II SA/Wa 608/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi A. T. przedstawicielki ustawowej małoletnich dzieci: A. T., S. T., A. T., M. K., M. K., A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] grudnia 2008 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje adw. D. S. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] sierpnia 2008 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił A. T. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci - A. T., S. T., A. T., M. K., M. K. oraz A. K., po zmarłym - A. K. W uzasadnieniu podał, iż świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Organ wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że na przestrzeni 46 lat życia A. K. udokumentował 17 lat, 6 miesięcy i 24 dni łącznie okresu składkowego i nieskładkowego, zaś w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem jego śmierci udokumentowano jedynie 11 miesięcy i 17 dni tych okresów, zamiast wymaganych 5 lat. W latach 1998 - 2000, 2000 - 2001 oraz 2001 - 2002 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, natomiast z dniem [...] stycznia 2006 r. ojciec dzieci zaprzestał wykonywania zatrudnienia. Zmarł w dniu [...] czerwca 2008 r. W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym kontynuowaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych, ponieważ we wskazanym okresie zmarły A. K. nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Jak wynika z oświadczenia wnioskodawczyni, jej konkubent podejmował prace dorywcze bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego, jednak podejmowanie pracy bez ubezpieczenia było jego świadomym wyborem, rodzącym określone skutki prawne. Organ dodał również, iż wprawdzie przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała sytuacja materialna wnioskodawczyni, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W dniu [...] grudnia 2008 r. A. T. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go bardzo trudną sytuacją bytową jej rodziny. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podtrzymując zawartą tam argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. T. wyraziła swoje niezadowolenie z wyżej wymienionej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i ponownie wskazała na trudną sytuację bytową swojej rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, jednak z odmiennych powodów, aniżeli wskazane w skardze. Stosownie do treści art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił wskazanym regułom postępowania i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Organ nie wyjaśnił bowiem, w imieniu których konkretnie dzieci skarżąca złożyła wniosek o przedmiotowe świadczenie oraz nie ustalił, czy zmarły A. K. był ojcem wszystkich małoletnich dzieci skarżącej, którym odmówiono przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2008 r. A. T. zwróciła się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku dla jej małoletnich dzieci. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej (karta nr 18 akt administracyjnych), w rubryce dotyczącej najbliższych członków rodziny skarżąca wskazała siedmioro swoich małoletnich dzieci: A. T., S. T., A. T., M. K., M. K., A. K. oraz D. T. Organ natomiast, nie wzywając strony do udzielenia stosownych wyjaśnień w tym zakresie, samodzielnie przyjął, iż wniosek dotyczy wyłącznie sześciorga dzieci, pomijając małoletniego D. T. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił również, czy zmarły konkubent skarżącej był ojcem wszystkich jej małoletnich dzieci. Ma to istotny wpływ na prawidłowość rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, bowiem zgodnie z art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane małoletnim, którzy są członkami rodziny zmarłego ubezpieczonego. Należy zaznaczyć, iż uwzględnienie skargi nie oznacza, że Sąd przesądza o istnieniu podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ale wadliwość postępowania administracyjnego pozwala przyjąć, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Rozpatrując sprawę ponownie, organ winien w sposób wnikliwy i wyczerpujący odnieść się do wskazanych wyżej uchybień. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy. O wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).