II SA/Wa 531/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.) Sędzia WSA Janusz Walawski Protokolant Agnieszka Bieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz K. M. kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. o tym samym numerze, którą odmówił przyznania K. M. świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 28 lipca 2008 r. K. M. zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie jej renty rodzinnej w drodze wyjątku z uwagi na ciężki stan zdrowia i trudną sytuację finansową. Skarżąca podniosła, że od śmierci męża w 1991 r. utrzymywała się wraz z dziećmi z renty rodzinnej po mężu i nie podejmowała w tym czasie pracy, by zająć się wychowaniem dzieci. W 1998 r. zarejestrowała się jako osoba bezrobotna, ale pomimo rejestracji oraz własnych poszukiwań nie znalazła pracy. Propozycję pracy z urzędu pracy dostała dopiero w 2008 r., ale lekarz stwierdził, że nie jest zdolna do pracy, w konsekwencji czego skarżąca utraciła status osoby bezrobotnej. K. M. stwierdziła również, że od [...] lipca 2004 r. do [...] września 2008 r. miała orzeczony III stopień niepełnosprawności. Nadto skarżąca podniosła, że obecnie leczy się na wiele poważnych schorzeń, w tym na nieuleczalną [...]. Prezes ZUS decyzją z [...] grudnia 2008 r. odmówił przyznania K. M. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w tym trybie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem skarżąca nie osiągnęła wieku emerytalnego, wynoszącego dla kobiet 60 lat, ponadto orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z [...] czerwca 2007 r. nie została uznana za niezdolną do pracy, stąd może kontynuować zatrudnienie lub inną działalność objętą ubezpieczeniem. We wniosku z dnia 6 stycznia 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy K. M. wyjaśniła, że od wielu lat ciężko choruje, a jej obecny stan zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy, również w ocenie leczących ją lekarzy. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. M. ponownie wskazywała na swój ciężki stan zdrowia (potwierdzony ustnymi opiniami lekarzy, u których się leczy) i trudną sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o pogorszeniu jej stanu zdrowia i mogących stanowić podstawę skierowania na ponowne badania lekarskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty i pozostawia przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z cytowanego już wyżej przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) posiadanie statusu osoby ubezpieczonej lub bycie członkiem pozostałym po ubezpieczonym, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o świadczenie, 4) brak niezbędnych środków utrzymania. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, zgodnie z treścią art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwanej dalej kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 kpa). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 kpa. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS naruszył wskazane wyżej przepisy w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, ponieważ oparł zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję na orzeczeniu komisji lekarskiej wydanym półtora roku wcześniej, ponadto nie podjął próby ustalenia aktualnego stanu zdrowia K. M., pomimo wykazania przez skarżącą licznych schorzeń. Powoływanie się w uzasadnieniu decyzji z [...] grudnia 2008 r. na orzeczenie komisji lekarskiej z [...] czerwca 2007 r. w kontekście podnoszonych przez K. M. schorzeń narusza przepis art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Wprawdzie należy zgodzić się z Prezesem ZUS, że skarżąca nie dołączyła dokumentacji wskazującej na podejrzenie pogorszenia się jej stanu zdrowia, nie zwalnia to jednak organu z obowiązku zebrania takich dowodów, choćby poprzez wezwanie skarżącej do przedstawienia odpowiedniej dokumentacji medycznej. Pomimo tego, że zebranie materiału dowodowego przemawiającego na korzyść skarżącej leży w interesie samej strony skarżącej, to obowiązek wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia całości materiału dowodowego generuje po stronie organu administracji publicznej nakaz współdziałania w tym zakresie. Tymczasem Prezes ZUS nie próbował nawet ustalić, czy od dnia orzeczenia komisji lekarskiej, mimo upływu półtorarocznego okresu, stan zdrowia skarżącej uległ zmianie i czy ta zmiana mogła mieć wpływ na modyfikację orzeczenia komisji lekarskiej. Jakkolwiek subiektywne odczucia strony skarżącej co do własnego stanu zdrowia nie mają bezpośredniego wpływu na ustalenie jej rzeczywistego stanu zdrowia, to już podnoszone przez skarżącą uznanie przez lekarza medycyny pracy za osobę niezdolną do pracy powinno być wszechstronnie wyjaśnione. Wprawdzie z załączonego przez K. M. do wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku zaświadczenia z urzędu pracy nie wynikają przyczyny utraty statusu osoby bezrobotnej, to jednak biorąc pod uwagę schorzenia, na które cierpi skarżąca oraz datę utraty statusu osoby bezrobotnej ([...] marca 2008 r.) w okresie pomiędzy wydaniem orzeczenia komisji lekarskiej a decyzji z [...] grudnia 2008 r., brakuje wyjaśnienia tej kwestii przez Prezesa ZUS. Reasumując wskazać należy, że Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, które polega na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia mogą mieć – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy. Ponowne rozpatrzenie wniosku K. M. wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego i dokonania oceny na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku. W oparciu o artykuł 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.