II SA/Wa 501/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), WSA, Stanisław Marek Pietras, Protokolant Marcin Błach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2006 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r., którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił J. M. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu stwierdzono, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których J. M. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] lutego 2000 r., a z akt sprawy nie wynika, aby po tej dacie skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, iż w tym czasie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero w dniu [...] października 2005 r., w którym lekarz orzecznik stwierdził, iż całkowita niezdolność do pracy istnieje od [...] października 2005 r., tj. po upływie 5 lat i 7 miesięcy od ostatniego ubezpieczenia. Organ wskazał również, iż na przestrzeni pracy zawodowej J. M. wystąpiła nieuzasadniona przerwa w zatrudnieniu w okresie od [...] 1997 r. do [...] 1999 r., mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia, natomiast fakt zarejestrowania w tym okresie w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, nie może zostać uznany za okoliczność szczególną w rozumieniu ustawy. Wskazano również, iż sytuacja materialna nie stanowi jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podnosił, iż świadczenie, o które się ubiega ma charakter wyjątkowy, a decyzja wydana przez Prezesa ZUS nie może być dowolna, natomiast jego zdaniem, istniały obiektywne powody braku podjęcia zatrudnienia. Jednocześnie w złożonym do akt sprawy piśmie z dnia [...] kwietnia 2006 r. wskazywał, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2004 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy w związku z operacją [...], a więc okres powstania niepełnosprawności jest znacznie wcześniejszy niż to wskazuje ZUS. Podnosił również, iż jego obecny stan zdrowia jest bardzo zły, do swego pisma dołączył kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że narusza ona prawo. Zgodnie z art. 83 ust. l ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle przytoczonego przepisu, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku może nastąpić jedynie w razie łącznego spełnienia wszystkich wymienionych w tym przepisie przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest też zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 kpa). Wreszcie, ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej reguły te nie były przestrzegane, co w ocenie Sądu, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając dochodzonego świadczenia, Prezes ZUS nie poparł swego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów dowodowych, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego. W szczególności Prezes ZUS nie rozważył, że skarżący, mając obecnie 58 lat, legitymuje się, jak wynika z akt postępowania, ponad 31-letnim okresem pracy, popartym opłacaniem składek ubezpieczeniowych. W kontekście osiągniętego wieku okres ten nie może być uznany za krótki. Powinno to więc było skłonić Prezesa ZUS do bliższego wyjaśnienia okoliczności, z powodu których skarżący nie wypracował dłuższego stażu ubezpieczeniowego, skutkującego ustawowymi uprawnieniami do renty. Zwłaszcza, iż jak to wynika z akt sprawy, skarżący utracił pracę w dniu [...] 2000 r., a więc w chwili, gdy miał już 53 lata i jego argumenty zawarte we wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku, iż nie mógł znaleźć zatrudnienia, trudno uznać za niewiarygodne. Podkreślić należy również, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. skarżący został uznany za częściowo niezdolnego do pracy od września 2004 r. Jak wynika z tego orzeczenia, skarżący jest po [...], nadto cierpi na [...] oraz [...]. Prezes ZUS winien na nowo ocenić przyczyny pozostawania skarżącego bez pracy popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie w kontekście "szczególnych okoliczności" nienabycia uprawnień do świadczenia ustawowego, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. Należy przy tym pamiętać, że za szczególne okoliczności w rozumieniu tego przepisu uważa się jedynie zdarzenia (bądź trwały stan), które wykluczały aktywność zawodową określonej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Należy również wskazać, iż w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających, iż skarżący był zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy, jednakże w zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdza, iż fakt zarejestrowania skarżącego w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej nie może zostać uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu ustawy. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Należy jednak przyjąć, iż "szczególne okoliczności", o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu, nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku. W tym miejscu należy podkreślić, że orzecznictwo sądowoadministracjyne, dotyczące stosowania cyt. art. 83 ust. 1, nie wyklucza uznania bezrobocia jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w tym przepisie. Przykładem może tu być wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2002 r. sygn. akt II SA 3090/01 (Lex nr 82808), w którym Sąd stwierdził, że "Brak możliwości podjęcia zatrudnienia w sytuacji pobierania przez ubezpieczonego zasiłku dla bezrobotnego oraz zarejestrowania się w charakterze bezrobotnego bez prawa do zasiłku można uznać za szczególną okoliczność, o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych". Pogląd ten należy w niniejszej sprawie, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podzielić. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w związku z art. 152 ppsa, orzekł jak w sentencji.