II SA/Wa 608/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bronisław Szydło, Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant - Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku K. M. (ur. [...] grudnia 1983 r.) z dnia [...] listopada 2005 r. i po wydaniu wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 16 października 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1631/06 stwierdzającego nieważność decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. i decyzji ją poprzedzającej, powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wymienionej renty rodzinnej w drodze wyjątku po jej zmarłym w dniu [...] lipca 2005 r. ojcu W. M. (ur. [...] grudnia 1956 r.). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły tragicznie ojciec skarżącej na przestrzeni 49 lat życia miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący łącznie 14 lat 9 miesięcy i 15 dni, a w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem udowodniono tylko 2 lata 9 miesięcy i 25 dni ubezpieczenia, zamiast wymaganych 5 lat. Ponadto ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] września 1998 r., natomiast zgon od tego dnia nastąpił po 6 latach 10 miesiącach i 12 dniach. Niezależnie od powyższego organ podał, że w ubezpieczeniu ojca skarżącej występowały w okresie od [...] kwietnia 1977 r. do [...] grudnia 1981 r., od [...] listopada 1982 r. do [...] lutego 1984 r. i od [...] grudnia 1992 r. do [...] grudnia 1994 r., niczym nieuzasadnione przerwy w świadczeniu pracy. Zatem jest to zbyt krótki okres zatrudnienia i w konsekwencji nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabycie przez ojca dziecka uprawnień do świadczenia ustawowego. Przy rozpatrywaniu sprawy była również brana pod uwagę sytuacja materialna, przy czym nie jest ona jedynym kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, K. M. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą, żądając jej uchylenia. Stwierdziła, że pozbawiono ją czynnego udziału w postępowaniu i przed wydaniem decyzji nie zapoznano ją z jej projektem oraz ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Ponadto nie wyznaczono jej terminu zgłoszenia wniosków. W dalszej części dodała, że została pozbawiona ojca w wyniku jego tragicznej śmierci, a gdyby żył, to miałby szansę na zatrudnienie Ponadto jej matka B. została skazana na 7 lat pozbawienia wolności. Reasumując, są to szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji – dodał, że ojciec skarżącej przed zgonem pracował dorywczo i brak zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego w tym czasie, nie może być uznany za szczególną okoliczność. Natomiast świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym. Niezależnie od powyższego wskazał, że skarżąca jest osobą pełnoletnią i nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K. M. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją, wnosząc o jej uchylenie i – poza zarzutami (naruszenie art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a.) oraz argumentacją przedstawioną już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podała, że pozostaje w niedostatku, a w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto nie można jej winić za ojca i za fakt, że nie mógł znaleźć zatrudnienia ze względu na bezrobocie oraz z uwagi na to, że był alkoholikiem. Podobnie rzecz się ma z faktem, że pracodawca nie odprowadzał za niego składki na ubezpieczenie społeczne. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. W pismach procesowych z dnia [...] kwietnia 2007 r., z dnia [...] lipca 2007 r. i z dnia [...] lipca 2007 r. skarżąca powołując się na załączone dokumenty stwierdziła, że staż ubezpieczenia jej ojca był dłuższy, aniżeli podaje to organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Zgodzić się co prawda należy ze skarżącą, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zagwarantował jej czynnego udziału w postępowaniu, gdyż nie zapewnił możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, jednakże nie miało to – zdaniem Sądu – istotnego wpływu na wynik sprawy. Natomiast ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W niniejszej sprawie bezsporne tymczasem jest, że skarżąca ma statusu osoby pełnoletniej i kontynuuje naukę. Natomaist warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi rozważenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy lub osiągnięciem wieku emerytalnego. W wyroku z dnia 24 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 2840/00 (Lex nr 54535) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "(...) każdy rodzaj świadczenia w drodze wyjątku może być przyznany tylko osobom niezdolnym do aktywności zawodowej z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy (...). W przepisie tym wiek oznacza pełnoletność do osiągnięcia wieku emerytalnego bez możliwości wyodrębnienia z tej grupy osób uczących się, w przeciwieństwie do renty rodzinnej przyznawanej w normalnym trybie na podstawie art. 68 tej ustawy". Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że wobec niespełnienia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, Prezes ZUS nie miał możliwości przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca jest osobą pełnoletnią i zdolną do podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 697/05). Natomiast zarówno trudna sytuacja materialna, jak i szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez zmarłego ojca uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, na które powoływała się skarżąca, nie wystarczają do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzależnionego od spełnienia łącznie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.