II SA/Wa 544/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Sędziowie WSA Janusz Walawski Anna Mierzejewska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2014 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. znak sprawy: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku Z. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że Z. W. orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2013 r uznany został za osobę zdolną do pracy, nie osiągnął również wieku emerytalnego, ma obecnie 60 lat. Organ stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, aby Z. W. nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wobec strony nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Ponadto skoro wnioskodawca nie osiągnął wieku emerytalnego oraz nie został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, to przedmiotowe świadczenie nie może być przyznane. Tak więc nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy z tytułu stanu zdrowia lub wiek. Uznał także, że trudna sytuacja materialna i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której Z. W. zakwestionował zaskarżoną decyzję, wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zwrócił uwagę na dramatyczną sytuację materialną. Stwierdził, że jest osobą bardzo chorą, obecnie niemogącą podjąć zatrudnienia. Podkreślił, że przez 10 lat był opiekunem obłożnie chorego ojca i utrzymywał się z jego emerytury, a po jego zgonie został bez jakichkolwiek środków do życia. Szczególną okoliczność z przepisu art. 83 ustawy upatruje w fakcie opieki, która uniemożliwiała mu pracę .Dzisiaj wiek i stan zdrowia uniemożliwiają mu pracę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze podał, że powyższe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym stosownie do potrzeb wnioskodawcy, ani też dodatkiem przysługującym ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia. Skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Podkreślił, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane wyłącznie osobie całkowicie niezdolnej do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Z. W. jak to wynika z akt sprawy, nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Legitymuje się orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2013 r. stwierdzającym iż jest całkowicie zdolny do pracy Nie osiągnął również wieku emerytalnego, bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji miał 60 lat. Podnoszona przez skarżącego okoliczność niewykonywania pracy ze względu na opiekę nad chorym ojcem w świetle omawianego przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, nie może odnieść skutku. Przepis ten jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Dotyczą one osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i obejmują dwie sytuacje. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcia zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. Bezsprzecznie w sprawie niniejszej żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała. Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął, że orzeczona u skarżącego zdolność do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy. Na podstawie art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, organ jest związany orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS w tym zakresie. Podkreślić również należy, że Sąd nie ma uprawnień do badania orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak i komisji lekarskich ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie. Fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02 - LEX nr 14231). Rola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżący może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Brak spełnienia przez skarżącego powyżej wskazanego warunku, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.