II SA/Wa 553/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Marek Pietras Sędziowie WSA Ewa Pisula - Dąbrowska (spraw.) Asesor Janusz Walawski Protokolant Monika Niewińska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi E. M. - przedstawicielki ustawowej małoletniej M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę II SA/Wa 553/06 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję dnia [...] grudnia 2005 r. [...], którą to decyzją odmówił E. M. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto, wyjaśnił, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, w związku z czym w pierwszej kolejności organ bada uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ww. ustawy odnosi się do osoby zmarłej. Organ ustalił i stwierdził, że w dziesięcioleciu przypadającym na datę zgonu zamiast wymagalnych 5 lat ubezpieczenia udowodniono 3 lata, 9 miesięcy i 14 dni. Wskazał, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] 2000 r. i od tej daty do daty zgonu [...] 2005 r., a więc przez 4 lata, 5 miesięcy i 14 dni nie został udokumentowany jakikolwiek okres, za który zostały opłacane składki na ubezpieczenia społeczne. Wyjaśnił, że we wskazanym okresie nie była wobec ubezpieczonego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Podał, że lekarz orzecznik ZUS w dniu [...] lipca 2005 r. wydał zaocznie orzeczenie, w którym nie uznał ojca dziecka za całkowicie niezdolnego do pracy przed datą zgonu. Organ stwierdził, iż udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 19 lat, 1 miesiąc i 28 dni jest nieadekwatny do wieku ojca dziecka, który w chwili śmierci miał 47 lat. Stwierdził, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego ojca dziecka uprawnień do świadczenia ustawowego. Wyjaśnił, że niepodejmowanie pracy z powodu nadużywania alkoholu nie można uznać, jako okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową. Nadto organ stwierdził, iż sytuacja materialna nie wskazuje na brak niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi E. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie obu decyzji skarżąca podniosła, że w ostatnim 10 - leciu przypadającym na datę zgonu, problemy z zatrudnieniem zmarłego ojca dziecka wynikały z choroby alkoholowej. Podkreślała, że mąż wielokrotnie rozpoczynał terapię w poradni odwykowej i trzykrotnie przebywał na oddziale odwykowym. Wyjaśniała, że terapia okazała się nieskuteczna oraz że w styczniu 2001 r. mąż został skazany (w zawieszeniu) za znęcanie się nad nią oraz z tytułu uchylania się od obowiązku alimentacyjnego. Twierdziła, że wyrok został odwieszony, a mąż skierowany został do odbycia kary pozbawienia wolności. Podnosiła, że jej [...] pensja jest jedynym źródłem utrzymania jej i córki i że nie wystarcza ona na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Twierdziła, iż podnoszone okoliczności uzasadniają prawo jej córki do pomocy ze strony Państwa oraz że do uzyskania prawa do świadczenia pozostał mężowi niewielki kilkumiesięczny okres pracy wobec przepracowania przez niego 19 lat, 1 miesiąca i 28 dni. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż ojciec małoletniej ur. [...] 1988 r. M. M. nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Jednocześnie, z akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby nieuzyskanie tego świadczenia spowodowane było zaistnieniem okoliczności o charakterze szczególnym Przez okoliczności takie rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które pomimo zamiaru i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego alkoholizm nie może być uznany za szczególną okoliczność uzasadniającą - usprawiedliwiającą bezczynność zawodową. Alkoholizm nie stanowi szczególnej okoliczności, wskutek której ubezpieczony nie nabył uprawnień do uzyskania świadczenia ustawowego. Dodać należy, iż dochód skarżącej brutto [...] zł, netto [...] zł nie wskazuje, by małoletnia córka pozbawiona była niezbędnych środków utrzymania. Dochód na osobę w rodzinie przekracza [...] zł miesięcznie. Trafnie podkreśla organ, iż brak środków niezbędnych nie jest tożsamy z brakiem środków wystarczających na pokrycie wszystkich potrzeb dziecka. Wyjaśnić należy, iż art. 83 omawianej ustawy, jako jedną z obligatoryjnych przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku wskazuje warunek - braku niezbędnych środków utrzymania. Jako, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły żadne spośród 4 przesłanek, które winny być spełnione obligatoryjnie (łącznie) świadczenie w trybie art. 83 ustawy nie mogło zostać przyznane. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.