II SA/Wa 52/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Janusz Walawski (spr.), Asesor WSA, Protokolant Monika Niewińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2006 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, 2. przyznaje radcy prawnemu M. G. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 (pięćdziesięciu dwóch złotych osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, 3. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, wydał w dniu [...] listopada 2005 r. decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] września 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania M. S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskodawca nie spełnił łącznie przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Zdaniem organu wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego spowodowane było okolicznościami, na które nie miał on wpływu. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Fakt, że wnioskodawca przez okres 6 lat i 4 miesięcy nie był zatrudniony i nie prowadził innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym nie może zostać uznana za okoliczność szczególną w rozumieniu przepisu, stanowiącym podstawę prawną zaskarżonej decyzji. W tym okresie wnioskodawca był zdolny do pracy. Tak długotrwałej przerwy w zatrudnieniu nie można usprawiedliwić trudną sytuacją na rynku pracy, a okoliczność ta nie może przesądzić o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w drugiej instancji stała się przedmiotem skargi złożonej przez M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o jej uchylenie i stwierdzenie, że spełnia warunki do nabycia przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że spełnia wszystkie warunki do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentów podniesionych w skardze, organ stwierdził, że nie są one zasadne, a w szczególności nie mogą skutkować zmianą decyzji o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w art. 1 § 1 i § 2 stanowi, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga rozpoznawana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 (zasada prawdy materialnej) tej ustawy organ zobowiązany był do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobligowany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy Odmawiając wnioskowanego świadczenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego. Jak wynika z akt sprawy skarżący w wieku 49 lat posiada łącznie udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe w wymiarze 23 lat, 10 miesięcy i 21 dni. Podkreślić należy, ze okresy składkowe wynoszą 22 lata, 5 miesięcy i 9 dni. Całkowita niezdolność do pracy skarżącego została orzeczona od 16 grudnia 2004 r., gdy był on zatrudniony i ubezpieczony. Na ten dzień skarżący posiadał udokumentowane 3 lata, 7 miesięcy i 24 dni okresu ubezpieczenia społecznego w 10 - leciu przypadającym przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy przy wymaganych 5 latach. Faktem jest również, że w jego zatrudnieniu wystąpiła przerwa w okresie od 1998 r. do roku 2004, która spowodowana była trudnościami w znalezieniu pracy. W tym okresie skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Z dniem 11 czerwca 2004 r. skarżący został zatrudniony i w tym czasie uznano go za całkowicie niezdolnego do pracy. Sąd nie podzielił argumentacji organu, że długotrwała przerwa w zatrudnieniu skarżącego nie może zostać usprawiedliwiona trudnościami panującymi na rynku pracy, a fakt rejestracji jako osoba bezrobotna nie może przesądzać o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący zamieszkuje w rejonie, który od lat dotknięty jest strukturalnym bezrobociem. Jego skala należy do najwyższych w Polsce. W ocenie Sądu fakt pozostawania skarżącego bez pracy i nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne w latach 1998 - 2004 jest usprawiedliwiony i nie wynikał ze złej woli skarżącego, lecz z obiektywnie istniejącej przesłanki, jaką jest bezrobocie. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, tylko choroba uniemożliwiająca skarżącemu dalszą pracę spowodowała, że znalazł się on w sytuacji pozbawiającej go możliwości wypracowania przewidzianego prawem okresu uprawniającego do nabycia emerytury na zasadach ogólnych. Do takiego wniosku Sąd doszedł analizując przebieg zatrudnienia skarżącego. Reasumując stwierdzić należy, że w wyniku naruszenia przez organ wyżej wymienionych przepisów postępowania nie zostały zbadane wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne niniejszej sprawy i nie został dopełniony obowiązek zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną i wnikliwą jego analizę. Zdaniem Sądu, organ powinien ponownie dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również, o ile uzna to za konieczne jego uzupełnienie i rozstrzygnąć, czy w niniejszej sprawie nie została jednak spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uzasadniająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.