II SA/Wa 610/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Protokolant Magdalena Włodarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2007 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania K.S. renty specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach. Organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W związku z tym, że powołany przepis nie precyzuje warunków jakie powinny być spełnione, aby mogła być przyznana renta lub emerytura specjalna każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Przy rozpatrywaniu wniosków złożonych w tym trybie sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Prezes Rady Ministrów stwierdził, że podstawą ubiegania się o przywilej otrzymania świadczenia specjalnego są przede wszystkim udokumentowane okoliczności potwierdzające wybitne zasługi wnioskodawcy dla kraju. Zakres przedmiotowy zasług jest szeroki, ponieważ brana jest pod uwagę każda działalność, która mogła przyczynić się do rozwoju kraju. Wskazano, że wnioskodawca nie powinien upatrywać w swojej trudnej sytuacji materialnej, bądź zdrowotnej wystarczających podstaw do przyznania świadczenia specjalnego w trybie szczególnym, ponieważ nie jest to świadczenie o charakterze socjalnym. Do udzielania stosownej pomocy finansowej osobom znajdującym się w trudnych warunkach socjalno-bytowych powołane są terenowe ośrodki pomocy społecznej. Z ustaleń organu wynika, że K.S. ma skończone 74 lata (ur. 21 kwietnia 1932 r.) i nie ma prawa do świadczenia emerytalnego. Legitymuje się czternastoletnim stażem zawodowym. Pracę zawodową rozpoczął w 1956 roku i pracował z przerwami do 1983 roku. W 1990 roku zaliczony został przez Komisję Lekarską ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w P. do drugiej grupy inwalidów (inwalidztwo trwałe). Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją ostateczną z dnia [...] października 2000 r. utrzymał w mocy decyzję o odmowie przyznania renty w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 lutego 2002 roku sygn. akt II SA 3147/01 oddalił skargę w tym przedmiocie. Od 1 sierpnia 1990 roku wnioskodawca otrzymywał zasiłek stały w wysokości 418,00 zł miesięcznie, od którego opłacane były składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wymieniony otrzymywał dodatkową pomoc finansową w formie zasiłków celowych na zakup posiłków, leków, odzieży, a także w okresie jesienno-zimowym otrzymywał wsparcie finansowe na zakup opału. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. wstrzymał z dniem 1 lipca 2006 r. wypłatę wymienionemu zasiłku stałego oraz zaprzestał z tym samym dniem opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Powodem wstrzymania był fakt, że zainteresowany odmówił złożenia wyjaśnień, w sprawie jego obecnej sytuacji materialno-bytowej. K.S. był właścicielem domu i działki o powierzchni 2332 m2 w P. Od dnia 22 maja 2006 r. zamieszkał w nowo zakupionym mieszkaniu w tym samym mieście, o łącznej powierzchni użytkowej 39,03 m2. O sprzedaży nieruchomości zainteresowany nie powiadomił właściwego miejscowo Ośrodka Pomocy Społecznej. Prezes Rady Ministrów uzasadniając decyzję wskazał, że okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłanych dokumentów nie dają podstaw do przyznania K.S. świadczenia specjalnego. Organ podkreślił, że podstawą uzyskania tego świadczenia są udokumentowane okoliczności, wskazujące, że wnioskodawca podczas swojej działalności np. politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalo-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w stosunku do dokonań. W skardze do Sądu K.S. zakwestionował zaskarżoną decyzję. Zwrócił uwagę, na przewlekłość organu w rozstrzygnięciu jego sprawy. Podał, że podstawą przyznania mu renty jest fakt, że 21 kwietnia 2007r. kończy 75 lat, jest inwalidą drugiej grupy z niepełnosprawnością i choruje na przewlekłe choroby wymagające systematycznego leczenia. Od 1975r. jest osobą samotną. Poinformował, że pieniądze uzyskane ze sprzedaży nieruchomości już wydał, a dane na ten temat przedstawił w piśmie skierowanym do organu w dniu 12 grudnia 2006 r. Obecnie nie ma środków na leczenie. Podniósł, że w piśmie z dnia 27 kwietnia 2006 r. wykazał, że brak wypracowania lat pracy do emerytury był spowodowany prześladowaniami ze strony dawnego aparatu władzy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w zaskarżonej decyzji stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/06 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429) uznał, że przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że w przepisie tym chodzi o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione. Ustawodawca wskazując w powołanym przepisie zasady przyznawania emerytury (renty) specjalnej poza warunkiem szczególnie uzasadnionego przypadku, nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Przepis nie określa bowiem, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być np., jak wskazuje w zaskarżonej decyzji organ, m. in. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. Sytuacja bytowa, choć brana pod uwagę, nie może być jedynym kryterium przyznania tego świadczenia, gdyż wówczas zastąpiłoby ono pomoc społeczną. Emerytura (renta) specjalna nie ma charakteru roszczeniowego. Zatem decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zebrano materiał dowodowy i zanalizowano całokształt sprawy. Podane przez organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji motywy rozstrzygnięcia w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję i jej uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego. Organ powołał specjalny zespół do zaopiniowania rozpatrywanego wniosku. Zwrócił się też do odpowiedniego, ze względu na miejsce zamieszkania, Ośrodka Pomocy Społecznej celem przeprowadzenia wywiadu odnośnie sytuacji bytowej skarżącego. Zwracał się także do skarżącego w celu uzupełnienia materiału dowodowego. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż skarżący nie wykazał i nie udokumentował faktów, które miałyby cechy szczególnie uzasadnionego przypadku będącego podstawą do przyznania świadczenia w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby jego obecna sytuacja bytowa miała związek ze szczególnymi zdarzeniami losowymi. Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącego faktu prześladowania go przez UB i SB, należy zwrócić uwagę, że Instytut Pamięci Narodowej w zaświadczeniu wydanym w dniu [...] września 2004 r. nr [...] stwierdził, że na podstawie posiadanych i dostępnych dokumentów zgromadzonych w archiwach skarżący nie jest pokrzywdzonym w myśl art. 6 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.). Reasumując należy uznać, że Prezes Rady Ministrów, po ustaleniu w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w granicach uznania administracyjnego przyjął, że okoliczności te nie przesądzają o przyznaniu renty specjalnej. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza w stopniu mogącym mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.