II SA/Wa 506/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Asesor WSA Janusz Walawski (spraw.), Protokolant Wojciech Berezowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2005 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku A. B. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, w dniu [...] lipca 2004 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił wnioskodawczyni przyznania wnioskowanego świadczenia. Wnioskodawczyni złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym poprosiła o pomoc, gdyż nie jest w stanie utrzymać dwoje małoletnich dzieci z emerytury, którą otrzymuje w wysokości 579 zł. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą. W jej uzasadnieniu podał m.in., że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałoby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odnosi się do osoby zmarłej. Zmarły ojciec dzieci posiadał na dzień zgonu udowodniony okres ubezpieczenia w wymiarze 9 lat i 10 miesięcy, z tego w ostatnim 10 - leciu, 4 miesiące i 19 dni. Nie pracował w latach 1979 - 1980, 1981 - 1982, 1988 - 2000 oraz od roku 2000 do 2002 r. W tym stanie rzeczy nie stwierdzono okoliczności szczególnych, niezależnych od woli zmarłego ojca dzieci, które uniemożliwiły mu wypracowanie prawa do świadczeń w trybie zwykłym. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia stała się przedmiotem skargi złożonej przez A.B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniosła po raz kolejny, że znajduje się razem z dziećmi w bardzo trudnej sytuacji życiowej i wyjaśniła, że nie prosi o pomoc dla siebie, ale dla dzieci. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania i z tych względów skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że przesłankami warunkującymi przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku są: 1) niespełnienie warunków dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż do przyznania tego rodzaju świadczenia wszystkie przesłanki określone w tym przepisie prawa powinny być spełnione łącznie. Świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, należy uznać za wyjątkowe także z tego powodu, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnej i niepodlegającej kontroli swobody w tym zakresie. Organ podejmując decyzje w ramach uznania administracyjnego jest zobowiązany do przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego. Z mocy art. 7 Kpa jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych. Jednym z warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy, należało dojść do wniosku, że niespełnienie przez zmarłego ojca dzieci warunków wymaganych w ustawie nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym i ta kwestia została przez organ prawidłowo oceniona i udokumentowana. Brak zatem tej przesłanki uniemożliwia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Na marginesie podnieść należy, że przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.