II SA/Wa 53/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Iwona Maciejuk, Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2015 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia kredytu studenckiego – oddala skargę w całości – Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...], wydany na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) oraz § 17 ust. 11 i 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. Nr z 2014 r., poz. 688 z późn. zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], którą odmówił P. Z. częściowego umorzenia kredytu studenckiego udzielonego przez P. w Z. na podstawie umowy nr [...] zawartej w dniu [...] marca 2008 r. Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: P. Z. pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. zwrócił się do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego o częściowe umorzenie spłaty kredytu studenckiego udzielonego przez P. w Z. na podstawie umowy kredytowej nr [...]. We wniosku wskazał na swoją trudną sytuację finansową oraz na fakt, że jest osobą bezrobotną pozostającą na utrzymaniu rodziców. Wniosek o umorzenie kredytu studenckiego P. Z. został przedstawiony na posiedzeniu Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, która uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. negatywnie zaopiniowała wniosek P. Z. o częściowe umorzenie kredytu studenckiego i nie zaproponowała umorzenia spłaty kredytu. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 Kpa i § 17 ust. 11 i 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich, odmówił częściowego umorzenia wnioskowanego kredytu studenckiego. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że wnioskodawca nie udowodnił trudnej sytuacji życiowej. Przedstawione przy wniosku zaświadczenia potwierdzały jedynie, iż wnioskodawca jest osobą niepracującą. Analizując przesłane dokumenty Komisja nie dopatrzyła się zdarzeń losowych, które w znaczny sposób wpływałyby na ograniczenie wnioskodawcy możliwości podejmowania zatrudnienia i spłaty kredytu studenckiego. Wnioskodawca nie udokumentował również trudnej sytuacji materialnej w tym spełnienia przesłanek uzasadniających korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej. Przekazana przez wnioskodawcę informacja nie wyczerpuje zatem podstawy umorzenia zawartej w § 17 ust. 11 ww. rozporządzenia. Zgodnie z ratio legis prawo ubiegania się o częściowe umorzenie kredytu następuje w wypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy (nieprzypadkowo ustawodawca użył określenia "życiowa", a nie "materialna"), która z uwagi na zaistnienie w konkretnym przypadku wyjątkowych okoliczności i zdarzeń losowych, w sposób znaczny pogarsza zarówno sytuację materialną, powodując trwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązania, jak i sytuację osobistą kredytobiorcy, w takim stopniu, iż w ocenie organu domaganie się dalszej spłaty tego kredytu, a w konsekwencji narażanie kredytobiorcy na ponoszenie negatywnych skutków wynikających z zabezpieczenia spłaty kredytu byłoby niezgodne z ogólnie przyjętymi i akceptowanymi zasadami współżycia społecznego. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wskazał także, iż częściowe umorzenie kredytu studenckiego nie jest jedyną możliwością pomocy w spłacie kredytu studenckiego. Zgodnie z § 16 ust. 1 ww. rozporządzenia, bank zawiesza spłatę kapitału kredytu wraz z odsetkami na wniosek kredytobiorcy, jeżeli znalazł się on w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej utratą stałego źródła dochodu lub przypadkiem losowym uniemożliwiającym spłatę pożyczki lub kredytu. Spłata kredytu studenckiego powinna być kwestią priorytetową dla wnioskodawcy, gdyż podpisując umowę o kredyt z bankiem zobowiązał się do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu na warunkach określonych w umowie. Jeżeli wnioskodawca nie ma możliwości spłaty zobowiązania, obowiązek przechodzi na osoby poręczające kredyt. Organ wskazał także, że wnioskodawca został poinformowany pisemnie w dniu [...] czerwca 2014 r., iż zgodnie z art. 10 § 1 Kpa ma prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wnioskodawca nie skorzystał z możliwości wzięcia udziału w postępowaniu na podstawie wymienionego przepisu prawa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy P. Z. wskazał, iż nie jest zadowolony z podjętej decyzji. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] października 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że wniosek kredytobiorcy wraz ze złożonym odwołaniem w sprawie został przedstawiony Komisji ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich w celu zaopiniowania. Zgodnie z uchwałą ww. Komisji z dnia [...] września 2014 r. w sprawie wniosków o umorzenie spłaty kredytu studenckiego w przypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy wniosek został zaopiniowany negatywnie i nie zaproponowano umorzenia spłaty kredytu studenckiego. W ocenie Komisji wnioskodawca nie udowodnił trudnej sytuacji życiowej. Przedstawione przy wniosku zaświadczenia potwierdzały jedynie, iż kredytobiorca jest osobą niepracującą. Analizując przesłane dokumenty Komisja nie dopatrzyła się zdarzeń losowych, które w znaczny sposób wpływałyby na ograniczenie wnioskodawcy możliwości podejmowania zatrudnienia i spłaty kredytu studenckiego. Wnioskodawca nie udokumentował również trudnej sytuacji materialnej w tym spełnienia przesłanek uzasadniających korzystanie ze świadczeń z sytemu pomocy społecznej. W związku z faktem, że przekazana przez kredytobiorcę sytuacja nie wyczerpała podstawy umorzenia zawartej w § 17 ust. 11 i 13 ww. rozporządzenia. Organ podkreślił, iż skarżący nie dołączył do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokumentów, które potwierdzałyby zmianę sytuacji życiowej od momentu wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Na podstawie dokumentów ustalono, iż kredytobiorca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i jest osobą bezrobotną. Ponadto Komisja orzekła, iż sytuacja życiowa wnioskodawcy nie uległa zmianie od momentu wydania przez Ministra rozstrzygnięcia z dnia [...] czerwca 2014 r. W ocenie Komisji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawierał ważnych udokumentowanych zdarzeń, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania częściowego umorzenia kredytu. Wnioskodawca nie udokumentował również trudnej sytuacji materialnej w tym spełnienia przesłanek uzasadniających korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalono, że wskazane przez kredytobiorcę we wniosku fakty dotyczące trudnej sytuacji życiowej, w szczególności materialnej i braku zatrudnienia nie potwierdzają długotrwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi P. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uznając zaskarżoną decyzję za krzywdzącą skarżący wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie § 17 ust. 11 i 13 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybów i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich. Zdaniem skarżącego pozostaje on w trudnej sytuacji życiowej, o której mowa w § 17 ust. 13 rozporządzenia. W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego akta administracyjnego i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. W konsekwencji, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty rzeczy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje zgodność rozstrzygnięcia z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Sąd administracyjny posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. W ocenie Sądu skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 10 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o kredytach i pożyczkach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685 ze zm.), zgodnie z którym pożyczki studenckie i kredyty studenckie mogą być częściowo lub w całości umorzone (ust. 1). Podstawą umorzenia pożyczek studenckich i kredytów studenckich są w szczególności: (1) trudna sytuacja życiowa pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy, (2) trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań, (3) brak prawnych możliwości dochodzenia roszczeń, (4) dobre wyniki ukończenia studiów, (5 ) śmierć kredytobiorcy (ust. 2). Szczegółowe zasady, tryb i kryteria umarzania kredytów i pożyczek studenckich określone zostały w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. Nr 87, poz. 560 ze zm.), wydanym na podstawie art. 15 ust. 1 ww. ustawy. Przepis § 17 ust. 11 ww. rozporządzenia stanowi, iż pożyczka lub kredyt, na wniosek kredytobiorcy mogą być umorzone częściowo w przypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy. W myśl § 17 ust. 13 rozporządzenia, przez trudną sytuację życiową, o której mowa w ust. 11 rozumie się udokumentowaną przez ośrodek pomocy społecznej sytuację kredytobiorcy i członków jego rodziny, w której spełnione są przesłanki uzasadniające korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej albo trudną sytuację materialną wynikającą z przypadku losowego powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań, w szczególności: choroby kredytobiorcy lub członka jego rodziny, konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, szkody spowodowanej przez pożar, powódź lub inną katastrofę. Umorzeń, o których mowa w ust. 11 dokonuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich (§ 17 ust. 12). Zaznaczenia wymaga, iż opinia, jeżeli szczególny przepis prawa nie nadał jej innego charakteru, jest tylko oceną faktów z użyciem ustawowych lub subiektywnych kryteriów opiniującego, która nie wiąże organu rozstrzygającego sprawę. Organ ten powinien tylko rozważyć argumenty zawarte w opinii i dokonać ich swobodnej oceny. Wobec braku odmiennych uregulowań w tym zakresie w ww. ustawie o pożyczkach i kredytach studenckich oraz rozporządzeniu, opinia Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, o której mowa w § 17 ust. 12 rozporządzenia, jakkolwiek stanowi warunek formalny wydania decyzji nie ma charakteru wiążącego, zatem ostateczny sposób rozstrzygnięcia sprawy umorzenia kredytu lub pożyczki studenckiej należy do organu. Przepis § 17 ust. 11 ww. rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "pożyczka lub kredyt mogą być umorzone częściowo....", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie oznacza, że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o umorzenie pożyczki studenckiej. Ramy oceny wniosku każdego indywidualnego pożyczkobiorcy ubiegającego się o częściowe umorzenie kredytu studenckiego wyznaczają przesłanki zakreślone w ust. 13 tegoż §. W sprawie bezsporne jest, iż skarżący zawarł w dniu [...] marca 2008 r. umowę z P. na preferencyjny kredyt studencki. Powyższa umowa (§ 11) określa zasady spłaty kredytu (po upływie dwóch lat od daty ukończenia studiów) oraz okresy spłaty kredytu (§ 14) i okoliczności kiedy okres spłaty kredytu może być wydłużony (§ 16). Na mocy tejże umowy cywilno-prawnej skarżący może domagać się wydłużenia okresu spłaty kredytu, jeżeli udokumentuje że wysokość rat kredytu przekracza 20% jego miesięcznego dochodu (...) - § 16 pkt 1 tiret 1. Niezależnie od treści powyższej umowy skarżący na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich oraz powołanego rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r., ma prawo złożyć wniosek o umorzenie zaciągniętego kredytu, a organ ten może wniosek uwzględnić, jeśli strona wykaże (§ 17 ust. 11 i 13 rozporządzenia), że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można przyjąć, iż skarżący pozostaje w trudnej sytuacji życiowej z uwagi na udokumentowaną przez ośrodek pomocy społecznej sytuację kredytobiorcy i członków jego rodziny, w której spełnione są przesłanki uzasadniające korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej. Skarżący takowego dokumentu do akt sprawy nie przedłożył, tym samym nie można przyjąć, aby na dzień rozpatrzenia wniosku strona lub jej rodzice, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe byli uprawnieni do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, o których mowa w art. 36 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Wobec tego powyższa przesłanka w sprawie nie została ziszczona. Podkreślić przy tym należy, iż organ jest obowiązany rozstrzygnąć sprawę w oparciu o ustalony w dniu orzekania stan faktyczny oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tym czasie. W ocenie Sądu, podzielić należy także pogląd organu, iż materialne problemy skarżącego należy zakwalifikować jako przejściowe, a nie jako "długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań". Przede wszystkim wskazać należy, iż skarżący jest osobą wykształconą, bez przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia. Obecnie znajduje się na utrzymaniu rodziców, których dochody wynoszą ponad 3400 zł netto. Notorią jest, iż osoby bezpośrednio po studiach z uwagi na brak doświadczenia zawodowego często mają problemy ze znalezieniem pracy zgodnej z kierunkiem wykształcenia i oczekiwanych wynagrodzeń. Nie oznacza to jednak, że długotrwale utraciły zdolność do spłaty zobowiązań z powodu przemijających trudności w znalezieniu pracy. Okoliczności, na które powołuje się skarżący, tj. trudności w znalezieniu pracy, trudna sytuacja materialna jego i jego rodziców, nie wskazują na trudną sytuację materialną wynikającą z przypadku losowego powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań. Nie są to bowiem następstwa zdarzeń nagłych, nadzwyczajnych, których w żaden sposób nie można przewidzieć i uniknąć. Jak sam skarżący podaje, choroba jego ojca nie powoduje konieczności sprawowania nad nim opieki, lecz wpływa na zdolność podejmowania przez niego zatrudnienia. To z kolei w żaden sposób nie ogranicza zdolności skarżącego, a zatem nie pozwala kwalifikować jego przypadku jako "długotrwałej utraty zdolności do spłacania zobowiązań". Wskazać też należy, że zawarta przez skarżącego umowa w sytuacji minimalnych dochodów umożliwia wydłużenie okresu spłaty kredytu - § 16 pkt 1 tiret 1. Przepis § 17 rozporządzenia określa sytuacje, kiedy zaciągnięte kredyty są umarzane obligatoryjnie - § 17 ust. 1, a kiedy fakultatywnie - § 17 ust. 11. W świetle § 17 ust. 11, kredyt może (a zatem nie musi) być umorzony. Taka konstrukcja przepisu przyznaje organowi prawo do oceny i wyboru, kto z wnioskujących wymaga w pierwszej kolejności takiej pomocy. Zauważyć należy, iż organ powyższej oceny dokonał, opierając się na opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich z dnia [...] czerwca 2014 r. oraz [...] września 2014 r. Z treści uchwały Nr [...] Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich z dnia [...] września 2014 r. wynika, iż rozpoznała ona 23 wnioski, z których 10 zaopiniowano pozytywnie, a 13 negatywnie, w tym ponowny wniosek skarżącego. Reasumując, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, iż w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności z uwagi na naruszenie prawa materialnego lub procesowego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił skargę.