II SA/Wa 534/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula - Dąbrowska Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat J. O. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku od towarów i usług z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r., odmawiającą przyznania A.K. świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, A.K. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009, Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeśli wnioskodawca spełnia następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia. W trakcie postępowania stwierdzono, iż z uwagi na zaistnienie szczególnych okoliczności wnioskodawca miał przyznane prawo do renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Powyższe świadczenie było jej wypłacane do [...] czerwca 2010 r., tj. do czasu ukończenia nauki w liceum ogólnokształcącym. Obecnie wnioskodawca ma 19 lat i jest zdolny do podjęcia zatrudnienia. Stąd też nie zachodzą wskazane przepisy do ponownego przyznania świadczenia. Ponadto Prezes ZUS zaznaczył, że same trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję A.K. wniósł o przywrócenie mu prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wskazał, iż zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i niezgodna ze stanem faktycznym sprawy. Zarzucił organowi, iż nie uwzględnił on faktu, że obecnie studiuje w trybie stacjonarnym – dziennym. Ponadto w mieście, w którym studiuje bardzo trudno jest znaleźć pracę. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga, nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Świadczenia te mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wymienione przesłanki wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2000 r., sygn. II SA 2453/99, publ. Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek, a brak spełnienia którejkolwiek z nich, uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej to świadczenie. W niniejszej sprawie bezopornym jest, iż skarżący nie spełnił dwóch przesłanek do przyznania mu renty rodzinnej w drodze wyjątku. Jest on bowiem osobą pełnoletnią i zdolną do pracy, bowiem nie orzeczono w stosunku do niego żadnego stopnia niezdolności do pracy. Należy podkreślić, iż warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi stwierdzenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy, osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego lub nie osiągnięciem wieku umożliwiającego podjęcie zatrudnienia (wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2002 r., II SA 2538/01, LEX nr 82806). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uznano za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wykonywanie zatrudnienia kontynuowanie studiów niezależnie od systemu – stacjonarnego, zaocznego (wyrok NSA z dnia 26 października 2000 r., II 1088/00, LEX nr 51003, wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2001 r. sygn. akt II SA 708/01, LEX nr 121936). Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego matki, należy jednak powtórzyć za organem, iż spełnienie jedynie tej przesłanki nie wystarczające do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Reasumując, skoro A.K. nie spełnił wszystkich przesłanek określonych w art. 83 art. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to Prezes ZUS nie miał możliwości wydania innej decyzji administracyjnej, jak tylko odmawiającej przyznania mu tego świadczenia. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.