II SA/Wa 575/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Janusz Walawski (spr.), Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów kształcenia, zakwaterowania i wyżywienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, 2. zasądza od Dowódcy Wojsk Lądowych na rzecz T. C. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania 3. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości T. C., w dniu 14 września 2004 r. zawarł z Komendantem Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] w W. kontrakt nr [...] na pełnienie służby kandydackiej. Ww. w dniu 20 lipca 2007 r. złożył do powyżej określonego organu wniosek o zwolnienie ze służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego. Szef Sztabu Generalnego rozkazem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. zwolnił T. C. ze służby kandydackiej. Komendant Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] w W., działając na podstawie art. 135 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) oraz § 39 pkt 2 ppkt a i b rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 z późn. zm.), w dniu [...] września 2007 r. wydał decyzję nr [...], którą zobowiązał T. C. do zwrotu równowartości kosztów nauki w zakresie zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych w wysokości 51.942,32 zł, która to kwota stanowi koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką kandydata na żołnierza zawodowego i obejmuje koszty przypadające na jednego żołnierza szkolonego w zakresie: 1) zakwaterowanie - 17.770 zł, 2) umundurowanie - 8.731,17 zł, 3) wyżywienie - 18.799,26 zł, 4) nieodpłatne świadczenia pieniężne i rzeczowe dotyczące szkolenia (amunicja, środki pozoracji pola walki, materiały kancelaryjne) - 6.641,89 zł. Powyższa decyzja została doręczona ww. w dniu 24 września 2007 r. W dniu 4 października 2007 r. do Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] wpłynął skierowany do Dowódcy Wojsk Lądowych wniosek T. C. o zwolnienie go od zwrotu kwoty określonej w decyzji Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] z dnia [...] września 2007 r. nr [...]. W związku z tym, że wniosek nie został przez ww. podpisany, organ, powołując się na art. 64 § 2 i art. 63 § 3 Kpa wezwał go do usunięcia braków formalnych. Ponadto został on wezwany do określenia czy jego pismo jest: - wnioskiem w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów do rozpatrzenia którego właściwym jest Komendant - Rektor [...]. na podstawie § 41 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 z późn. zm.); - czy odwołaniem od decyzji Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] w W. z dnia [...] września 2007 r. nr [...], do rozpatrzenia którego właściwym jest Dowódca Wojsk Lądowych. Wezwanie zostało doręczone T. C. w dniu 22 października 2007 r. Do Komendanta - Rektora Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] w W. dniu 23 października 2007 r. wpłynął wniosek ww. dotyczący zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów. W tym miejscu nadmienić należy, że treść tego wniosku jest tożsama z treścią wniosku, który wpłynął do tego organu w dniu 4 października 2007 r. Komendant - Rektor Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...], po rozpatrzeniu powyżej określonego wniosku, działając na podstawie art. 135 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) oraz § 41 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 z późn. zm.) w dniu [...] listopada 2007 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił wnioskodawcy zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów nauki w wysokości określonej w decyzji tego organu z dnia [...] września 2007 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podał m.in., że trudna sytuacja materialna wnioskodawcy nie oznacza, że nie może on ponieść w ogóle pewnego wysiłku finansowego związanego ze zwrotem przedmiotowego zobowiązania finansowego. Obowiązek jego zwrotu wynika z powołanej ustawy, zaś możliwość zwolnienia z tego obowiązku zastrzeżona została tylko do dwóch wyjątkowych sytuacji, tj.: 1) szczególnie uzasadnionych niezawinionych przez kandydata przypadków losowych (§ 41 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia), 2) trudnej sytuacji rodzinnej lub materialnej kandydata (§ 41 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia). Wnioskodawca został zwolniony ze służby na własną prośbę. Sytuacja ta nie mieści w dyspozycji § 41 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia, gdyż nie zaistniała przesłanka określona w tym przepisie. Natomiast przesłanka opisana w pkt 2 tego przepisu, zdaniem organu, musi być rozpatrywana jako sytuacja obiektywna, niezależna od woli kandydata. Ponadto organ poinformował wnioskodawcę, że o ile złoży stosowny wniosek, to istnieje możliwość rozłożenia przedmiotowej należności na raty lub odroczenia terminu jej płatności. Od powyższej decyzji, T. C. złożył do Dowódcy Wojsk Lądowych odwołanie, w którym poprosił o jej zmianę. Podniósł, że sytuacja materialna, w jakiej się znajduje nie daje mu możliwości spłaty tak wysokiego zobowiązania pieniężnego. Nie posiada majątku i oszczędności. Studiuje obecnie na Politechnice [...]. Uczelnia znajduje się poza miejscem jego zamieszkania. Rodzice od 9 lat są na emeryturze. W jego ocenie, została spełniona przesłanka z § 41 ust. 2 pkt 2 powołanego rozporządzenia. Stwierdził również, że nie jest mu znany sposób, w jaki została wyliczona kwota ciążącego na nim zobowiązania. Dowódca Wojsk Lądowych, po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] lutego 2008 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził m.in., że podniesione przez odwołującego się argumenty nie zasługują na uwzględnienie. Odwołujący się jest osobą młodą, mającą szanse na zatrudnienie. Zwolnienie go z obowiązku zwrotu przedmiotowych kosztów byłoby przedwczesne, zwłaszcza, że istnieje możliwość rozłożenia ich na raty lub odroczenia terminu ich spłaty. T. C., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] oraz na utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Pełnomocnik skarżącego zaskarżonym decyzjom zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa), a w tym art. 127 § 2 Kpa, w zw. z art. 128 Kpa, w zw. z art. 129 i art. 5, art. 130 i art. 133 Kpa oraz art. 138 § 1 Kpa, a także naruszenie art. 7-10 § 1 Kpa w zw. z art. 135 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), w zw. z art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242) oraz w zw. z art. 75, art. 77, art. 80-81 oraz art. 107 § 3 Kpa. Zarzut rażącego naruszenia prawa stawiany zaskarżonym decyzjom, jest konsekwencją, w pierwszym rzędzie naruszenia przy ich wydaniu art. 8 i 9 Kpa, poprzez nie udzielenie stronie działającej bez profesjonalnego pełnomocnika informacji, zredagowanej w sposób dla niej przejrzysty i zupełny, wyjaśniający jej wszystkie skutki prawne i faktyczne, jej działań związanych z wezwaniem organu z dnia 8 października 2007 r. do wyjaśnienia charakteru prawnego jego pisma z dnia 1 października 2007 r., czy jest ono odwołaniem, czy też wnioskiem o wszczęcie nowego postępowania administracyjnego. Podnosząc powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącego wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych, podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze stwierdził, że nie są one trafne i przedstawił stosowną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że Sąd nie posiada uprawnień do zmiany merytorycznej decyzji organu. Sąd bada jedynie, czy organ nie naruszył przepisów postępowania i czy dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę prawną decyzji. Zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 11 września z 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), żołnierze pełniący służbę są obowiązani do zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych, otrzymanych w związku z nauką, w przypadku zwolnienia ich ze służby kandydackiej, z przyczyn określonych w art. 134 ust. 1 pkt 1 i 4-9 tej ustawy. Natomiast § 41 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 z późn. zm.) stanowi, że komendant na pisemny wniosek kandydata, zobowiązanego do zwrotu kosztów, może wydać decyzję o: 1) zwolnieniu o obowiązku zwrotu kosztów, 2) rozłożeniu kosztów na raty, 3) odroczeniu terminu płatności. Decyzja, o której mowa w ust. 1, może być wydana: 1) w szczególnie uzasadnionych niezawinionych przez kandydata przypadkach losowych, 2) z uwagi na trudną sytuację rodzinną lub materialną kandydata. Z treści powyżej przytoczonych przepisów, a w szczególności zwrotu "może zwolnić" wynika, że decyzja ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że na organie spoczywa obowiązek zbadania wszystkich okoliczności (przesłanek), wynikających z przepisów prawa, mających w sprawie zastosowanie. W rozpatrywanej sprawie, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący w toku postępowania wskazywał na swoją trudną sytuację materialną, co nakładało na organ obowiązek dokonania jej szczegółowej analizy. Obowiązek ten wynikał z § 41 ust. 2 pkt 2 powołanego rozporządzenia. Obowiązku tego organ nie dopełnił. W tej sytuacji, skoro nie doszło do ustalenia sytuacji materialnej skarżącego, Sąd stwierdził, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego. Organy prowadząc postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją, naruszyły zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa) i zasadę przekonywania (art. 11 Kpa). Ponadto, zdaniem Sądu, uzasadnienia decyzji nie spełniają wymogów, określonych w art. 107 § 1 i § 3 Kpa, co powoduje, że Sąd został pozbawiony możliwości oceny legalności zaskarżonej decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę, organy zobowiązane będą do uzupełnienia materiału dowodowego, w zakresie określonym w § 41 ust. 2 pkt 2 powołanego rozporządzenia, dokonania jego oceny, zgodnie z wymaganiami określonym w przepisach postępowania. W związku z takim rozstrzygnięciem, Sąd odstąpił od badania zasadności podniesionych w skardze zarzutów. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 132 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).