II SA/Wa 565/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie WSA Jacek Fronczyk WSA Andrzej Góraj (spr.) Protokolant Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1/. oddala skargę 2/. przyznaje ze środków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzez pełnomocnika z urzędu adwokata C.M. kwotę 240,- zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o 22% podatku od towarów i usług w kwocie 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote i 80/100) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję nr [...] podjętą w dniu [...] stycznia 2010 r., odmawiającą przyznania A. P. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Tylko udowodnione szczególne okoliczności, które były powodem nieuzyskania wymaganego okresu ubezpieczenia, mogą stanowić podstawę przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W toku postępowania nie stwierdzono szczególnych okoliczności uzasadniających niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym. Zdaniem organu, w okresie od ustania ostatniego okresu składkowego, tj. od [...] października 1975 r. do osiągnięcia przez A. P. wieku emerytalnego w maju 2004 r. przez okres ponad 28 lat, nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, a jednocześnie nie zaistniały okoliczności, które uzasadniałyby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym. Organ wskazał, że A. P. nie spełnia jednego z wyżej wskazanych warunków – niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy. W stosunku do wnioskodawczyni nie zostało wydane orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy. Dodatkowo organ podał, iż ocenie podlegała trudna sytuacja materialna A. P. Należy jednak mieć na uwadze, iż nie jest to jedyne kryterium oceny i ze względu na charakter świadczenia, nie może ono stanowić wystarczającej przesłanki do jego przyznania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. P. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu. Wyjaśniła, iż stara się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku ze względu na krytyczną sytuację finansową. Skarżąca wskazała, iż podejmowała pracę, ale wiele względów uniemożliwia jej udokumentowanie okresów składkowych. Zdaniem skarżącej, odmowa organu przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest dla niej bardzo krzywdząca. Pismem z dnia 26 kwietnia 2010 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o przyznanie adwokata z urzędu. Zgodnie z zarządzeniem Sądu z dnia 6 maja 2010 r. skarżącej został przesłany urzędowy formularz "PPF", natomiast dnia 21 maja 2010 r. wydane zostało postanowienie o przyznaniu A. P. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując na krótki, wynoszący zaledwie 3 lata i 9 miesięcy, okres składkowy. Zdaniem organu, skarżąca nigdy nie starała się wypracować prawa do świadczeń, pozostając na utrzymaniu męża od 28 roku życia, a sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy, wskazać należy, iż stan faktyczny przedstawiony przez skarżącą nie wyczerpuje pierwszej z wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy okoliczności. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności usprawiedliwiających krótki okres zatrudnienia skarżącej i przerwy w ubezpieczeniu. W okresach przerw w ubezpieczeniu tj. w latach 1969-1974 i latach 1975-2004, A. P. nie była osobą całkowicie niezdolną do pracy, a zatem nie istniały niezależne od skarżącej przeszkody uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Słusznie wskazał organ, że mimo, iż skarżąca wykonywała prace dorywcze bez opłacania z tego tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe, nie można uznać tych okoliczności za szczególne. Osoba decydująca się na taką formę wykonywania pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczenia społecznego. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca na przestrzeni 65 lat życia do chwili osiągnięcia wieku emerytalnego w maju 2004 r. udowodniła jedynie 5 lat i 26 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W latach 1975 – 2004 r., czyli do chwili osiągnięcia wieku emerytalnego, A. P. nie wykonywała żadnej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Obowiązkiem osoby ubezpieczonej jest w ciągu swojego dorosłego życia przepracować wymagany okres w celu nabycia uprawnień emerytalno-rentowych, a tylko szczególne okoliczności, które uniemożliwiają jej zatrudnienie przez odpowiedni okres czasu, usprawiedliwiają niewykonanie tego obowiązku. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń, na podstawie art. 83 ustawy, należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00, LEX nr 537884). Odnosząc się natomiast do trudnej sytuacji materialnej, szeroko przedstawionej w skardze, to mimo, iż Sąd podchodzi do niej z wielkim zrozumieniem, nie może ona stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej uwzględnienie wniosku w trybie wyżej powołanej normy prawnej. Świadczenie przyznawane w przedmiotowym trybie nie nosi bowiem cech świadczenia socjalnego. Szczególne okoliczności, o jakich mowa w powołanym przepisie, nie mogą więc ograniczać się jedynie do kwestii materialnej. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze i uznając, iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy oraz przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).