II SA/Wa 61/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spraw.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Asesor WSA Jarosław Trelka Protokolant Małgorzata Płodzicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2006 r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę E. N. wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2005 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, uzasadniając to złym stanem zdrowia oraz trudną sytuacją materialną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, zawiesił postępowanie w powyższej sprawie do czasu rozpoznania przez Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. odwołania skarżącego od decyzji Oddziału ZUS w G. odmawiającej przyznania wymienionemu renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadach ogólnych, określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach. Dnia [...] sierpnia 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem nr [...] podjął zawieszone postępowanie w sprawie uprawnień E. N. do renty w drodze wyjątku. Następnie decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] odmówił skarżącemu przyznania tego świadczenia. Podał, że na przestrzeni 53 lat życia skarżący posiada udowodniony okres ubezpieczenia w wymiarze 19 lat 6 miesięcy i 26 dni. Podczas zatrudnienia wystąpiła przerwa m.in. w latach 1975-1976. Od dnia 19 grudnia 1997 r. do 30 września 2002 r., tj. przez 4 lata i 9 miesięcy nie został udokumentowany żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek. W tym czasie skarżący nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji podał, że nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, uważa się trwałe zdarzenie lub stan wykluczające aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Podał, że w okresie przerwy w ubezpieczeniu, trwającej od dnia 19 grudnia 1997 r. do dnia 30 września 2002 r., nie istniały obiektywne przeszkody spowodowane np. stanem zdrowia, uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym w celu nabycia uprawnień do renty. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS dopiero od dnia 1 października 2003 r. Sama trudna sytuacja na rynku pracy nie może być podstawą do przyznania świadczenia. Decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. E. N. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podał, że jest całkowicie niezdolny do pracy oraz nie ma środków finansowych na utrzymanie i zakup leków. Do skargi załączył informację o opłacaniu składki na ubezpieczenie społeczne przez okres 5 miesięcy w 2001 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalenia faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że renta w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym jedynie ze względu na potrzeby materialne wnioskodawcy. Ponadto, sama trudna sytuacja na rynku pracy nie może uzasadniać przyznania świadczenia przewidzianego w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Wskazał, że informację o dodatkowych okresach ubezpieczenia skarżący przedstawił dopiero wraz ze skargą. W postępowaniu administracyjnym nie kwestionował ustaleń organu w zakresie stażu ubezpieczeniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę na gruncie powołanych przepisów Sąd stwierdza, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Podkreślić należy, że świadczenie to nie ma charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje bowiem jego wypłaty, pozostawiając przyznanie tego świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak - co wymaga podkreślenia - że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. Granice uznania administracyjnego określone zostały bowiem w powołanym wyżej przepisie prawa materialnego. Jednocześnie, stosownie do art. 124 ustawy o emeryturach i rentach, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi zatem przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 kpa. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący legitymował się łącznym okresem ubezpieczenia w wymiarze 19 lat 6 miesięcy i 27 dni, z przerwami w zatrudnieniu w latach 1975-1976, 1978-1979, 1985-1987, 1997-2002. We wskazanych wyżej okresach skarżący był zdolny do pracy i nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne w tym czasie. Wprawdzie brak ubezpieczenia po 1997 r. skarżący uzasadniał postępującą chorobą, uniemożliwiającą podjęcie pracy, jednakże w aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 23 lutego 1999 r. niestwierdzające u skarżącego niezdolności do pracy w tym czasie. Powoływanie się zatem na chorobę, jako okoliczność szczególną, uniemożliwiającą świadczenie pracy, w sytuacji, gdy skarżący był do niej zdolny, należy uznać za bezzasadne. Ponadto, jak wynika z załączonego do skargi dokumentu, skarżący świadczył pracę jeszcze w 2001 r., kiedy zatrudniony był w [...]. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodzą żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym w celu nabycia uprawnień do renty ustawowej. Skarżący oprócz postępującej choroby nie wskazał innej okoliczności uniemożliwiającej w podanych wyżej okresach podjęcie zatrudnienia. Sama trudna sytuacja na rynku pracy nie może być uznana za okoliczność szczególną, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bez wykazania, że skarżący aktywnie pracy poszukiwał. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w postępowaniu o przyznanie świadczenia organ nie uwzględnił opinii lekarza orzecznika oraz opinii głównego lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy skarżącego od maja 2003 r., jak również nie odniósł się do tych opinii w uzasadnieniu decyzji. Prezes ZUS nie wyjaśnił także rozbieżności co do daty postania całkowitej niezdolności do pracy w 2003 r. W aktach sprawy znajduje się bowiem orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy od dnia [...] października 2003 r., jak również opinia głównego lekarza orzecznika ZUS potwierdzająca opinię lekarzy biegłych sądowych o całkowitej niezdolności do pracy skarżącego już od września 2003 r. Zgodzić należy się z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że skarżący w okresie 10 lat przed dniem powstania niezdolności do pracy w 2003 r., nie osiągnął okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego łącznie 5 lat. Przyznaje to również sam skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd wskazuje jednocześnie, że choć organ nie wyjaśnił w postępowaniu podniesionej przez skarżącego kwestii zatrudnienia w [...], jak również rozbieżności, co do daty postania całkowitej niezdolności do pracy - to jednak powyższe nie miało wpływu na wynik sprawy. Z nadesłanego jako załącznik do skargi dokumentu o opłacanych składkach na ubezpieczenie społeczne w 2001 r., kiedy skarżący zatrudniony był w [...] wynika, że łącznie okres ten wynosi 5 miesięcy. Wydłużenie okresu ubezpieczenia o 5 miesięcy pozostaje w tym przypadku bez wpływu na prawidłowość ustaleń organu, bowiem przeszkodą do uzyskania renty w drodze wyjątku jest brak szczególnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia. Stwierdzić należy wobec powyższego, iż mimo że w rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, czym dopuścił się naruszenia w art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także nie uzasadnił decyzji w pełni w sposób wymagany art. 107 § 3 kpa - w ocenie Sądu - uchybienia organu w tym zakresie nie miały wpływu na wynik sprawy. Z tego względu Sąd nie mógł skargi uwzględnić. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.