II SA/Wa 57/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Ewa Radziszewska – Krupa (spr.), Sędzia WSA Piotr Borowiecki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę I. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Prezesem ZUS") decyzją z [...] listopada 2020r. nr [...], odmówił przyznania E. S. (zwany dalej "Skarżącym") renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020r., poz. 53, zwana dalej "u.e.r.FUS") przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Z dokumentacji znajdującej się w aktach wynika, że Skarżący na przestrzeni 57 lat życia udokumentował tylko 5 lat, 2 miesiące i 5 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych, a w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 6 miesięcy i 22 dni tych okresów. Dodatkowo pierwsze udowodnione objęcie ubezpieczeniem społecznym Skarżącego nastąpiło [...] grudnia 1990r. – kiedy miał On 27 lat. W latach 1993-1994, 1997-1999, 2000-2009, 2009-2012, 2014-2019, 2019-2020 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez Skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zdaniem Prezesa ZUS w sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Wobec Skarżącego w ww. przerwach nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, więc nie było przeszkód w podjęciu zatrudnienia i objęciu Skarżącego ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Prezes ZUS wyjaśnił, że przez pojęcie szczególnych okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Z akt rentowych wynika, że Skarżącego uznano za osobę częściowo niezdolną do pracy - orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] lutego 2020r. Skarżący nie spełnia więc warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku - całkowitej niezdolności do pracy, potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Prezes ZUS wskazał też, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, ale nie stanowi ona jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. 2. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o przyznanie renty inwalidzkiej z wyrównaniem od [...] listopada 2012r., podkreślając, że [...] listopada 2012r. miał wypadek, w wyniku którego doznał urazu rdzenia kręgowego i od tego czasu ma problemy z poruszaniem się, wykonywaniem codziennych czynności i nie nadaje się do pracy. Jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżący podniósł, że z akt sprawy wynika, że pierwszą pracę podjął w 1982r. w K., później w KWP [...], w której pracował także po wojsku i po ślubie. Skarżący wniósł o przyznanie renty z wyrównaniem od [...] listopada 2012r. 3. Skarżący w pismach z 11 i 24 maja 2021r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wskazał, że [...] marca 2021r. "miałem komisję lekarską, nadal jestem niezdolny do pracy do [...].032024r. (na komisji osobiście nie byłem, ale wysłałem aktualną dokumentację lekarską, tz. Neurolog doktor p. M. W. zaopiniowała jaki jest mój stan zdrowia)". Skarżący wskazał, że ledwie sam może się poruszać, nadal nie nadaje się do pracy, a ZUS nadal nie przyznaje mu renty. Skarżący zwrócił się do Sądu, aby pomógł Mu uzyskać oczekiwaną rentę. 4. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 lipca 2021r. Zgodnie bowiem z obowiązującym w dniu wydania ww. zarządzenia art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374 ze zm.), znowelizowanej ustawą z 14 maja 2020r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020r., poz. 875 ze zm. – art. 46 pkt 21) "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów." Ww. przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). Prawo do jawnej rozprawy nie jest prawem o charakterze absolutnym, więc może podlegać ograniczeniom. Takie ograniczenia mogą wynikać z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym wskazano warunki, jakie należy spełnić by móc ograniczyć korzystanie z konstytucyjnych wolności i praw. Po pierwsze ograniczenie powinno być wprowadzone do obrotu prawnego na poziomie ustawy. Po drugie ograniczenie musi być konieczne w demokratycznym państwie, np. dla ochrony zdrowia. Po trzecie, ograniczenie winno być proporcjonalne do chronionej wolności w sensie ścisłym. Skoro celem stosowania przepisów zawartych w ww. ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (...) jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, zaś organy wymiaru sprawiedliwości, mając na uwadze, że pandemia nie ustąpiła, winny uwzględniać w orzekaniu normy wynikające z powyższych przepisów, to Przewodniczący Wydziału II WSA w Warszawie, z ww. powodów, skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. 3. Sąd stwierdza ponadto, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167 ze zm., zwana dalej "P.u.s.a.") kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a. sprawowana jest przez Sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej (np. decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd, na mocy art. 151 P.p.s.a., oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Sąd wyjaśnia również, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Ostatni z ww. przepisów nie miał jednak zastosowania w sprawie, gdyż organ administracyjny wydał decyzję administracyjną, którą zaskarżył Skarżący, a nie interpretację indywidualną, o której mowa w art. 57a P.p.s.a. 4. Sąd - oceniając w świetle wskazanych wyżej kryteriów zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS – uznał, że nie naruszała ona przepisów prawa powołanych w jej podstawie prawnej, ani przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że organ administracyjny przed wydaniem zaskarżonej decyzji zebrał obszerny materiał dowodowy, mając na względzie art. 7 k.p.a., który wziął pod rozwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wprost nie odwołał się do poszczególnych dowodów, które były rozważane, czym naruszył powołany w skardze art. 107 § 3 k.p.a. - przez niepełne sformowanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tym niemniej nie miało to istotnego wpływu na wynik sprawy, a w szczególności na prawidłową ocenę Prezesa ZUS przesłanek wskazanych w art. 83 u.e.r.FUS. Prezes ZUS, mając na względzie, że na mocy ww. przepisu ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w u.e.r.FUS do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, uznał, że Skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ww. ustawie. Prezes ZUS w sposób wyraźny, po analizie okoliczności wynikających z akt administracyjnych sprawy wskazał bowiem, że Skarżący na przestrzeni 57 lat życia udokumentował jedynie 5 lat, 2 miesiące i 5 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy przesuniętym o okres pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentował jedynie 6 miesięcy i 22 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe ograniczono do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W latach 1993-1994, 1997-1999, 2000-2009, 2009-2012, 2014-2019, 2019-2020 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez Skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Sąd w związku z tym stwierdza, że jakkolwiek Skarżący podnosi, że od momentu, gdy uległ wypadkowi w 2012r. i ma problemy zdrowotne, nie może znaleźć zatrudnienia, tym niemniej prawidłowa jest ocena Prezesa ZUS, że lekarz orzecznik ZUS uznał orzeczeniem z [...] lutego 2020r., że Skarżący jest osobą częściowo niezdolną do pracy, a ponadto w okresach poprzedzających wystąpienie częściowej niezdolności do pracy, czyli w okresach: 1993-1994, 1997-1999, 2000-2009, 2009-2012 u Skarżącego występowały przerwy w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Skarżący nie powołuje się ponadto, że w tym okresie wydano wobec niej orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, który wskazałby na całkowitą niezdolność do pracy. Skarżący nie podaje także, jakie szczególne i niezależne od Niego okoliczności miały miejsce w ww. latach. Nie można też przyjąć, że wówczas Skarżący był w wieku, który mógłby być przez pracodawców uznany za nieatrakcyjny. Nie sposób więc przyjąć, że błędna jest ocena Prezesa ZUS, że w odniesieniu do Skarżącego w ww. okresach wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Tym samym Skarżący przez argumentację zawartą w skardze nie zdołał podważyć stanowiska Prezesa ZUS co do braku należytej oceny przesłanek z art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS, w tym braku wystąpienia "szczególnych okoliczności". Skoro bowiem w ww. okresach 1993-1994, 1997-1999, 2000-2009, 2009-2012 nie było przeszkód w podjęciu przez Skarżącego zatrudnienia i objęcia Go ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych, jak również w późniejszych okresach, już po wypadku w 2012r. wobec Skarżącego nie orzeczono trwalej niezdolności do pracy, Sąd, kontrolując legalność decyzji Prezesa ZUS, nie znalazł podstaw do jej podważenia. Sąd stwierdza ponadto, że w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ustawowych. Prezes ZUS uczynił zadość ww. wymogom, co potwierdza uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. Warto podkreślić, że Prezes ZUS nie jest władny do kwestionowania orzeczeń lekarza orzecznika ZUS, co do stanu zdrowia i występującej u Skarżącego częściowej niezdolności do pracy. Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję, jest związany ww. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS i nie może uwzględnić okoliczności, które ewentualnie mogą zaistnieć już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie sposób tym samym zakwestionować stanowiska Prezesa ZUS wyrażonego w ww. decyzji, że Skarżący nie spełnia warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku - całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Ocena ta jest prawidłowa, spójna i logiczna, a ponadto mieści się w dyspozycji art. 80 k.p.a. Sąd stwierdza ponadto, że Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję, opiera się na materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, a z niego wynika, że pierwsze udowodnione objęcie ubezpieczeniem społecznym Skarżącego nastąpiło [...] grudnia 1990r. – kiedy miał On 27 lat. Tym samym, skoro Skarżący ani w toku postępowania administracyjnego ani do skargi nie załączył dowodów potwierdzających, że pierwszą pracę podjął w 1982r. w K., później w KWP [...], w której pracował także po wojsku i po ślubie, niemożliwe było uwzględnienie przez Sąd ww. okoliczności. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i znajdujących się w nich dokumentów, a potwierdzają ono stanowisko Prezesa ZUS wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd wskazuje też, że Prezes ZUS przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poddał ocenie również sytuację materialną Skarżącego, mając na względzie ustalenia, które wynikają z akt administracyjnych. Trafnie też wskazał, że sytuacja ta nie stanowiła jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Sąd na tej podstawie uznaje, że w toku postępowania nie doszło do naruszenia fundamentalnych zasad określonych w przepisach art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd wyjaśnia ponadto, że Sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych, co oznacza, że nie może zastępować ani wyręczać organów administracji publicznej w realizacji powierzonych im zadań w tym zakresie. To do organów administracyjnych - Prezesa ZUS - należy prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i zastosowanie prawidłowo zinterpretowanego przepisu prawnego. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego. W tym postępowaniu sąd administracyjny jedynie kontroluje działania organu administracji i opiera się na materiale dowodowym gromadzonym przez organy. Tym samym Sąd nie mógł uwzględnić wniosku Skarżącego zawartego w skardze o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w postaci przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd podkreśla ponadto, że nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej Skarżącego oraz rozumie położenie i kłopoty z codziennym funkcjonowaniem, jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdza, że prawidłowa była ocena Prezesa ZUS, że Skarżący nie spełnił wszystkich (kumulatywnie) przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. 4. Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie uznał, że zasadne było oddalenie skargi, na mocy art. 151 P.p.s.a.