II SA/Wa 508/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Mateusz Rogala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie udostępnianie materiałów archiwalnych – oddala skargę – Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W., decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 31 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku Z. L. z dnia [...] grudnia 2002 r. w sprawie udostępnienia dokumentów/zapytania o status pokrzywdzonego, udostępnił Z. L. kartę nr [...] z materiałów archiwalnych o sygnaturze [...] w formie kopii. W uzasadnieniu organ przypomniał, że Z. L. w dniu [...] grudnia 2002 r. złożył wniosek o udostępnienie dokumentów/zapytania o status pokrzywdzonego. W związku z nowelizacjami ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej jako ustawa o IPN), złożony przez Z. L. wniosek o udostępnienie dokumentów/zapytania o status pokrzywdzonego został zrealizowany jako wniosek o udostępnienie do wglądu dokumentów dotyczących wnioskodawcy na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN. Organ wskazał, że w wyniku kwerendy archiwalnej przeprowadzonej w zgromadzonym i dostępnym zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy, tj. [...] W związku z tym organ podniósł, że z treści tych dokumentów wynika, iż zawartość karty nr [...] z akt o sygnaturze [...] została wytworzona przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze [...] lub [...], co spełnia warunki zawarte w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN i skutkuje udostępnieniem tego dokumentu w formie kopii. Od decyzji tej Z. L. wniósł odwołanie, w którym wniósł o uchylenie tej decyzji. W uzasadnieniu odwołania nie zgodził się z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu decyzji, że karta nr [...] została przez niego wytworzona. Podkreślił, że nigdy nie był [...] lub [...]. Podniósł, że będąc pracownikiem był za wiedzą kierownictwa zakładu pracy wzywany na rozmowy z pracownikami Służby Bezpieczeństwa, którzy zmuszali do okresowych indywidualnych rozmów oraz złożenia podpisu pod podyktowanym oświadczeniem. Podniósł, że nigdy nie otrzymał żadnego wynagrodzenia za rzekomą współpracę. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. z dnia [...] października 2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że Z. L. zwrócił się wnioskiem z dnia [...] grudnia 2002 r. do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie dokumentów/zapytania o status pokrzywdzonego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Dyrektor Oddziału IPN w W. odmówił udostępnienia Z. L. części odnalezionych dokumentów. W wyniku rozpatrzenia odwołania od tej decyzji, Prezes IPN decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. uchylił decyzję Dyrektora Oddziału IPN w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 lutego 2011 r. o sygnaturze akt II SA/Wa 1492/10 oddalił skargę Z. L. na ww. decyzję. Pismem z dnia [...] października 2011 r. Z. L. został poinformowany o odnalezionych w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej dotyczących go dokumentach oraz o możliwości zapoznania się z treścią tych dokumentów, które zostały udostępnione Z. L., w dniu [...] listopada 2011 r., w formie kopii. Jednocześnie Dyrektor Oddziału IPN w W. w dniu [...] października 2011 r. wydał decyzję o udostępnieniu karty nr [...] z akt archiwalnych w formie kopii. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z treści karty nr [...] wynika, że została ona wytworzona przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji, o czym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. Z. L. złożył odwołanie od ww. decyzji, w którym oświadczył, że nigdy nie był [...] lub [...]. Z. L. podał też, że będąc pracownikiem [...] był zmuszony do okresowych indywidualnych rozmów z pracownikami SB na terenie zakładu pracy oraz złożenia podpisu pod podyktowanym oświadczeniem. Jak podał wnioskodawca, za odmowę podpisania oświadczenia groziły jemu i jego rodzinie represje. Z. L. wskazał też, że nie pobierał wynagrodzenia ani prezentów za rzekomą współpracę. W odwołaniu wniósł o przesłuchanie świadków: J. B. i S. L. Ponadto Z. L. wniósł o przeprowadzenie postępowania administracyno-dyscyplinarnego na podstawie art. 233 § 1 kk w związku z "tworzeniem decyzji urzędowych IPN i akt administracyjnych w IPN" wprowadzających w błąd sądy oraz o odszkodowanie i zadośćuczynienie z powodu długotrwałego prowadzenia sprawy w IPN. Wniósł również o przeprowadzenie postępowania dyscyplinarnego na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych z powodu wycieku danych z IPN do internetu i przyznanie z tego powodu odszkodowania i zadośćuczynienia. Z. L. opisał również represje, jakich miał doznać on sam i jego rodzina z powodu "dziwacznych" decyzji IPN. Organ odwoławczy wyjaśnił, że rozpatrując odwołanie dokonał dokładnej analizy dokumentu objętego zaskarżoną decyzją. W wyniku tej analizy stwierdził, że prawidłowo organ I instancji udostępnił Z. L. kartę nr [...], pochodzącą z akt o sygn. [...], w formie kopii, gdyż powyższa karta to podpisane przez Z. L. zobowiązanie z dnia [...] marca 1974 r. do zachowania w tajemnicy treści prowadzonych rozmów z pracownikami SB oraz przekazywanych informacji. W dokumencie tym podany został również pseudonim, jakim się posługiwał wnioskodawca. Organ stwierdził zatem, że karta ta jest dokumentem dotyczącym wnioskodawcy i wytworzonym przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze [...] lub [...]. Dokument ten zatem, zdaniem organu, spełnia przesłankę określoną w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Prezes IPN, odnosząc się do argumentów przedstawionych w odwołaniu podkreślił, że ustawa o IPN nie daje podstaw, aby Prezes IPN, w trybie dotyczącym udostępnienia dokumentów, dokonywał ocen, czy informacje zawarte w posiadanych dokumentach organów bezpieczeństwa państwa na temat określonej osoby są wiarygodne. Organ nie ma wpływu bowiem na treść dokumentów, jak również nie może dokonywać własnej interpretacji informacji, jakimi w wyniku poszukiwań archiwalnych dysponuje. Mając na uwadze powyższe, organ podkreślił, że bada jedynie treść dokumentów znajdujących się w jego zasobach archiwalnych. Prezes IPN nie przesądza o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie rozstrzyga o istnieniu lub braku dokumentów w archiwum Instytutu dotyczących wnioskodawcy. Ponadto organ podniósł, że Prezes IPN nie ocenia, czy faktycznie wnioskodawca był współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdza, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej istnieją dokumenty, które w myśl obowiązujących przepisów prawa mogą być udostępnione wnioskodawcy jedynie w formie kopii. Organ wskazał też, że z tych samych powodów bezcelowe było przesłuchanie wskazanych przez Z. L. świadków na okoliczność jego współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Organ podał, że nie ocenia czy faktycznie Z. L. był współpracownikiem organów bezpieczeństwa, a jedynie stwierdza, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej istnieją dokumenty, które w myśl obowiązujących przepisów prawa mogą być udostępnione wnioskodawcy jedynie w formie kopii. Odnośnie zaś wnioskowanych przez Z. L. postępowań administracyjno-karnych, organ wskazał, że powyższe działania nie leżą w kompetencjach Prezesa IPN. Decyzja Prezesa IPN stała się przedmiotem skargi Z. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uzupełnionej następnie pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r. i [...] czerwca 2012 r., którą to skargę uznał za niesłuszną, gdyż nie znajduje oparcia w stanie faktycznym oraz w normach prawa, w tym Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi zarzucił organowi, że nie rozpoznał wszystkich jego zarzutów zawartych w odwołaniu. Ponadto zarzucił organowi naruszenie art. 7 kpa, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Ponownie podkreślił, że nie był tajnym informatorem lub pomocnikiem przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez UB i nigdy nie wyraził woli bycia tajnym informatorem czy pomocnikiem. Wskazał, że zmuszanie, szantażowanie do złożenia podpisu nie uzasadnia sugerowania sformułowania, że był tajnym informatorem. Podniósł, że uporczywe stosowanie takiego określenia jest dla niego obrazą, narusza jego dobre imię i jest odstępstwem przez Instytut od stosowanej praktyki. Podniósł, że "udzielanie informacji" nie było tajne, bowiem było to za wiedzą wielu osób z kierownictwa w jego pracy. W związku z powyższym wniósł o uchylenie skarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie może zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Postawę materialnoprawną skarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm. - wg. stanu obowiązującego w dniu orzekania, tj. 21 grudnia 2011 r.), zgodnie z którym Instytut Pamięci udostępnia dokumenty, o których mowa w ust. 1, dotyczące wnioskodawcy lub kopie tych dokumentów, jeżeli stan fizyczny zachowania dokumentów nie pozwala na ich udostępnienie lub jeżeli o dostęp do tych samych dokumentów ubiega się jednocześnie wiele osób lub, gdy dysponuje wyłącznie kopiami tych dokumentów, przy czym: Instytut Pamięci udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, iż o ile wnioskowane przez osobę uprawnioną dokumenty znajdują się w zasobach IPN w oryginale, w dobrym stanie i nie ubiega się o wgląd do nich w tym samym czasie wiele osób, to właściwy organ IPN jest obowiązany udostępnić te dokumenty wnioskodawcy w oryginale. Jest to zasada, od której jednak ustawodawca przewidział wyjątek, o którym mowa w pkt 1. Zatem do organu IPN należy ocena, czy dokumenty, o które występuje wnioskodawca, dotyczą wnioskodawcy i wytworzonych przez tę osobę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jej pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. W przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek określonych w tym przepisie organ IPN jest władny, na podstawie art. 31 ust. 1 ww. ustawy, wydać decyzję o udostępnieniu jedynie kopii wnioskowanych dokumentów. W ocenie Sądu, Prezes IPN prawidłowo zakwalifikował dokument znajdujący się na karcie nr [...] akt archiwalnych o sygn. [...] do dokumentów, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy. Dokument ten to, podpisane przez Z. L. zobowiązanie z dnia [...] marca 1974 r. do zachowania w tajemnicy treści prowadzonych rozmów z pracownikiem SB oraz przekazywanych informacji, jak również określenie, jakim będzie skarżący posługiwał się pseudonimem. Dokument został wytworzony przez osobę, o której mowa w tym przepisie w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze [...] i przy jej udziale we wskazanym charakterze. W związku z powyższym, organy obu instancji prawidłowo zastosowały przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, udostępniając skarżącemu w formie decyzji administracyjnej jedynie kopie ww. dokumentów. Wbrew temu co podnosi skarżący powyższy przepis nie jest niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Istotne w sprawie jest bowiem, że przedmiotem postępowania zainicjowanego przez skarżącego w trybie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN jest odnalezienie i udostępnienie dotyczących wnioskodawcy dokumentów, w tym zbadanie, czy dotyczące wnioskodawcy dokumenty spełniają przesłanki skutkujące uruchomieniem szczególnego trybu ich udostępnienia, tj. udostępnienia kopii zamiast dokumentów oryginalnych. Wyjaśnić przy tym należy, że celem tej regulacji jest zapewnienie szczególnej ochrony przed zniszczeniem takich dokumentów. Zasadne jest również stanowisko organu stwierdzające, że w postępowaniu zmierzającym do udostępnienia akt organ nie jest uprawniony do badania autentyczności odnalezionych w wyniku przeprowadzonej kwerendy dokumentów. IPN nie może bowiem odpowiadać za treść dokumentów, których sam nie wytworzył, a które udostępnił stronie na jej wniosek celem realizacji jej konstytucyjnych uprawnień. Dane, które już są zawarte w dokumentach nie ulegają zmianie, IPN nie ma również prawa do ich zniszczenia, nie przeprowadza również żadnych ekspertyz, np. grafologicznych. Stosownie do treści art. 35 b ustawy o IPN, każdy ma prawo załączyć do zbioru dotyczących go dokumentów własne uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie. Skarżący może zatem dołączyć do dokumentów znajdujących się w archiwum IPN stosowne sprostowanie lub wyjaśnienie, jeżeli w jego przekonaniu zawarte w nich informacje są niezgodne ze stanem faktycznym. Nadto, w przypadku kwestionowania autentyczności udostępnionych zaskarżoną decyzją dokumentów, skarżący ma możliwość wykazania (w toku innego postępowania) popełnienia na jego szkodę jednego z przestępstw wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy o IPN. Podkreślić należy, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji, organy IPN rozstrzygnęły jedynie o formie udostępnienia wnioskowanych przez skarżącego dokumentów. Kwestia zaś oceny wartości materialnych dowodów ewentualnej współpracy skarżącego nie ma znaczenia w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN. Kluczowym bowiem wobec zarzutów powoływanych przez skarżącego jest, iż w postępowaniu o udostępnienie dokumentów organ nie bada, czy informacje zawarte w dokumentach dotyczących konkretnej osoby odpowiadają rzeczywistemu stanowi rzeczy. Sąd nie jest również uprawniony do oceny, czy skarżący był [...]. Konkludując stwierdzić należy, że skoro skarżący wystąpił z wnioskiem o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci, to obowiązkiem organu było, zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku, udostępnienie tych dokumentów. Z uwagi zaś na fakt, że w ocenie organów dokumenty te wypełniają przesłanki art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, organy udostępniły, w formie decyzji administracyjnej, jedynie kopie żądanych dokumentów. Tym samym, przy wydaniu zaskarżonego, jak i poprzedzającego go rozstrzygnięcia, nie doszło do naruszenia prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. W przedmiotowej sprawie podstawą wydania zaskarżonej decyzji był właśnie powyższy przepis i tylko w tym zakresie, wyznaczonym przedmiotem sprawy, sąd upoważniony jest do kontroli wydanego przez Prezesa IPN rozstrzygnięcia. Oznacza to, że ocenie sądu nie podlega działanie organu dotyczące udostępnienia skarżącemu innych dokumentów lub ich kopii, czy też formy w jakiej to winno nastąpić, jak również działanie IPN jako instytucji powołanej do realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy o IPN. Dlatego też Sąd uznał za zbędne odnoszenie się do zarzutów skargi niedotyczących bezpośrednio zaskarżonej decyzji, wskazując przy tym, że w przedmiotowym postępowaniu nie istnieje możliwość uwzględnienia wniosków skarżącego zmierzających do zobowiązania organu do podjęcia określonych działań. Sąd nie jest również uprawniony do oceny, czy skarżący był [...]. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.