II SA/Wa 583/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lipca 2019 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie było postanowienie Prezesa Agencji Mienia Wojskowego (zwanego dalej: "Prezesem Agencji") z dnia [...] stycznia 2019 r. o numerze [...], którym odmówiono przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego w O. zobowiązał M. P. (zwanego dalej: "Skarżącym") do zwrotu należności z tytułu nienależnie wypłaconego świadczenia mieszkaniowego. Decyzja ta została przesłana Skarżącemu i doręczona w dniu [...] grudnia 2018 r. do rąk dorosłego domownika – matki Skarżącego. Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. W uzasadnieniu podniósł, iż w dniach od [...] listopada do [...] grudnia 2018 r. uczestniczył w szkoleniu poligonowym, zaś do miejsca zamieszkania powrócił w dniu [...] grudnia 2018 r. Wskazał również, iż korespondencję obejmującą decyzję odebrała jego matka, która nie oddała mu jej w dniu jego powrotu, lecz dopiero w dniu [...] grudnia 2018 r. Zdaniem Skarżącego, okoliczności te świadczą o tym, że nie mógł odwołać się od decyzji w terminie, bowiem nie miał wiedzy o jej odebraniu przez jego matkę. Do wniosku załączył: odwołanie od decyzji, oświadczenie jego matki z dnia [...] grudnia 2018 r., a także rozkazy potwierdzające jego udział w szkoleniu poligonowym. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. Prezes Agencji odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzja I instancji została prawidłowo doręczona Skarżącemu w dniu [...] grudnia 2018 r., bowiem została podjęta przez jego dorosłego domownika. Spowodowało to, że rozpoczął biec termin do wniesienia odwołania, który upłynął w dniu [...] grudnia 2018 r. Jak wynika natomiast z oświadczeń Skarżącego i jego matki, korespondencja obejmująca decyzję została mu wręczona w dniu [...] grudnia 2018 r., a Skarżący od razu się z nią zapoznał. Zdaniem organu, skoro Skarżący nie wykazał by do dnia [...] grudnia 2018 r. zaistniała przeszkoda uniemożliwiająca mu złożenie odwołania, to w konsekwencji termin do jego wniesienia nie mógł zostać przywrócony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Prezesa Agencji z dnia [...] stycznia 2019 r., Skarżący wniósł o jego uchylenie jako naruszającego przepisy postępowania, tj.: 1) 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") poprzez przywołanie w uzasadnieniu decyzji nr 00-DZ.4093846.2016/16 z dnia 15.03.2017 r., nieistniejącej w aktualnym stanie prawnym, a tym samym pozbawienie zaskarżonego postanowienia obligatoryjnego składnika/elementu, jakim jest uzasadnienie faktyczne i prawne (uzasadnienie odnosi się do decyzji, która aktualnie nie istnieje w tzw. obrocie prawnym); 2) art. 58 k.p.a. poprzez bezpodstawne stwierdzenie, że Skarżący nie spełnił warunków do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania; 3) art. 7 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do argumentacji zawartej we wniosku o przywrócenie terminu, a tym samym brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (termin do wniesienia odwołania przypadał na okres Świąt Bożego Narodzenia), mając na względzie słuszny interes strony postępowania; 4) art. 8 k.p.a. poprzez przejście do porządku dziennego nad tym, że bieg terminu do wniesienia odwołania przypadł na okres okołoświąteczny, a tym samym niezachowanie przez organ administracji wymogu bezstronności. W uzasadnieniu Skarżący powtórzył argumentację zaprezentowaną we wniosku o przywrócenie terminu, dodatkowo podnosząc, iż z uwagi na to, że faktycznie otrzymał decyzję w dniu świątecznym (wigilię Bożego Narodzenia), to nie miał jakichkolwiek możliwości sporządzenia i wniesienia odwołania z zachowaniem terminu. W jego ocenie, mając na uwadze dotychczasowy sposób traktowania jego osoby jako strony postępowania, zmuszony był poszukiwać pomocy prawnej w zredagowaniu odwołania, a oczywistym jest przy tym, iż nie mógł zwrócić się do osoby posiadającej wiedzę prawniczą w okresie świątecznym. Wyjaśnił przy tym, iż dopiero w dniu [...] grudnia 2018 r., w godzinach popołudniowych, mógł podjąć działania w kierunku przygotowania odwołania. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ wskazał przy tym, iż w komparycji zaskarżonego postanowienia prawidłowo wskazano decyzję, której dotyczył wniosek o przywrócenie terminu, natomiast fakt powołania w uzasadnieniu innej decyzji (uchylonej) stanowił niezamierzony błąd pisarski, podlegający sprostowaniu, który nie miał jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Kontrolując sprawę w ramach swoich kompetencji, Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przypomnieć w pierwszej kolejności należy, iż instytucja "przywrócenia terminu" została uregulowana w Dziale I, Rozdziale 10 "Terminy", przepisach art. 58-59 k.p.a. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei, w myśl art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Stosowanie zaś do przepisu art. 59 § 2 k.p.a., o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje to, że Skarżący faktycznie uchybił terminowi do wniesienia odwołania, jak również i to, że wniosek o przywrócenie terminu złożył w sposób prawidłowy, to jest z zachowaniem ustawowego terminu 7 dni, dopełniając jednocześnie czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). Nie jest również sporne, że korespondencję obejmującą decyzję Dyrektora Oddziału z dnia [...] grudnia 2018 r. odebrała w dniu [...] grudnia 2018 r. matka Skarżącego. Przedmiot sporu sprowadza się natomiast do ustalenia, czy Skarżący uchybił terminowi bez swojej winy, gdyż jak wywodzi, w dniu odbioru korespondencji przebywał na szkoleniu poligonowym, zaś jego matka, która potwierdziła odbiór adresowanej do niego przesyłki obejmującej decyzję, przekazała mu ją dopiero w dniu [...] grudnia 2018 r., zatem w okresie świątecznym, co uniemożliwiło mu sporządzenie odwołania w sposób profesjonalny, przy pomocy osoby posiadającej wiedzę prawniczą. W tak zakreślonym sporze rację należało przyznać Prezesowi Agencji. W ocenie Sądu, organ prawidłowo bowiem uznał, że wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie uprawdopodobnił on, że uchybienie to nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 k.p.a.). Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa, pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jedynie bowiem gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W konsekwencji, brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, jakiej należy wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd podzielił stanowisko Prezesa Agencji, iż Skarżący nie uprawdopodobnił tego, by był pozbawiony możliwości złożenia odwołania w terminie. Przede wszystkim należy mieć na względzie okoliczność, iż decyzja Dyrektora Oddziału została mu przekazana przez matkę w dniu [...] grudnia 2018 r., zatem jeszcze w czasie, gdy termin do wniesienia odwołania ostatecznie nie wyekspirował. Jak to słusznie podaje organ, Skarżący zapoznał się z decyzją w dniu [...] grudnia 2018 r. i nie był pozbawiony możliwości złożenia odwołania do dnia [...] grudnia 2018 r. Jakkolwiek zgodzić należy się ze Skarżącym, iż okres od dnia [...] do [...] grudnia był okresem świątecznym, co niewątpliwie wiąże się z trudnościami w nadaniu pisma za pośrednictwem operatora pocztowego, to już dzień [...] grudnia był dniem powszednim (czwartek) i nie sposób przyjąć, by oddanie pisma w placówce pocztowej w takim dniu było niemożliwe czy znacznie utrudnione. Jak to już wyżej wskazano, o brak winy można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła dochować terminu w znaczeniu obiektywnym. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie takich okoliczności Skarżący nie wykazał. Nie można w szczególności uznać za tego rodzaju okoliczność – chęci poszukiwania pomocy prawnej w sporządzeniu odwołania. Nie budzi żadnych wątpliwości, iż wnosząc odwołanie od decyzji strona nie jest obowiązana do szczegółowego motywowania swoich racji. Niezależnie bowiem od tego, iż z przepisu art. 128 k.p.a. wprost wynika, że odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia, to w takie rozumienie wkomponowuje się również jego istota, skoro stanowi ono manifestację niezadowolenia strony, przez co nie musi zawierać polemiki ze stanowiskiem i poglądami organu wyrażonymi w uzasadnieniu decyzji. W konsekwencji, chęć szczegółowego wyłożenia swoich argumentów, czy też zasięgnięcia pomocy prawnej w ich sformułowaniu, nie może być uznana za taką obiektywną przeszkodę, która uniemożliwiła bądź utrudniła Skarżącemu samą czynność złożenia odwołania w terminie. Wskazać należy, iż Skarżący nie wykazał, że był pozbawiony możliwości nadania pisma w dniu [...] grudnia 2018 r. Natomiast jeśli subiektywnie uznawał on za konieczne szczegółowe umotywowanie swoich racji, to nic nie stało na przeszkodzie, by w pierwszym możliwym dniu złożył tylko pismo wyrażające swoje niezadowolenie z wydanej decyzji, a w późniejszym terminie uzupełnił je o szczegółowe uzasadnienie (choćby w dniu [...] grudnia 2018 r., jak to miało ostatecznie miejsce w stanie faktycznym sprawy). Niezależnie od tego, iż już tylko ze wskazanych wyżej względów zaaprobować należało stanowisko Prezesa Agencji, podnieść również należy, iż nie może być kwestionowane w stanie faktycznym niniejszej sprawy, że czternastodniowy termin do wniesienia odwołania otworzył się w dniu następnym po dniu doręczenia decyzji matce Skarżącego. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się bowiem zwrotne potwierdzenie odbioru – w dniu [...] grudnia 2018 r. – korespondencji obejmującej decyzję Dyrektora Oddziału przez B. P. – matkę, a zarazem pełnoletniego domownika Skarżącego, która potwierdziła odbiór pisma własnoręcznym podpisem (vide: k.4-5 akt adm.). Doręczenie to nastąpiło zatem w trybie art. 43 k.p.a., zgodnie z którym w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie wskazuje się, że doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. ma taki sam skutek prawny jak doręczenie dokonane bezpośrednio stronie postępowania. Przewidziana w tym przepisie zastępcza forma doręczenia, rodzi więc domniemanie prawne, a mianowicie, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako dorosły domownik, która pokwitowała odbiór, przyjęła je w celu oddania adresatowi. Podnosi się przy tym, iż pokwitowanie przesyłki odbioru pisma przez dorosłego domownika jest następstwem aktu woli i stanowi uzewnętrznienie podjęcia woli oddania pisma adresatowi (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2013 r. o sygn. akt. II GSK 551/12; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji zaś dokonane prawidłowo doręczenie zastępcze, a więc z respektowaniem przesłanek, o których mowa w art. 43 k.p.a., stwarza domniemanie doręczenia pisma adresatowi (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2009 r. o sygn. akt II GSK 60/09). Odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne doręczenie przesyłki samemu adresatowi, a zatem, generalnie ujmując, ewentualne zaniedbania, nieuwaga, przeoczenie takiej osoby (dorosłego domownika), czy też popełnienie przez nią oczywistej omyłki, spowodowane czynnikami subiektywnymi, nie mogą być kwalifikowane jako brak winy adresata (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 12 stycznia 2012 r. o sygn. akt III SA/Wr 427/11). Na tym tle uznaje się ponadto, że miarodajna jest data przyjęcia pisma przez dorosłego domownika wskazana na tym dokumencie, prawidłowo wypełnionym przez doręczyciela i opatrzonym podpisem domownika, bez względu na to, czy osoba taka uczyniła jakąkolwiek adnotację, iż zobowiązuje się przekazać przesyłkę adresatowi oraz bez konieczności badania czy wywiązała się z obowiązku w tym zakresie. Jeżeli odbierający pismo domownik nie odmawia przyjęcia przesyłki, to oznacza to, że podjął się on doręczenia tej przesyłki adresatowi (zob. wyroki NSA: z dnia 11 kwietnia 2013 r. o sygn. akt II OSK 2408/11; z dnia 1 czerwca 2016 r. o sygn. akt II OSK 783/17). Reasumując tę część uzasadnienia podnieść należy, iż B. P. podpisując urzędowe poświadczenie odbioru przesyłki adresowanej do Skarżącego potwierdziła, że odebrała przesyłkę w jego imieniu, zobowiązując się tym samym do oddania jej Skarżącemu. Zwrotne potwierdzenie odbioru stanowi dowód świadczący o zobowiązaniu się do oddania przesyłki adresatowi. Zatem twierdzenie, iż w odpowiednim terminie dorosły domownik, który dokonał odbioru korespondencji nie przekazał jej do rąk adresata, czy też nie poinformował o fakcie jej odbioru, nie stanowi wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu i nie dowodzi braku winy w powstaniu uchybienia procesowego. Skoro bowiem dorosły domownik niezwłocznie nie przekazał korespondencji jej adresatowi, to znaczy, że dopuścił się zaniedbania, a to w konsekwencji obciąża samą stronę. Dodać przy tym należy, iż z przedstawionego przez Skarżącego oświadczenia jego matki z dnia [...] grudnia 2018 r. nie wynikają takie obiektywne okoliczności, które mogłoby usprawiedliwiać brak winy, skoro wprost powołuje się ona na swoje roztargnienie. Stanowiska tego nie może nawet zmienić to, że matka Skarżącego w tym samym piśmie "uznaje" swoją winę, gdyż jak to wyżej wskazano, ewentualne zaniedbania, nieuwaga czy przeoczenie takiej osoby (dorosłego domownika), obciążają samego Skarżącego. Z tych względów Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, zaś podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. W szczególności nie ma racji Skarżący, że organ zaniechał zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Przypomnieć należy, iż to na wnoszącym wniosek o przywrócenie terminu spoczywa – stosowanie do art. 58 § 1 k.p.a. – obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Omawiany przepis nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż jest wyjątkiem od zasady, że czynności procesowe powinny być dokonywane w terminie. Należy podkreślić, że dla przywrócenia terminu nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego, ponieważ wystarczy uprawdopodobnienie, że zainteresowany nie dotrzymał terminu bez swojej winy. W postępowaniu o przywrócenie terminu zadaniem organu jest ustalenie, czy zainteresowany jest winny uchybienia. Jak to się wskazuje w orzecznictwie, to nie na organie, lecz na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że mimo dochowania należytej staranności nie był w stanie dokonać czynności procesowej w terminie. Wobec tego pamiętać należy, że w przypadku nieuprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi organ nie ma obowiązku wyjaśniania, czy w okolicznościach sprawy brak winy miał miejsce (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2012 r. o sygn. akt I FSK 1186/11). W ocenie Sądu, Prezes Agencji prawidłowo ustalił stan fatyczny sprawy oraz dokonał jego oceny w sposób kompletny i wyczerpujący, odnosząc się do twierdzeń Skarżącego wywiedzionych we wniosku, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Tym samym nie można było stwierdzić, by organ naruszył ogólne zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7 i art. 8 k.p.a., czy też by wadliwie skonstruował zaskarżone postanowienie (art. 124 § 2 k.p.a.). Jakkolwiek Skarżący słusznie dostrzegł, iż w uzasadnieniu postanowienia organ powołał decyzję Dyrektora Oddziału z dnia [...] marca 2017 r., zatem nie tę decyzję, której dotyczył jego wniosek, niemniej jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, a tym bardziej wpływu istotnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Dodać należy, iż w aktach administracyjnych sprawy znajduje się postanowienie Prezesa Agencji z dnia [...] marca 2019 r. prostujące tę oczywistą omyłkę pisarską, co również czyni bezzasadnym zarzut naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. Końcowo stwierdzić należy, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane przez właściwy organ i było postanowieniem kończącym postępowanie (art. 59 § 2 k.p.a.), co umożliwiło jego zaskarżenie do sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2006 r. o sygn. akt II OSK 50/05). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, o czym orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.