II SA/Wa 530/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Sławomir Antoniuk Protokolant Beata Gibzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2009 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. T., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił A. T. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu stwierdził, że renta rodzinna w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, gdyż A. T. otrzymuje rentę socjalną, a zatem posiada niezbędne środki utrzymania. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające pozytywne załatwienie sprawy. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż A. T. pobiera rentę socjalną przyznaną na stałe. Powyższe nie pozwala na uznanie, iż wnioskodawczyni pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS zauważył również, iż przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia z art. 83 ustawy, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes ZUS, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami przyznawanymi na zasadach ogólnych. Nie można zatem przyznać tego świadczenia wówczas, gdy strona otrzymuje inne świadczenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. T. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. i uznanie, iż przysługuje jej świadczenie w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skarżąca oświadczyła, iż otrzymywana renta socjalna w wysokości 453 zł nie wystarcza na zaspokojenie elementarnych potrzeb, a także kosztów leczenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie wszystkich przesłanek, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu umożliwiałyby przyznanie świadczenia. Po stronie skarżącej nie zachodzi bowiem przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje ją z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Przesłanka niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie tej przesłanki zalecał dokonanie porównania sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach, jako minimalne, a ponadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2006 r. , sygn. I OSK 112/06, publ. Lex nr 321169; z dnia 7 sierpnia 2000 r., II SA 815/00, publ. Lex nr 55028). W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, iż skarżąca jest uprawniona do otrzymywania renty socjalnej. Ze znajdującej się w aktach postępowania administracyjnego decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału [...] z [...] października 2004 r. wynika, że wysokość tego świadczenia wraz przysługującym do niego zasiłkiem pielęgnacyjnym, na dzień wydania decyzji w tym przedmiocie wynosiła 568,49 zł netto. W ocenie Sądu, chociaż środki te nie są wystarczające na pokrycie wszystkich potrzeb skarżącej związanych z chorobą i rehabilitacją, to jednak w porównaniu z innymi świadczeniami nie są to środki, które nie zapewniają niezbędnego utrzymania. Skoro w sytuacji skarżącej przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest to okoliczność eliminująca A. T. z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku, a tym samym przesądzająca treść rozstrzygnięcia. W tej sytuacji nie zachodziła konieczność analizowania przez organ pozostałych przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ww. ustawy (v. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/2001). Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.