II SA/Wa 515/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.), Danuta Kania, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2012 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat M. L. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku E. K. z dnia [...] kwietnia 2011 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] października 2011 r. E. K. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej: kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2011 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie. Organ wskazał, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Prezes ZUS podniósł, że przez szczególną okoliczność rozumie się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, podkreślając, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca na przestrzeni 55 lat życia - na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji - udokumentował 17 lat, 8 miesięcy i 15 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W ocenie Prezesa ZUS, dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do ubezpieczenia spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. W toku postępowania ustalono, że w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy oraz całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, wnioskodawca nie udokumentował jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia. Organ wskazał, że w ubezpieczeniu wnioskodawcy występuje przerwa w okresie od [...] stycznia 1992 r. do [...] lipca 2011 r., w czasie którym nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Zaś z akt sprawy nie wynika, aby wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza, że w wykazanym okresie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Tym samym nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS, odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której strona powołała się na wcześniejszą, trwającą od 2005 r., chorobę, wyjaśnił, że początków niezdolności do pracy nie można opierać na dowolnych przypuszczeniach lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. Organ dodał, że dowody takie zostały przez stronę przedstawione i na ich podstawie orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji od [...] sierpnia 2011 r. oraz częściowo niezdolny do pracy od lipca 2007 r. Organ podkreślił, że orzeczenie lekarza orzecznika jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że przesłanka ta nie podlega uznaniu administracyjnemu. Prezes ZUS wskazał, że orzeczona od lipca 2007 r. częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia, tylko ją ograniczała. Dodatkowo strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyjaśniła, że pracowała we W. bez ubezpieczenia. Organ poinformował, że świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy. Natomiast trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Pismem z dnia 07 lutego 2012 r. E. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Pismem z dnia 30 czerwca 2012 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał stanowisko zawarte w skardze, w tym wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do stanowiska organu zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę, pełnomocnik skarżącego wskazał, że zgodnie z orzeczeniem o ustaleniu stopnia niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2006 r., niepełnosprawność skarżącego istnieje od 2003 r. Pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że w orzeczeniu tym wskazano, że skarżący wymaga odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Podobnie wskazano w orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 2007 r., a w orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 2011 r. uznano skarżącego za niezdolnego do pracy. Powyższe, zdaniem pełnomocnika skarżącego, pokazuje, że skarżący miał problemy zdrowotne od 2003 r., a tym samym na tle innych osób, młodszych, w pełni zdrowych był "nieatrakcyjny" na rynku pracy. Natomiast niemożność podjęcia pracy przez skarżącego w 1992 r. spowodowana była trudną sytuacją panującą na krajowym rynku pracy, która była przyczyną wyjazdu skarżącego za granicę w celach zarobkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i czy dokonał jego właściwej oceny przez pryzmat przepisów prawa. W myśl art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego podstawę wydania skarżonej decyzji, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o przyznanie w drodze wyjątku renty było więc przede wszystkim ustalenie długości okresu czasu, w jakim wnioskodawca objęty był ubezpieczeniem. Omawiane świadczenie stanowi bowiem pochodną składek wypracowanych przez osobę ubezpieczoną. W sytuacji, gdy okres ubezpieczenia byłby nieadekwatny do wieku strony, organ winien poczynić ustalenia, co do istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły danej osobie wypracowania odpowiednio długiego okresu objętego ubezpieczeniem. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ prawidłowo przyjął, iż okres, w czasie którego skarżący był objęty ubezpieczeniem, jest niewspółmiernie krótki w stosunku do jego wieku. Niecałe osiemnaście lat ubezpieczenia, w odniesieniu do pięćdziesięciu pięciu lat życia, nie stanowi bowiem nawet połowy okresu, w jakim skarżący spełniał ustawowe kryteria dla osoby zdolnej do zatrudnienia i w konsekwencji ubezpieczenia. Wobec powyższego, uwzględnienie wniosku przez organ stanowiłoby rażące naruszenie przepisów prawa. Rozstrzygnięcie takie jawiłoby się też jako oczywiście niesprawiedliwe wobec osób, które swoją wieloletnią pracą wypracowały środki tworzące Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie tutejszego Sądu, organ poprawnie też przyjął, iż w sprawie nie występowały szczególne okoliczności uzasadniające brak wypracowania przez skarżącego odpowiednio długiego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Za taką okoliczność nie może bowiem być uznana wiedza powszechna o trudnościach ze znalezieniem pracy. Samo bezrobocie panujące na rynku pracy, aczkolwiek stanowiące przesłankę niezależną od strony, nie stanowi okoliczności wyjątkowej w realiach gospodarki wolnorynkowej. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się bowiem tym, iż popyt nie zawsze idzie w parze z podażą. Reguła ta dotyczy zaś nie tylko towarów, czy usług, ale odnosi się również do sfery zatrudnienia, gdzie ilość miejsc pracy nie musi pokrywać się z zapotrzebowaniem na pracę. Tym samym, niemożność zaspokojenia potrzeb wszystkich obywateli na zapewnienie ich dostępu do zatrudnienia, nie może być skutecznie postrzegana jako okoliczność wyjątkowa, uzasadniająca rentę w drodze wyjątku. Za prawidłową należy również uznać konkluzję organu, iż orzeczona wobec skarżącego od lipca 2007 r. częściowa niezdolność do pracy, nie uniemożliwiała stronie znalezienia zatrudnienia. Takie orzeczenie lekarza orzecznika potwierdzało jedynie istnienie pewnego uszczerbku na zdrowiu, lecz w stopniu niepozbawiającym możliwości wykonywania pracy. Wbrew twierdzeniom skargi tutejszy Sąd nie dopatrzył się także uchybień organu przy ustalaniu stanu faktycznego. Przede wszystkim strona nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie tezy, iż niepełnosprawność uniemożliwiająca znalezienie zatrudnienia istniała już od 2003 r. Nadto podkreślić należy, że powyższym wywodom skargi przeczy chociażby oświadczenie samego skarżącego zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, iż do 2005 r. skarżący pracował we W. bez ubezpieczenia. Skoro więc stan zdrowia nie uniemożliwiał skarżącemu wykonywania nieubezpieczonej pracy poza granicami kraju aż do 2005 r., to tym samym brak jest możliwości uznania, iż w powyższym okresie strona nie mogła pracować w ubezpieczeniu z uwagi na zły stan zdrowia. Na marginesie podnieść również należy, iż tutejszy Sąd nie neguje istnienia po stronie skarżącego trudnej sytuacji materialnej. Nie mniej jednak niniejsza sprawa może być badana i oceniana jedynie przez pryzmat przepisu art. 83 przedmiotowej ustawy. Ta zaś norma prawna nie odnosi się do świadczeń mających naturę świadczeń pomocy socjalnej. Dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku konieczne jest spełnienie przez wnioskującego ściśle określonych w ustawie przesłanek. Brak zaś ich występowania sprawia, iż skarżona decyzja nie naruszyła prawa. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz uznając, iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również, że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270). ----------------------- 7