II SA/Wa 560/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędziowie WSA Joanna Kube, Andrzej Góraj (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Marcin Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia dokumentów oddala skargę. Postępowanie w niniejszej sprawie zainicjował K.Z. który w dniu [...]maja 2017 r. wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z wnioskiem o udostępnienie dotyczących go dokumentów, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575), zwanej dalej "ustawą o IPN". Po przeprowadzeniu kwerendy i rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku w dniu [...]grudnia 2017 r. udostępniono wnioskodawcy dotyczące go dokumenty. Jednocześnie Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w K. wydał decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. o udostępnieniu Panu K.Z. do wglądu w formie kopii następujących dotyczących go dokumentów: z teczki personalnej tajnego współpracownika pseudonim "[...]" o sygn. IPN [...] t. 1, karty o numerach: 23/1, 28-29, 41-42, 49-50, 59, 66-75, 78/1; z teczki pracy tajnego współpracownika pseudonim "[...]" o sygn. IPN [...] t. 2, karty o numerach: 19-20. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z treści dokumentów objętych ww. decyzją wynika, że zostały one wytworzone przez Pana K.Z. lub przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji, czym wypełniają dyspozycję art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Pismem z dnia [...] grudnia 2017 r. Pan K.Z. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, wskazując jednocześnie, że bezpodstawnie został umieszczony w inwentarzu IPN jako tajny współpracownik, że nigdy nie współpracował z SB, ani też nie wyraził na nią zgody pisemnej lub ustnej, zaś po odmowie jakichkolwiek kontaktów z SB sam był przez tę służbę inwigilowany. Po rozpoznaniu odwołania, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. utrzymał w mocy skarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż w jego ocenie organ I instancji prawidłowo udostępnił w formie kopii dokumenty objęte zaskarżoną decyzją, gdyż spełniają one przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Znajdujące się na stronie 23/1 w teczce personalnej TW "[...]", sygn. IPN [...]t. 1, oświadczenie z dnia [...]czerwca 1985 r. podpisane przez wnioskodawcę o zachowaniu w tajemnicy faktu i treści prowadzonej rozmowy z oficerem kontrwywiadu to dokument wytworzony przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Natomiast raport z przeprowadzonego pozyskania z [...]lipca 1985 r. - karty nr 28-29, notatka służbowa z [...] września 1987 r. - karty nr 41-42, notatka służbowa z [...] grudnia 1987 r. - karta nr 49, notatka służbowa z [...] grudnia 1987 r. - karta nr 50, notatka służbowa z [...] kwietnia 1988 r. - karta nr 59, notatka służbowa z [...]stycznia 1988 r. - karta nr 66, stenogram - karty nr 67-75, raport z [...] czerwca 1985 r. - karta nr 78/1 pochodzące z teczki personalnej TW ps. "[...]", sygn. akt IPN [...]t. 1, oraz notatka służbowa z [...] lutego 1986 r. - karta nr 19, notatka służbowa z [...]marca 1986 r. - karta nr 20 pochodzące z teczki pracy TW ps. "[...]" to dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Wskazano też, że zapisy w Dzienniku rejestracyjnym b. WUSW [...], sygn. IPN [...]t. 1, potwierdzają, że wnioskodawca w dniu [...] czerwca 1985 r. został zarejestrowany przez Wydz. II do numeru [...] jako TW pseudonim "[...]". Natomiast Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie odniósł się do zarzutów skarżącego dotyczących umieszczenia go w inwentarzu IPN, gdyż nie było to przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wyjaśnił, iż w postępowaniu dotyczącym udostępnienia dokumentów, nie bada bowiem ich autentyczności, nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Badanie czy osoba faktycznie była tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 3a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 1721 z późn. zm.) odbywa się w postępowaniu lustracyjnym. Ustaleń takich dokonuje prokurator Biura Lustracyjnego IPN lub prokurator oddziałowego biura lustracyjnego, a także właściwy sąd, przed którym toczy się postępowanie lustracyjne. Weryfikowanie treści dokumentów organów bezpieczeństwa państwa i dokonywanie ustaleń zmierzających do wyjaśnienia, czy współpraca odpowiadała legalnej definicji ustanowionej w ustawie o ujawnianiu odbywa się w postępowaniu lustracyjnym w trybie, w którym ustanowione są szczególne gwarancje procesowe dla osoby lustrowanej (w takim samym zakresie jak dla oskarżonego w postępowaniu karnym). Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiódł K.Z.. W jej treści strona wyjaśniła, iż z dokumentów jakie otrzymała od organu wynika, iż to ona była inwigilowana i prześladowana przez dawne służby. Skarżący podkreślił też, iż rejestracja jako tajnego współpracownika, dokonana została bez jego zgody i wiedzy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu tego pisma procesowego podkreślono, że przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nr [...] z dnia [...]lutego 2018 r. nie była sprawa umieszczenia nazwiska skarżącego w inwentarzu IPN opublikowanym na podstawie art. 5 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2010 r. nr 79, poz. 522 z późn. zm.), a jedynie sprawa udostępnienia w kopiach części dotyczących skarżącego dokumentów odnalezionych w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Jak wskazano w zaskarżonej decyzji przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN stanowi, że Instytut Pamięci Narodowej udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Objęte zaskarżoną decyzją dokumenty jak wskazano w uzasadnieniu decyzji były bezpośrednio wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Znajdujące się na stronie 23/1 w teczce personalnej TW "[...]", sygn. IPN [...]t. 1, odręcznie napisane oświadczenie z dnia [...]czerwca 1985 r. podpisane przez wnioskodawcę o zachowaniu w tajemnicy faktu i treści prowadzonej rozmowy z oficerem kontrwywiadu to dokument wytworzony (sporządzony) przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Dodano także, że kontrwywiad był pionem Służby Bezpieczeństwa, która zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o IPN jest organem bezpieczeństwa państwa. Natomiast inne dokumenty objęte zaskarżoną decyzją tj., raport z przeprowadzonego pozyskania z [...]lipca 1985 r. - karty nr 28-29, notatka służbowa z [...] września 1987 r. - karty nr 41-42, notatka służbowa z [...] grudnia 1987 r. - karta nr 49, notatka służbowa z [...] grudnia 1987 r. - karta nr 50, notatka służbowa z [...]kwietnia 1988 r. - karta nr 59, notatka służbowa z [...] stycznia 1988 r. - karta nr 66, stenogram - karty nr 67-75, raport z [...] czerwca 1985 r. - karta nr 78/1 pochodzące z teczki personalnej TW ps. "[...]", sygn. akt IPN [...]t. 1, oraz notatka służbowa z [...]lutego 1986 r. - karta nr 19, notatka służbowa z [...]marca 1986 r. - karta nr 20 pochodzące z teczki pracy TW ps. "[...]", sygn. akt IPN [...]t. 2 to dokumenty, w których zostały omówione różne szczegóły dotyczące współpracy Pana K.Z. ze Służbą Bezpieczeństwa w charakterze tajnego współpracownika ps. "[...]". Z tego też powodu można mówić, że są to dokumenty wytworzone przy udziale skarżącego. Mimo, że dokumenty te zostały bezpośrednio napisane przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa to dotyczą różnych aspektów współpracy Pana K.Z. ze Służbą Bezpieczeństwa. Dokumenty te powstały w okresie kiedy skarżący był zarejestrowany jako tajny współpracownik organów bezpieczeństwa państwa i znajdują się one w teczce personalnej i teczce pracy tajnego współpracownika ps. "[...]" nr rejestracyjny [...]. Odnosząc się do skargi wskazano, że organ realizując wniosek złożony w trybie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN miał jedynie za zadanie ocenić, czy odnalezione w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej dokumenty dotyczyły skarżącego i czy w stosunku do nich nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 pkt 1 skutkujące wydaniem tych dokumentów w kopiach. Rolą organu wyznaczoną przez przepis art. 30 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej nie była ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. W ww. postępowaniu nie jest możliwe dokonywanie pogłębionej weryfikacji dokumentów pod kątem ich prawdziwości materialnej w oparciu o rozbudowane postępowanie dowodowe, wykraczające poza udostępnioną dokumentację. Postępowanie prowadzone przez organ na podstawie ww. przepisu nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Ustawodawca nie upoważnił również Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej do badania czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3 a ust.1 i 2 ustawy lustracyjnej. Tego rodzaju stanowisko jest poparte orzecznictwem sądów administracyjnych (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 12.07.2011 r., sygn. akt II SA/Wa 471/11, wyrok NSA z dnia 03.07.2015 r., sygn. akt OSK 551/15). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ wydając skarżoną decyzję poruszał się w granicach prawa. W ocenie tut. Sądu na tak postawione pytanie należy udzielić pozytywnej odpowiedzi. Stosownie do normy art. 30 ust. 1 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz.1575) każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do IPN o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów, będących w zasobach Instytutu. Z takiego uprawnienia skorzystał w niniejszej sprawie K.Z. występując ze stosownym wnioskiem (opartym na w/w podstawie prawnej) do organu w dniu [...]maja 2017 r. Analizując badaną skargę należy również pamiętać o normie art. 30 ust. 2 pkt1 ustawy w myśl której, organ udostępnia kopie dokumentów o których mowa w ust.1, dotyczące wnioskodawcy i wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Powyższą regulację zastosował bowiem organ w niniejszej sprawie w związku z tym, że w toku przeprowadzonej kwerendy odkrył, wśród materiałów dotyczących wnioskodawcy także te, o jakich wspomina zacytowany przepis. Organ ustalił m.in. iż w aktach znajduje się na stronie 23/1 w teczce personalnej TW "[...]", sygn. IPN [...]t. 1, oświadczenie z dnia [...]czerwca 1985 r. podpisane przez wnioskodawcę o zachowaniu w tajemnicy faktu i treści prowadzonej rozmowy z oficerem kontrwywiadu tj. dokument wytworzony przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Natomiast raport z przeprowadzonego pozyskania z [...]lipca 1985 r. - karty nr 28-29, notatka służbowa z [...]września 1987 r. - karty nr 41-42, notatka służbowa z [...] grudnia 1987 r. - karta nr 49, notatka służbowa z [...]grudnia 1987 r. - karta nr 50, notatka służbowa z [...] kwietnia 1988 r. - karta nr 59, notatka służbowa z [...] stycznia 1988 r. - karta nr 66, stenogram - karty nr 67¬75, raport z [...]czerwca 1985 r. - karta nr 78/1 pochodzące z teczki personalnej TW ps. "[...]", sygn. akt IPN [...] t. 1, oraz notatka służbowa z [...]lutego 1986 r. - karta nr 19, notatka służbowa z [...] marca 1986 r. - karta nr 20 pochodzące z teczki pracy TW ps. "[...]" to dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Skoro zaś zapisy w Dzienniku rejestracyjnym b. WUSW [...], sygn. IPN [...]t. 1, potwierdzają, że wnioskodawca w dniu [...]czerwca 1985 r. został zarejestrowany przez Wydz. [...] do numeru [...]jako TW pseudonim "[...]", to organ, będąc związanym ustawowym sformułowaniem "udostępnia", nie posiadał żadnego luzu decyzyjnego i był zmuszony przekazać stronie w formie decyzji kopie w/w dokumentów. W realiach niniejszej sprawy zachodzi także konieczność podkreślenia, iż IPN stosując normę art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy nie posiada żadnych uprawnień do badania autentyczności odnalezionych dokumentów. Takie stanowisko pozostaje w zgodzie z ugruntowanymi poglądami judykatury (vide wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 3.07.2015 r. sygn. akt I OSK 551/15) które tut. Sad w pełni akceptuje. Nadto uwypuklenia wymaga okoliczność, iż w niniejszej sprawie nie oceniano tego (gdyż nie było do tego podstawy prawnej), czy de facto doszło do współpracy w rozumieniu art. 3a ust.1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat.1944 – 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2013 r. poz.1388). Stąd skarżona decyzja nie może być traktowana jako ta, która przesądza kwestię ewentualnej współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa. W związku z tym Sąd administracyjny również nie mógł wyjaśniać podnoszonych w skardze okoliczności o rejestracji w charakterze TW bez zgody zainteresowanego. W tym stanie sprawy, Sąd nie podziela argumentów zawartych w złożonej skardze oraz stwierdza, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, a przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz.1302 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.