II SA/Wa 506/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski Andrzej Kołodziej (spr.) Protokolant: Magda Magdoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2006 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 579/05 w sprawie ze skargi M. G. na decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2004 r. W uzasadnieniu wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien skoncentrować się na ustaleniach i rozważaniach dotyczących okresu pozostawania skarżącego bez pracy w latach [...], kiedy to był on zarejestrowany jako osoba bezrobotna i w tym okresie nie otrzymał żadnej propozycji pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, odmówił przyznania M. G. świadczenia. W uzasadnieniu stwierdził, że trudno uznać za okoliczność szczególną, wskutek której nie zostały przez wnioskodawcę spełnione warunki do świadczenia ustawowego, sytuację na rynku pracy. Co prawda nie można kwestionować, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże orzecznictwo sądów administracyjnych wyraźnie przyjmuje, iż nie jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał M. G. w drodze wyjątku rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do 60 roku życia w kwocie [...] zł miesięcznie, od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w części dotyczącej terminu przyznania renty, M. G. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 129 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż prawo do renty przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję. W jego ocenie, ww. przepis art. 129 stosuje się również do spraw związanych z przyznaniem prawa do renty w drodze wyjątku i w związku z tym renta powinna zostać przyznana od dnia złożenia wniosku, skoro już wtedy istniały szczególne okoliczności (pozostawanie bez pracy), wskutek których nie nabył on uprawnień do świadczenia ustawowego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i wskazał, że prawo do świadczenia w drodze wyjątku nie powstaje od daty złożenia wniosku, gdyż warunkiem koniecznym do jego powstania jest wydanie uznaniowej i konstytutywnej decyzji Prezesa ZUS, przyznającej świadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, zaś kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Skarga oceniana pod tym względem zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów innych niż w niej wskazane. Stosownie do treści art. 127 § 3 zd. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z kolei w myśl art. 138 kpa, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze (§ 1). Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części (§ 2 zd. 1). Omawiany przepis zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, co oznacza, że nie jest on uprawniony do wydania decyzji o innej sentencji niż w nim wymienione. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w decyzji wydanej w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powołał się na art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Powinien był zatem, chcąc uwzględnić wniosek, wpierw uchylić zaskarżoną decyzję w całości, dopiero potem orzec co do istoty sprawy, czyli przyznać skarżącemu świadczenie w drodze wyjątku. Niedopuszczalna była natomiast jedynie zmiana zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie świadczenia, skoro art. 138 § 1 pkt 2 sentencji o takiej treści nie przewiduje. Niewątpliwa oczywistość naruszenia jednoznacznego przepisu prawa daje podstawę do uznania, iż należy je zakwalifikować jako rażące naruszenie prawa, przewidziane w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, stanowiące przesłankę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Potwierdza to wykładnię pojęcia "rażącego naruszenia prawa", którą wielokrotnie zajmował się w swoich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z dnia 9 marca 1999 r. V SA 1970/98, Lex nr 50195 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi kwalifikowaną postać naruszenia prawa i nie może być interpretowane w sposób rozszerzający. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny". Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w oparciu o art. 152 pierwszej z powołanych ustaw.