II SA/Wa 52/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant Łukasz Bazyluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r., na podstawie art. 112 pkt 4, art. 115 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. Nr 50, poz. 483), zwolnił J. M. z dniem 30 czerwca 2007 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek otrzymania dostatecznej ogólnej oceny w okresowej opinii służbowej. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż J. M. w opinii służbowej, obejmującej okres od dnia 1 lipca 2004 r. do 14 grudnia 2006 r., otrzymał ogólną ocenę dostateczną. Komendant [...] określił w prognozie bliższej zwolnienie J. M. z zawodowej służby wojskowej i wystąpił z wnioskiem o jego zwolnienie. Natomiast dowódca jednostki wojskowej nie skorzystał z przysługującego mu, na podstawie § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej, uprawnienia i nie wystąpił do organu zwalniającego z wnioskiem o zatrzymanie żołnierza w dalszej służbie wojskowej. Od powyższej decyzji J. M. złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego rozkazu z powodu błędów w ustaleniach faktycznych, błędnej i nieprofesjonalnej oceny służby wojskowej, co skutkowało nieobiektywną ogólną jego oceną w opinii okresowej. Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dniem [...] października 2007 r., na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił zaskarżony rozkaz w części dotyczącej daty zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i ustalił nową datę zwolnienia na dzień 31 października 2007 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 112 pkt 4 wojskowej ustawy pragmatycznej, żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania dostatecznej ogólnej oceny w okresowej opinii służbowej. Tak więc uznać należy, że podstawa zwolnienia ma charakter fakultatywny, zatem J. M. może zostać zwolniony z zawodowej służby wojskowej, bądź też nie, w zależności od oceny i stanowiska uprawnionego do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy właściwego organu wojskowego. Swoją ocenę w tej mierze organ obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Organ podniósł, iż w nauce przedmiotu podkreśla się, iż swobodna ocena, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny (B. Adamiak, J. Brokowski - Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz, Warszawa 2004, str. 403 i n.). Przyjęcie koncepcji oparcia postępowania dowodowego na zasadzie swobodnej oceny dowodów uzasadnia to, by organ przy ustaleniu prawdy na podstawie materiału dowodowego nie był skrępowany żadnymi przepisami, co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i mógł swobodnie - zgodnie z własną oceną wyników postępowania wyjaśniającego w danej sprawie, ustalić stan faktyczny. Minister Obrony Narodowej wskazał, iż J. M. w okresowej opinii służbowej, za okres od 1 lipca 2004 r. do 14 grudnia 2006 r., uzyskał ogólną ocenę dostateczną. Kopię przedstawionej opinii otrzymał w dniu 15 grudnia 2006 r. Skarżący skorzystał z przysługującego mu prawa i skierował do dowódcy [...] odwołanie od tej opinii. Po rozpatrzeniu odwołania dowódca utrzymał w mocy okresową opinię służbową. Kwestia zasadności wystawienia oficerowi dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej leży poza zakresem niniejszego postępowania. Wskazał, iż Komendant [...] w dniu [...] stycznia 2007 r. wystąpił na podstawie art. 112 pkt 4 cytowanej wojskowej ustawy pragmatycznej oraz § 10 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej do Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z wnioskiem o zwolnienie mjr. J. M. z zawodowej służby wojskowej i przeniesienie do rezerwy wskutek otrzymania dostatecznej ogólnej oceny w okresowej opinii służbowej. W związku z zaistnieniem przesłanki, o której mowa powyżej - określonej w art. 112 pkt 4 cytowanej ustawy, Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego przychylił się do powyższego wniosku i rozkazem nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r., zwolnił mjr. J. M. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy. Dowódca jednostki wojskowej, w której J. M. pełnił zawodową służbę wojskową, nie skorzystał z przysługującego mu, na podstawie § 10 ust. 2 cytowanego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej, uprawnienia i nie wystąpił do organu zwalniającego z wnioskiem o zatrzymanie żołnierza w dalszej służbie wojskowej. Jednocześnie organ wskazał, iż w związku z wniesieniem odwołania, zgodnie z dyspozycją art. 130 § 2 k.p.a., zaskarżona decyzja nie mogła zostać wykonana, dlatego też należało zmienić datę zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy, bowiem decyzja ta w celu zrealizowania powinna posiadać przymiot ostateczności, zatem data zwolnienia powinna przypadać po dacie otrzymania przez stronę decyzji organu II instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Skarżący wskazuje, iż decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa, tj. art. 107 § 3 k.p.a. i wnosi o wstrzymanie ich wykonania, gdyż realizacja stanowi realne niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody w jego sferze osobistej. Zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji J. M. zarzuca: wady postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie kwestionowanych rozkazów. W ocenie oficera nie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe, co do przeprowadzonego postępowania opiniodawczego, ale jedynie poprzestano na wykładni wybranych wybiórczo przepisów wojskowej ustawy pragmatycznej. Oficer wskazuje, że sporządzona opinia nie może funkcjonować w obrocie prawnym, przez co nie może stanowić podstawy do podjęcia decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w art. 1 § 1 i 2 stanowi, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Analizując niniejszą sprawę pod tym kątem, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. Decyzja podjęta na podstawie powyżej przytoczonego przepisu ma charakter uznaniowy. Uznaniowy charakter decyzji administracyjnej oznacza nie tylko możliwość działania organu na jego własną odpowiedzialność w oparciu o upoważnienie ustawowe. Zakreśla on także zakres jej sądowej kontroli, która nie jest wyłączona, lecz ograniczona, w szczególności do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, a to zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych, określonych w rozdziale 2 działu I Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd kontroluje zatem, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Innymi słowy mówiąc, czy nie nosi cech dowolności. Wspomniane granice wytycza natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości. Pozostaje on poza kontrolą sądowoadministracyjną, która obejmuje wyłącznie kryterium legalności, określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego, organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy organ zobowiązany był do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zobowiązany był również do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego, zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, a taka decyzja może być uchylona przez sąd w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone, że została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniu można mówić wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. W decyzji organ nie wskazał, czym się kierował, aby dokładnie wyjaśnić stan faktyczny, jakie zebrał dowody w celu ustalenia istnienia przesłanki zwolnienia ze służby skarżącego, ograniczając się do ustalenia, iż w okresowej opinii służbowej za okres od 1 lipca 2004 r. do 14 grudnia 2006 r., uzyskał on ogólną ocenę dostateczną. Wskazać należy, iż ustawodawca w przepisie art. 112 ust. 1 pkt 4 wojskowej ustawy pragmatycznej wprowadził fakultatywną możliwość zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej, tak więc sam fakt wydania takiej opinii nie może skutkować zwolnieniem ze służby. Zgodnie z treścią art. 26 ust. 3 wojskowej ustawy pragmatycznej opinia służbowa stanowi podstawę do określenia dalszego przebiegu służby żołnierza. Organ w toku postępowania nie wskazał, jakie okoliczności, w tym także te rozpatrywane z punktu widzenia Sił Zbrojnych RP spowodowały, iż podjął decyzję o zwolnieniu oficera z zawodowej służby wojskowej. Takie uzasadnienie decyzji należy uznać za niewystarczające i nieczyniące zadość warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., a tym samym uniemożliwiające jego ocenę przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o art. 145 § 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.