II SA/Wa 602/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Piotr Borowiecki, Protokolant specjalista Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2017 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2017 r. utrzymał mocy swoja poprzedzającą decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. o odmowie przyznania A. M. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce W. M. W podstawie prawnej decyzji organ przywołał art. 138 § 1 pkt l Kpa oraz art. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887, ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ omówił przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Następnie wskazał, iż z akt sprawy wynika, iż orzeczeniem z [...] października 2016 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że W. M. była częściowo niezdolna do pracy od [...] lutego 2014 r. do [...] marca 2014 r. oraz trwale całkowicie niezdolna do pracy od [...] marca 2014 r. Na przestrzeni 53 lat życia - na dzień orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy - udokumentowała 17 lat, 8 miesięcy i 20 dni okresów składkowych i nieskładkowych ubezpieczenia (okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych). W ocenie organu, okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku i tylko wykazanie, że niespełnienie warunków ubezpieczenia uniemożliwiły okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku, w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W okresach od [...] stycznia 1996 r. do [...] stycznia 2000 r. i od [...] października 2003 r. do [...] marca 2014 r. - tj. do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy, W. M. nie podjęła pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Ze sprawy nie wynika, aby w wykazanych okresach ww. nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem, w ocenie organu brak było przeciwwskazań, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z [...] maja 2014 r. wynika, że w przerwach w ubezpieczeniu W. M. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku w okresach: od 14 stycznia 1996 r. do 31 stycznia 2000 r. i od 28 października 2003 r. do 12 sierpnia 2008 r. Jednakże okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie może zostać uwzględniony, ponieważ w rozumieniu przepisów ustawy nie stanowi ani okresu składkowego, ani nieskładkowego. Aby ewentualnie można było uznać bezrobocie za szczególną okoliczność określoną w art. 83 powyższej ustawy, należałoby wykazać aktywność w poszukiwaniu pracy, sama rejestracja o takiej aktywności nie przesądza. Z "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej" z [...] stycznia 2017 r. wynika, że przerwy w zatrudnieniu W. M. były spowodowane złym stanem zdrowia. W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalania daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy. Orzeczenie takie jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS i organ nie mógł przyjąć innej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy niż wskazanej w przedmiotowym orzeczeniu. Nadto orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie służą do celów rentowych. Reasumując organ uznał, iż W. M. nie spełniła warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jej córce – A. M. Organ zaznaczył także, iż trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. A. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wyżej opisaną decyzję Prezesa ZUS. Decyzji tej zarzuciła: 1) naruszenie przepisów praw materialnego - art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, przez błędną wykładnię tego przepisu pomijający zapis ustawy o warunkach dla wnioskodawcy, tu, iż nie ma on niezbędnych środków utrzymania; 2) naruszenia przepisów prawa procesowego, to jest art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez przyjęcie, że tylko orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy jest podstawą do tego, że osoba jest zdrowa i winna bezwzględnie pracować. W uzasadnieniu skargi A. M. podniosła, spełnia wszystkie warunki zawarte w art. 83 ustawy. Jest córką zmarłej W. M., więc jestem członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym. Matka zmarła w wieku 53 lat. Przy takim wieku i ciężkiej chorobie okres składkowy i nie składkowy wynoszący 17 lat 8 miesięcy i 20 dni jest i tak długi i winien być wystarczający do przyznania świadczenia. Mama chorowała od urodzenia. Przez okres 10 lat przed śmiercią nie mogła pracować. Z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia, wydanego [...] września 2007 r. wynika, że od urodzenia cierpiała na otępienie. Oprócz tego jako choroby zasadnicze podano zaburzenia [...] i przewlekły nieżyt żołądka. Już wtedy chorowała na raka. Lekarz stwierdził, że wszystkie troje dzieci mamy mają [...] i wymagają stałej opieki. Te dokumenty posiadają organy, pominięto je, zamiast sprawdzić i opisać oraz wyciągnąć właściwe wnioski w prowadzonym postępowaniu. Skarżąca chce skończyć naukę w szkole i dlatego przez ten okres powinna otrzymywać rentę rodzinną. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne w rozpoznawaniu spraw kierują się zasadą legalizmu, to znaczy, iż sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem obowiązującym w dacie jej wydania (porównaj art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny). Skarżąca żądała przyznania jej renty rodzinnej po zmarłej matce w drodze wyjątku. Zatem decydującą dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest normą art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z jego treścią ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione. Przepis ten umożliwia przyznanie świadczenia społecznego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełniania przez ubezpieczonego wymaganych w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia, przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie, z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wcześniej o świadczenie w drodze wyjątku występowała W. M. Organ świadczenia tego odmówił decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Decyzję tą utrzymał w mocy decyzją ostateczną z dnia [...] marca 2015 r., po rozpatrzeniu wniosku zainteresowanej o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja ostateczna nie była poddana kontroli sądu administracyjnego. W. M. urodziła się w 1960 r. i zmarła w dniu [...] grudnia 2015 r. Natomiast A. M. urodziła się w dniu [...] października 1998 r. O przyznanie na jej rzecz renty rodzinnej w drodze wyjątku po matce W. M. wystąpił ojciec skarżącej wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2016 r., który wpłynął do organu w dniu [...] września 2016 r. Wówczas A. M. nie była jeszcze pełnoletnia. W chwili wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia w tej sprawie, to jest w dniu [...] stycznia 2017 r. A. M. była już pełnoletnia – ukończyła 18 lat w dniu [...] października 2016 r. Skarżąca nie spełniała zatem podstawowej przesłanki zawartej w art. art. 83 ust. 1 omawianej ustawy – to jest nie legitymuje się ani wiekiem ani orzeczonym przez lekarza orzecznika ZUS stanem zdrowia całkowicie uniemożliwiającym podjęcie pracy zawodowej albo innej działalności objętej ubezpieczeniem. Skarżąca nie wykazała aby była niezdolna do pracy. Natomiast fakt kontynuowania przez skarżącą nauki miałby znaczenie jedynie w przypadku starania się przez nią o rentę rodzinna w trybie zwykłym a nie w trybie wyjątkowym. W niniejszej sprawie, która dotyczy świadczenia w trybie wyjątku, jak to wyżej wykazano, jedną z niezbędnych przesłanej do uzyskania tego świadczenia jest legitymowanie się przez beneficjenta tego świadczenia niemożności podjęcia pracy, z uwagi na wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Żadna z tych sytuacji po stronie skarżącej nie występuje. Dlatego w niniejszej spawie zbędne było badanie przez organ przesłanek spełniania warunków do uzyskania świadczenia po stronie matki skarżącej -W. M. (organ w istocie powielił w tej sprawie uzasadnienia decyzji wydanych w sprawie z wniosku W. M. o odmowie przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku), skoro A. M. nie należy do kręgu osób, mogących być beneficjentami świadczenia przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co organ powinien dostrzec analizując jej wiek. Powyższa okoliczność nie może jednak spowodować tego, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca z dnia [...] stycznia 2017 r. miały by być uznane za wadliwe. Skarżąca nie mieści się bowiem w kategorii osób uprawnionych do świadczenia wskazanego w art. 83 ust. 1 ustawy, co w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przesądza o zasadności zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji. Jeżeli natomiast sytuacja zdrowotna skarżącej uległaby w przyszłości istotnej zmianie, powodującą jej całkowitą niezdolność do pracy, to wówczas otwiera się jej droga do ubiegania się o świadczenie w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego jak i procesowego przy podejmowaniu decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. oraz z dnia [...] marca 2017 r., które to naruszenia mogłyby stanowić o uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności tych decyzji i dlatego, na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.