II SA/Wa 56/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Góraj Sędzia WSA Ewa Pisula - Dąbrowska Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.) Protokolant Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2010 r. sprawy ze skargi J. K. – przedstawicielki ustawowej małoletniej J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2009 r., odmawiającą J. K. przyznania renty rodzinnej dla jej małoletniej córki J. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że świadczenie przewidziane w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) może być przyznane wnioskodawcy, który spełnia następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Powyższe przesłanki muszą zachodzić łącznie. Niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania omawianego świadczenia. Organ wyjaśnił, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego po osobie zmarłej, w związku z tym rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez tę osobę. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że zmarły ojciec dziecka posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 30 lat 8 miesięcy i 7 dni. Jednakże w okresie od 5 marca 1998 r. do 2 września 2007 r., to jest przez okres 9 lat ubezpieczony nie udowodnił jakiegokolwiek okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków na zasadach ogólnych, nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w wyżej wskazanym okresie nie została ustalona u ojca dziecka przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie ubezpieczenia, w celu nabycia uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Jednocześnie organ wskazał, iż choroba [...] nie jest uznawana, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, za okoliczność usprawiedliwiającą przerwy w zatrudnieniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję J. K. podniosła, iż nie zgadza się z jej uzasadnieniem. Skarżąca podkreśliła, iż jej mąż przez okres 9 lat był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., jednakże z uwagi na wiek oraz brak ofert pracy, nie mógł podjąć zatrudnienia. Poprodukcyjny wiek oraz brak ofert pracy stanowią szczególne okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód i trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie ma wpływu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga rozstrzygana w aspekcie tych podstaw zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną do wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowił art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Według tego przepisu ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania praw do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przedstawionego unormowania prawnego wynika, że Prezes ZUS wydaje decyzje w sprawie świadczeń wyjątkowych w ramach tzw. uznania administracyjnego, kierując się występującymi w danej sprawie okolicznościami wskazującymi, czy zachodzi w tej właśnie sprawie szczególny przypadek uzasadniający (bądź nieuzasadniający) ewentualne przyznanie żądanego świadczenia. Decyzja taka, oparta na uznaniu administracyjnym, wymaga zatem szczegółowego umotywowania, wskazującego bez wątpliwości argumenty faktyczne i prawne, którymi kierował się organ, rozstrzygając określoną sprawę. Ma to szczególne znaczenie, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ orzekający postanawia odmówić zainteresowanemu określonego uprawnienia. Wydanie decyzji administracyjnej w granicach wspomnianego uznania administracyjnego bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności występujących w sprawie powoduje, że decyzja uznaniowa nie odpowiada wymogom art. 79 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, wskazano jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia fakt, iż w okresie od 5 marca 1998 r. do dnia 2 września 2007 r., tj. przez ponad 9 lat ubezpieczony nie udowodnił jakiegokolwiek okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Z ustaleń organu wynika jednocześnie, iż zmarły w wieku 57 lat ojciec małoletniej J. K. posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 30 lat 8 miesięcy i 7 dni. Tak znaczny okres ubezpieczenia wskazywał na potrzebę bliższego wyjaśnienia powodów przerwy w zatrudnieniu ubezpieczonego, czy pozostawanie we wskazywanym przez organ okresie oraz zatrudnienia było spowodowane okolicznościami niezależnymi od ubezpieczonego. Z akt administracyjnych wynika, iż ubezpieczony podjął zatrudnienie w dniu 3 września 2007 r. i pracował przez okres 6 miesięcy, do 2 marca 2008 r. Organ nie odniósł się w ogóle do tego okresu zatrudnienia i nie wyjaśnił, w jakich okolicznościach, po tak długiej przerwie, ubezpieczony podjął pracę i dlaczego zatrudnienie ustało po pół roku. Wyjaśnienie tych kwestii pozwoli organowi na dokonanie właściwej oceny, czy niespełnienie warunków ubezpieczenia uniemożliwiały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia z przyczyn niezależnych od pracownika. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku