II SA/Wa 534/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej Stanisław Marek Pietras Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2010 r. sprawy ze skargi T. G. przedstawicielki ustawowej małoletnich dzieci I. i P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2009 r., o odmowie przyznania na rzecz małoletnich I. i P. S. renty rodzinnej w drodze wyjątku. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2009 r. T.G. działając w imieniu małoletnich dzieci I. i P. S. wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu R.S.. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że ojciec małoletnich dzieci zmarł [...] września 2008 r. na [...]. Aktualnie sama wychowuje dzieci, będąc osobą bezrobotną. Utrzymuje się z dziećmi ze świadczenia rodzinnego w wysokości 468,00 zł, oraz przyznanego zasiłku okresowego z pomocy społecznej. Dzieci są w wieku szkolnym, muszą dojeżdżać do szkoły autobusem, często chorują. Wnioskodawczyni podkreśliła, że z ojcem dzieci nie utrzymywała kontaktów, dlatego nie zna powodów dotyczących powstałych przerw w jego ubezpieczeniu. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] października 2009 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich I. i P.S. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki. Organ wyjaśnił jednocześnie, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika natomiast, że wnioskodawczyni udokumentowała 2 lata i 23 dni okresów składkowych ojca małoletnich dzieci, który zmarł w wieku [...] lat. Przy czym w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – nie udokumentowano żadnych okresów. Jedyny udokumentowany okres składkowy to zasadnicza służba wojskowa, którą ojciec małoletnich zakończył [...] listopada 1978 r. i od tego czasu aż do dnia śmierci nie podjął zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Nie zostały też wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie ojciec dzieci nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. W związku z powyższym brak jest podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Organ zaznaczył jednocześnie, że przy rozpatrywaniu wniosku, ocenie podlegała również sytuacja materialna małoletnich, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T.G. podniosła, iż na dzień dzisiejszy nie jest w stanie zapewnić dzieciom normalnych warunków życia oraz zaspokoić ich podstawowych potrzeb. Ponownie podkreśliła, że dzieci mają daleko do szkoły, często chorują. Do wniosku załączyła kopię dokumentacji lekarskiej zmarłego R.S. oraz kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2008 r. Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację. Podkreślił jednocześnie, że przez szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, należy rozumieć wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez ojca dzieci powyższego warunku powoduje zaś, że nie można skutecznie domagać się renty rodzinnej, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu. Organ ponownie podkreślił, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy do dnia [...] stycznia 2008 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy ustalonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zaocznie po śmierci ojca dzieci, udokumentowano staż pracy wynoszący zaledwie 2 lata i 23 dni okresów składkowych, który jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego wynoszącego wówczas 50 lat. Świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprawdzie wprost uzależnione od stażu pracy, jednak nie może on pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być zatem adekwatny do wieku pracownika, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do ubezpieczenia spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Organ ponownie też podkreślił, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone zatem przez wnioskodawczynię trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do tego świadczenia, które nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T.G. ponownie wskazała, iż samotnie wychowuje dwójkę dzieci w wieku szkolnym. Dzieci mają daleko do szkoły i często chorują. Utrzymuje się ze świadczenia rodzinnego oraz z prac społeczno-użytecznych w wymiarze 10 godz. Tygodniowo, za które otrzymuje 272,00 zł miesięcznie. Ma problemy z zapewnieniem dzieciom odpowiednich warunków życia. Poinformowała jednocześnie, iż skontaktowała się z byłą żona zmarłego R.S. i uzyskała od niej informację, że ojciec dzieci pracował w latach 1978-1981. Aktualnie czeka na odpowiedź w tej sprawie z archiwum w T. . Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżąca w dniu [...] sierpnia 2010 r. nadesłała do Sądu pismo procesowe, do którego załączyła szereg dokumentów, w tym m. in. dodatkowe dokumenty dotyczące okresów zatrudnienia R.S.. Poinformowała jednocześnie, iż zmarły w latach 1983-1992 odbywał karę [...] natomiast w latach 1993-1999 pracował w gospodarstwie rolnym w zamian za wyżywienie i mieszkanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i procesowym. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] października 2009 r. wydane zostały z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na tle rozpoznawanej sprawy konieczne jest podkreślenie, iż dla każdego postępowania administracyjnego kluczowe znaczenie ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, gdyż tylko w takim przypadku możliwe jest prawidłowe określenie zakresu praw i obowiązków strony tego postępowania. Ustalenie zaś stanu faktycznego sprawy winno nastąpić przy zachowaniu pełnej i poprawnej procedury. Merytoryczna kontrola dokonywana przez sąd administracyjny może bowiem dojść do skutku jedynie w warunkach wyczerpujących istotę zagadnienia ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozpatrujący sprawę oraz odpowiedniego - zgodnego z art. 107 § 3 k.p.a. - uzasadnienia decyzji. Wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku poprzedzać powinno więc dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego istotnego w sprawie stosownie do treści art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., zaś sama decyzja powinna być należycie uzasadniona - stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż z przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. wynika, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Kierując się normą prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne (vide: wyrok NSA z dnia 17 maja 1994 r., sygn. akt SA/Lu 1921/93, LEX nr 26517). Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organ nie uczynił zadość wskazanym wyżej obowiązkom. Organ nie ustalił bowiem w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, a zatem nie można uznać, iż dokonał prawidłowej subsumcji tego stanu pod mającą zastosowanie w niniejszej sprawie normę prawa materialnego. Matka małoletnich T.G. we wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku poinformowała organ, iż nie utrzymywała kontaktów z ojcem dzieci, dlatego nie zna powodów dotyczących powstałych przerw w jego ubezpieczeniu. W wypełnionym formularzu dotyczącym okresów zatrudnienia zmarłego również zawarła informację, iż nie jest w stanie przedstawić pozostałej dokumentacji dotyczącej okresów jego zatrudnienia, ponieważ nie wie gdzie pracował, a z rodziną zmarłego nie ma kontaktu. W aktach rentowych udokumentowany został zaś jedynie okres składkowy związany z odbywaniem przez zmarłego zasadniczej służby wojskowej w okresie od [...] października 1976 r. do [...] listopada 1978 r., tj. 2 lata i 23 dni. Mając powyższe na względzie obowiązkiem organu było wykazanie szczególnej staranności oraz podjęcie z urzędu wszelkich działań mających na celu ustalenie okresów zatrudnienia oraz podlegania przez ojca małoletnich ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. W ocenie Sąd organ nie uczynił zadość powyższym obowiązkom, czego potwierdzeniem jest załączona przez T.G. do skargi dokumentacja, z której wynikają inne jeszcze okresy zatrudnienia oraz podlegania przez zmarłego ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu nie znane wcześniej organowi i nie wynikające z dokumentacji zgromadzonej w aktach rentowych. Ustalenie wszystkich okresów składkowych i nieskładkowych zmarłego miało natomiast w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie zważywszy, że wnioskowana przez skarżącą renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Niewyjaśnienie przez organ wskazanych wyżej okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, obligowało zatem Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 8 października 2009 r. Niewyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy uniemożliwia bowiem Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu ocenę, czy kwestionowane decyzje Prezesa ZUS są zgodne z prawem. Rozpoznając ponownie sprawę organ zobowiązany będzie przeprowadzić postępowanie administracyjne zgodnie z regułami kodeksu postępowania administracyjnego, odnieść się do wszystkich okoliczności faktycznych i całego materiału dowodowego, który zgromadzi w sprawie, a w uzasadnieniu decyzji wyjaśnić szczegółowo na jakich ustaleniach faktycznych i prawnych oparł swoje rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.