II SA/Wa 610/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Pietras Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Anna Mierzejewska Protokolant Małgorzata Łukasiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2005 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] listopada 2004 r. 2. stwierdza, że decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówił przyznania Z.K. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2003 r., powtórzonym następnie orzeczeniem z dnia [...] listopada 2004 r. uznany został skarżący za osobę całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] maja 2002 r. do czerwca 2007 r. Organ wskazał również, że skarżący na przestrzeni [...] lat życia posiada udowodniony okres składkowy, wynoszący 18 lat, 10 miesięcy i 14 dni. Jednakże na wymagane 5 lat ubezpieczenia posiada skarżący jedynie 3 lata, 4 miesiący i 12 dni. Ponadto w latach 1993 do 1999 nie wykonywał skarżący żadnego zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Organ uznał zatem, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których Z.K. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z.K. kwestionując decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przerwa w zatrudnieniu w latach 1993 do 1999 r. spowodowana była utratą przez niego zatrudnienia i trudną sytuacją na rynku pracy. Wyjaśnił, że w tym czasie pomagał rodzinie i znajomym jednakże sytuacja ta nie pozwalała na opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. r 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poparz kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym katem zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.l ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy łub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie maja niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Prezes ZUS odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku podał, że skarżący nie spełnia przesłanki zawartej w przepisie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności na skutek, których nie nabył skarżący uprawnień do świadczenia ustawowego. Wskazać należy, że ustawa nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich występowanie w odniesieniu do każdego przypadku należy rozpatrywać indywidualnie. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 w.w. ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98. poz. 1071 ze zm.). chyba, że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Jak wynika z akt sprawy Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Organ uzasadniając odmowę przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku podał jako przyczynę tej odmowy zbyt krótki okres składkowy skarżącego, wynoszący 18 lat, 10 miesięcy i 14 dni oraz przerwę w wykonywaniu zatrudnienia trwającą od 1993 r. do 1999 r Prezes ZUS pominął natomiast fakt, że Z. K. orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] kwietnia 2003 r. uznany został za osobę całkowicie niezdolną do pracy od maja 2002 r. Jak zaś wynika z formularza Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., dotyczącego przebiegu pracy zawodowej skarżącego był on w tym okresie osobą ubezpieczoną bowiem pozostawał w zatrudnieniu od [...] listopada 1999 r. do [...] listopada 2002 r. Była to istotna dla sprawy okoliczność. Nie można bowiem wykluczyć stwierdzenia, że gdyby nie ciężka choroba skarżącego pozostawałby on nadal w zatrudnieniu i wypracował tym samym prawo do renty na zasadach ogólnych. Wskazać ponadto należy, że organ oceniając staż pracy skarżącego uznał go za nieadekwatny w stosunku do wieku. Z.K. w momencie powstania u niego całkowitej niezdolności do pracy miał [...] lat i legitymował się wówczas okresem zatrudnienia wynoszącym 18 lat, 10 miesięcy i 14 dni. Jest to niewątpliwie bardzo długi okres ubezpieczenia w stosunku do młodego wieku skarżącego i uznać go należy z pewnością za adekwatny do wieku. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia wprost świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego i powoływanie się na tę okoliczność przez organ nie może przesądzić o jego odmowie. Tak samo, nie ma co do zasady wpływu na jego przyznanie, długość przerw w zatrudnieniu. Faktem jest, że skarżący istotnie w latach 1993 do 1999 posiadał przerwę w zatrudnieniu. Odmawiając świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów dowodowych i nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego. Reasumując, w świetle powyższych rozważań organ zupełnie pominął w swojej ocenie powody, dla których skarżący nie mógł spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania świadczenia na warunkach ustawowych i które to powody należało zbadać pod kątem wystąpienia przesłanki "szczególnych okoliczności". Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.