II SA/Wa 549/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Asesor WSA Joanna Kube, Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [....] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), którą to decyzją odmówił A.S. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż A.S. na przestrzeni 51 lat życia posiada wprawdzie udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 25 lat 6 miesięcy i 5 dni, jednakże w ocenianym do uprawnień 10-leciu, przypadającym na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast wymaganych 5 lat pracy, udowodniono jedynie okres 3 lat 7 miesięcy i 28 dni. Ponadto, na przestrzeni pracy zawodowej wystąpiła nieuzasadniona przerwa w zatrudnieniu w okresie od [...] grudnia 1992 r. do [...] kwietnia 1994 r., mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] listopada 1999 r., natomiast całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dniem [...] października 2004 r. dopiero od dnia [...] października 2003 r. Jednocześnie organ wskazał, iż sama trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie jest to bowiem świadczenie socjalne przyznawane wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A.S. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie renty w drodze wyjątku. Podnosiła, iż przerwa w zatrudnieniu była spowodowana jej ciążą i urodzeniem, w dniu [...] stycznia 1994 r., dziecka. Jednocześnie wskazywała, iż w 2000 r. orzeczeniem Zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności stwierdzono u niej stopień niepełnosprawności i mimo starań, jakie czyniła nie zdołała znaleźć pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Dodatkowo wskazał, iż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, na które powołuje się skarżąca, stwierdza u niej jedynie lekki stopień niepełnosprawności, a więc trudno jest uznać, iż potwierdza ono istnienie całkowitej niezdolności do pracy w okresie wcześniejszym niż ustalił to orzecznik ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Skarżąca na 51 lat życia wykazała wprawdzie ponad 25-letni okres ubezpieczenia, jednakże w 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy tylko 3 lata i 8 miesięcy, przy czym w latach 1992-1994 skarżąca nie pracowała natomiast w latach 1997-1998, prowadząc działalność gospodarczą, nie odprowadzała składek na własne ubezpieczenie. Trudno jest uznać, iż przerwa w pracy w okresie od 1992 r. do 1994 r. była uzasadniona urodzeniem dziecka i sprawowaniem nad nim opieki, bowiem sama skarżąca wskazuje, iż syn urodził się dopiero [...] stycznia 1994 r. Skarżąca zaprzestała zatrudnienia od 10 listopada 1999 r., natomiast całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS od dnia [...] października 2003 r. Mając na względzie fakt, iż skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy po upływie 3 lat 9 miesięcy i 23 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego, nie można zdaniem Sądu przyjąć, że nie nabyła ona uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Prawidłowo wskazał organ, iż świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Natomiast trudne warunki materialne skarżącej nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest to bowiem świadczenie socjalne przyznawane wyłącznie według potrzeb, nawet jeżeli potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.