II SA/Wa 548/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung Przemysław Szustakiewicz (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2010 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] kwietnia 2009 r. i odmówił przyznania I. S. renty rodzinnej po zmarłym ojcu R. S. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Dlatego też Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłego ojca wnioskodawczyni. W trakcie postępowania stwierdzono, że ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłego przypadał na dzień [...] grudnia 2000 r. i od tego czasu do chwili stwierdzenia przez lekarza orzecznika ZUS na dzień [...] września 2005 r. całkowitej niezdolności do pracy nie był on ubezpieczony. Łączny okres składkowy i nieskładkowy zmarłego ojca wynosi 12 lat, 8 miesięcy i 29 dni i jest zbyt krótki do przyznania renty po osobie, która w chwili śmierci miała 42 lata. Nadto, jak wynika z akt sprawy, skarżąca jest pełnoletnia, a zatem w świetle art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może być jej przyznane świadczenie, które dotyczy tylko osób całkowicie niezdolnych do pracy. W ocenie Prezesa ZUS brak jest więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi I. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że jest uczennicą drugiej klasy szkoły średniej i nie może podjąć pracy, ponieważ musi się uczyć (szkoła jest prowadzona w systemie dziennym) oraz wskazała na trudną sytuację materialną swojej rodziny. Nadto podkreśliła, że zmarły ojciec, gdy mógł, to podejmował pracę, także podczas pobytu w więzieniu, czego organ nie wziął pod uwagę. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpoznawana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiekiem, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy-członka rodziny po osobie zmarłej. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Sądu decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd skupił się przede wszystkim na ustaleniu istnienia przesłanki dotyczącej braku możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy skarżącej. W sprawie bezspornym jest, że I. S. jest osobą pełnoletnią, kontynuującą naukę w szkole średniej. Wobec skarżącej nie orzeczono żadnego stopnia niezdolności do pracy. Jak już wspomniano, warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi stwierdzenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy, osiągnięcie przez nią wieku emerytalnego lub nieosiągnięcie wieku umożliwiającego podjęcie zatrudnienia (wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2002 r., II SA 2538/01, LEX nr 82806). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uznano za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wykonywanie zatrudnienia kontynuowanie studiów niezależnie od systemu - stacjonarnego, zaocznego (wyrok z dnia 26 października 2000 r., II SA 1088/00, LEX nr 51003); pogląd ten powtórzono w wyroku z dnia 23 sierpnia 2001 r. (II SA 708/01, LEX nr 121936). Skarżąca nie spełniła zatem przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wobec powyższego, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza, że wobec niespełnienia przez I. S. przesłanki wieku lub niezdolności do pracy, Prezes ZUS nie miał możliwości przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.