II SA/Wa 562/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Maria Werpachowska, , Protokolant sekretarz sądowy Marcin Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2015 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] Rektor Uniwersytetu [...], na podstawie art. 190 ust. 3 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.) oraz art. 138 § 1, pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] listopada 2015 r., w sprawie skreślenia A. G. z listy studentów, pierwszego roku studiów niestacjonarnych (zaocznych) pierwszego stopnia, na kierunku [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Dziekan Wydziału [...] U[...] decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., wydaną na podstawie art. 190 ust.2, pkt 2 i art. 207 ust. 1 pow. ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i art.104 k.p.a. skreślił A. G. z listy studentów pierwszego roku, [...], pierwszego stopnia, niestacjonarne (zaoczne), Instytut [...] z powodu nieuzyskania zaliczenia pierwszego roku studiów. Od powyższej decyzji A. G. wniósł odwołanie do Rektora Uniwersytetu [...] domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie zaliczył powyższych przedmiotów z przyczyn zdrowotnych i z powodu nieefektywnej komunikacji z sekretariatem Instytutu. Wskazał, że z powodu kontuzji nogi miał kłopoty z dotarciem do sekretariatu Wydziału, a kontakt telefoniczny był utrudniony. Rozpoznając odwołanie Rektor Uniwersytetu [...] wskazał, że w stosunku do odwołującego się termin zdawania egzaminów był wydłużany dwukrotnie. Na podstawie postanowienia nr 1 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie określenia organizacji roku akademickiego 2014/2015 na Uniwersytecie [...] (Monitor U[...] z 2014 r., poz. 21 ze zm.) sesja egzaminacyjna semestru letniego odbywała się w terminie 10 czerwca 2015 r. – 30 czerwca 2015 r. Natomiast poprawkowa sesja egzaminacyjna semestru letniego zakończyła się 13 września 2015 r. Władze Wydziału [...] w porozumieniu z Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych, wychodząc naprzeciw prośbie A. G., przedłużyły termin zdawania egzaminów pierwotnie do 30 września 2015 r., a następnie do 30 października 2015 r. z uwagi na usprawiedliwienie niestawiennictwa w sesji egzaminacyjnej semestru letniego. Mimo przedłużonego terminu zdawania egzaminów A. G. nie uzyskał wymaganych zaliczeń. Rektor podkreślił również, że zgodnie z treścią § 3 ust. 3 lit. a i b uchwały 159/2015 Rady W[...] z dnia 17 czerwca 2015 r. w sprawie uchwalenia szczegółowych zasad studiowania na W[...], liczba powtarzanych przedmiotów na pierwszym roku studiów może wynosić dwa, a w szczególnych okolicznościach życiowych trzy przedmioty. W przypadku A. G. liczba niezaliczonych przedmiotów wynosi osiem. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że decyzja Dziekana Wydziału [...] U[...] była prawidłowa. Od decyzji tej A. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uzupełnioną następnie pismem z dnia 8 grudnia 2016 r. pełnomocnika skarżącego adwokata M. S., domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że głównym powodem nieuzyskania przez niego zaliczenia I roku studiów było, oprócz problemów zdrowotnych, literalne rozpoznawanie jego wniosków o przedłużenie sesji egzaminacyjnej przez Uczelnię. Wyjaśnił, że z powodu urazu przebywał w sanatorium i nie miał wpływu na wyznaczanie terminu pobytu. Zaznaczył, że już na początku września 2015 r., zgłaszał przez system USOSmail wniosek o przedłużenie okresu zaliczeń egzaminów, jednak termin przedłużono jedynie o półtora tygodnia zamiast o miesiąc. Dopiero po interwencji Biura Osób Niepełnosprawnych, pod koniec września 2015 r. uwzględniono jego żądanie. Wskazał, że miał problem z uzyskaniem informacji od pracowników sekretariatu, o sposobie załatwienia wniosku (miał problem z dodzwonieniem się do sekretariatu), co spowodowało, że decyzję z dnia [...] października 2015 r., otrzymał dopiero w połowie listopada 2015 r. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu [...] wniósł o jej oddalenie i ponowił argumenty zawarte w swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie odnotować należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Z 2014 r. poz.1647 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kierując się tymi przesłankami Sąd doszedł do przekonania o konieczności uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Wskazać należy, że zgodnie art. 190 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.), obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów, w przypadku: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Stosownie zaś do ust. 2 tego przepisu kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce; 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów; 4) niepodpisania przez studenta przedłożonej przez uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne. Szczegółowo kwestie te doprecyzowuje regulamin studiów, określony odrębnie dla każdej uczelni. Z kolei na podstawie § 5 pkt 1 uchwały nr 351 Senatu Uniwersytetu [...] z dnia 22 kwietnia 2015 r w sprawie uchwalenia regulaminu studiów na Uniwersytecie [...] (Monitor U[...] z 2015, poz. 71) Rada Wydziału [...], podjęła uchwałę nr 159/2015 z dnia 17 czerwca 2015 r. w sprawie uchwalenia Szczegółowych zasad studiowania na Wydziale [...] Uniwersytetu [...]. Organ podejmując decyzję o skreśleniu skarżącego z listy studentów powołał art. 190 ust. 2 pow. ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym a także § 3 ust. 3 lit. a i b uchwały 159/2015 Rady W[...] z dnia 17 czerwca 2015 r. w sprawie uchwalenia szczegółowych zasad studiowania na W[...]. Od decyzji, o której mowa w art. 190 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, stronie przysługuje odwołanie do rektora, a decyzja rektora jest ostateczna (art. 190 ust. 3 tej ustawy). Stosownie zaś do treści art. 207 ust. 1 pow. ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy kpa. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów oznacza bądź stosowanie ich wprost bądź z modyfikacjami, nadto, w pewnych sytuacjach może w ogóle wykluczać ich stosowanie, jeżeli przepisy regulujące daną materię samodzielnie (odrębnie) kształtują określone kwestie proceduralne. Omawiana ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym nie stanowi autonomicznych zasad związanych z formułowaniem lub treścią decyzji podejmowanych w indywidualnych sprawach studentów, dotyczących skreślenia z listy studentów. Nie ulega zatem wątpliwości, że orzekające w sprawie organy administracji publicznej związane były rygorami procedury administracyjnej. Konieczność przestrzegania tej procedury oznacza, iż zarówno Dziekan, jak i Rektor Uniwersytetu [...] byli zobligowani do przestrzegania ogólnych zasad postępowania statuowanych przepisami Kpa., w tym zasady praworządności i zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 7 i art. 8 Kpa). Z tych zasad wynika przede wszystkim wymóg praworządnego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. W realizacji tych zasad konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa i podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i jej załatwienia, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W rozpatrywanej sprawie organy orzekające obu instancji naruszyły przepisy postępowania, w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz 107 § 1 i § 3 Kpa. Z akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. działający z upoważnienia Dziekana Prodziekan Wydziału [...] U[...] skreślił skarżącego z listy studentów pierwszego roku [...], pierwszego stopnia, niestacjonarne (zaoczne) Instytut [...] z powodu nieuzyskania zaliczenia pierwszego roku studiów. Wskazać należy, że uzasadnienie rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest w istocie niezwykle lakonicznym, stwierdzeniem o skreśleniu skarżącego z listy studentów w związku z nieuzyskaniem zaliczenia pierwszego roku studiów. Zgodnie z art. 107 § 1 K.p.a., decyzja winna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Decyzja organu pierwszej instancji nie zawiera ponadto uzasadnienia w rozumieniu art. 107 § 3 K.p.a. W świetle tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Powyższych uchybień procesowych nie ustrzegł się również organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję. W tym miejscu należy wyjaśnić, że art. 190 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wskazuje na obligatoryjne i fakultatywne przesłanki skreślenia studenta. W okolicznościach przedmiotowej sprawy podstawą wydanej decyzji był art. 190 ust. 2, który zawiera fakultatywne przesłanki skreślenia studenta, a to oznacza, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest decyzją podejmowaną w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Wskazuje na to sformułowanie przepisu, który stanowi, że "kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów". Przepis ten pozostawia zatem do uznania organu uczelni istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skreślenie z listy studentów. Nie może to jednak dopuszczać dowolności podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek skreślenia studenta i ich analizą, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego. Organ administracji publicznej powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich zastosowania. Z kolei uzasadnienie takich decyzji, szczególnie negatywnych, powinno szczegółowo wskazywać także przyczyny, dla których organ instytucji tej nie zastosował, pomimo wystąpienia szczególnych okoliczności. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Zaniechanie wyjaśnienia wszystkich przesłanek, które brały pod uwagę organy orzekając w sprawie, stanowi naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa. Wskazać należy, że ani organ pierwszej instancji, ani też organ odwoławczy nie zanalizowały w istocie sytuacji zdrowotnej skarżącego, szczególnie w aspekcie jego niepełnosprawności. W ocenie Sądu przed podjęciem decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów Dziekan powinien uwzględnić tę okoliczność, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną, o czym świadczy znajdujące się w aktach administracyjnych orzeczenie o niepełnosprawności oraz fakt, iż występował w postępowaniu administracyjnym bez pełnomocnika zawodowego. Wskazać należy, że organ wprawdzie przychylił się do podania skarżącego z dnia 30 września 2015 r., popartego pismem do Biura ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu [...], o wydłużenie sesji egzaminacyjnej, jednakże jak wynika z odwołania skarżącego jak również jego skargi do sadu, skarżący miał problemy komunikacyjne z sekretariatem wydziału i o pozytywnym rozpatrzeniu jego wniosku dowiedział się w listopadzie 2015 r. a zatem już po terminie, do którego miał obowiązek zaliczyć te przedmioty. Jak wynika z analizy akt sprawy brak jest w aktach jakiejkolwiek informacji o przekazaniu skarżącemu takiej zgody. Oczywiście nie budzi wątpliwości fakt, że to student dbając o swoje interesy, winien dołożyć wszelkiej staranności w załatwianiu spraw na uczelni. Wziąć jednak należy pod uwagę, że skarżący jest osobą niepełnosprawną co niewątpliwie wpływa na jego możliwości komunikacyjne. W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabierała konieczność dokonania przez rozstrzygający organ wszechstronnych, wyczerpujących wyjaśnień, zgodnie z art. 7 Kpa. W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy także nie ustosunkował się do okoliczności podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu. Podczas, gdy utrwalony jest pogląd judykatury i orzecznictwa, wedle którego organy administracji obu instancji są organami merytorycznie rozpatrującymi sprawę, zaś organ odwoławczy nie jest tylko organem powołanym do kontroli rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. W tym zakresie organ odwoławczy nie rozważył i nie ocenił zawartych w odwołaniu wyjaśnień skarżącego dotyczących przyczyn niezaliczenia w terminie roku studiów. Oznacza to, że organ odwoławczy nie zastosował się do obowiązku wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Ocena ta powinna znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (art. 107 § 3 K.p.a.). Uzasadnienie decyzji jest bowiem źródłem informacji dotyczącej sposobu rozumowania organu podejmującego decyzję, jak również przyjętych przez niego założeń stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wymogów tych z całą pewnością nie spełnia. Taki stan rzeczy skutkuje naruszeniem art. 7 i art. 107 § 3 Kpa. Wskazana wadliwość uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji uniemożliwia dokonanie przez Sąd jej pełnej oceny pod względem zgodności z prawem materialnym. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji w sposób wyczerpujący zbiorą i rozpatrzą cały materiał dowodowy, ustosunkują się do zarzutów, wyjaśnień i skarżącego, składanych w toku postępowania, a ich analizę i ocenę oraz wnioski z niej płynące przedstawią w uzasadnieniu decyzji, spełniającej wymogi art. 107 § 3 Kpa. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. orzekł, jak w sentencji.