaznaczono na wstępie, charakteru socjalnego. Również z tych przyczyn fakt zachorowania na [...] nie stanowi przesłanki warunkującej uzyskanie tego świadczenia. Proceduralnie niedopuszczalne jest przeprowadzenie przed sądem administracyjnym dowodu z przesłuchania świadków, czego żąda skarżący w skardze. Skoro skarżący uważał, iż dowód ten był istotny w postępowaniu o odszkodowanie przed Sądem Okręgowym [...] i powinien być wówczas przeprowadzony, mógł podnieść tę okoliczność w apelacji. Reasumując, należy potwierdzić za organem, iż powyższe okoliczności nie dają podstaw do przyznania R. K. świadczenia w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwłaszcza, iż dokonywana przez Sąd kontrola decyzji ogranicza się do zagadnień legalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez Prezesa Rady Ministrów, które mogłoby skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji lub decyzji poprzedzającej, bądź które skutkowałoby uchyleniem powyższych decyzji i dlatego, na mocy art. 151 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.