II SA/Wa 621/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi B.B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2010 r.; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Prezesa Rady Ministrów na rzecz skarżącej B.B. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 2 lipca 2010 r., odmówił B.B. przyznania świadczenia specjalnego, uznając, że sytuacja zainteresowanej nie daje podstaw do przyznania tego rodzaju świadczenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B.B. podniosła, że ubiega się o świadczenie specjalne w związku z katastrofą rządowego samolotu [...], jaka miała miejsce w dniu [...] kwietnia 2010 r., w której zginął jej [...] – D.J. W jej opinii, katastrofa [...] jest zdarzeniem nadzwyczajnym, które uzasadnia możliwość przyznania świadczenia specjalnego, zwłaszcza że po tragicznej śmierci jej [...], z którym prowadziła przez ponad 20 lat wspólne życie, jej sytuacja bytowa drastycznie się pogorszyła, wszak emerytura w wysokości [...] zł, jaką pobiera, stanowiła jedynie część wspólnie osiąganych dochodów, pozwalających im nie tylko na bieżące utrzymanie, ale także na wspieranie finansowe swych dzieci z poprzednich związków. Wniosła o przyznanie świadczenia specjalnego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, stosując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku. W motywach decyzji organ podał, że świadczenie specjalne w niniejszej sprawie mogłoby zostać przyznane, ale jedynie członkowi rodziny, bowiem nie można odmówić tragedii [...] wymiaru nadzwyczajnego, jednak B.B. nie jest członkiem rodziny D.J. Wspólne zamieszkiwanie, nawet długoletnie, nie uprawnia, zdaniem Prezesa Rady Ministrów, do przyznania świadczenia specjalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję B.B. podniosła, że stan faktyczny jej sprawy został błędnie oceniony przez organ, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 75, art. 77, art. 78 i art. 80 kpa, oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według obowiązujących norm. Udzielając odpowiedzi na skargę, Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie tego przepisu nie zwalnia organu od oceny stanu faktycznego sprawy przy zastosowaniu dopuszczalnych reguł wykładni prawa. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy przepis prawa posługuje się pojęciem niedookreślonym, nieostrym, nieposiadającym jednoznacznej definicji. Takim pojęciem niewątpliwie jest "szczególnie uzasadniony przypadek". Renta (emerytura) specjalna może być przyznana, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznawania tego rodzaju świadczeń. Przepis art. 82 ust. 1 ww. ustawy nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być m.in. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. Prezes Rady Ministrów prawidłowo ocenił, że katastrofa [...] winna być kwalifikowana w kategoriach zdarzenia nadzwyczajnego, a tym samym organ przyznał, że jej skutki, jako szczególnego zdarzenia losowego, mają wpływ na sytuację osób najbliższych ofiar tragicznego zdarzenia i mogą być uzasadnieniem dla przyznania im świadczenia specjalnego. W rozpoznawanej sprawie organ jednak odmówił skarżącej przyznania tego rodzaju świadczenia, twierdząc, że B.B. nie jest członkiem rodziny D.J., który zginął w katastrofie [...]. Zdaniem organu, wspólne zamieszkiwanie, nawet długoletnie, nie uprawnia do przyznania świadczenia specjalnego. Jakkolwiek przepis art. 82 ust. 1, będący podstawą przyznawania świadczeń specjalnych, znajduje się w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to jednak świadczenia przyznawane na jego podstawie finansowane są z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. To zaś oznacza, że przy ocenie stanu faktycznego konkretnej sprawy organ nie jest związany jedynie przepisami tego aktu prawnego, który w art. 67 precyzuje, kogo uważa się za "członka rodziny" dla potrzeb przyznawania świadczeń emerytalno – rentowych. W niniejszej sprawie chodzi przecież o świadczenie specjalne, a zatem o taki rodzaj świadczenia, które ze względu na swą wyjątkowość pozwala zakwalifikować stan faktyczny sprawy szerzej pod względem prawnym, aniżeli czyni to ustawa o emeryturach i rentach z FUS. Organ winien więc zastosować reguły wykładni systemowej. Jak już zostało wspomniane, skarżąca przez ponad 20 lat pozostawała we wspólnym pożyciu ze zmarłym D.J. Okoliczność ta nie może pozostać bez znaczenia prawnego dla rozpoznawanej sprawy, a w rzeczy samej do tego doszło. Wprawdzie małżeństwo D.J. nigdy nie zostało rozwiązane przez orzeczenie rozwodu, niemniej – co nie jest sporne – zmarły, nie prowadząc wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, a pozostając we wspólnym pożyciu z B.B. przez okres ponad 20 lat, uczynił z niej swą osobę najbliższą. Warto raz jeszcze podkreślić, że w sprawie nie chodzi o przyznanie świadczenia rodzinnego z ubezpieczenia społecznego, którego zainteresowana nie mogłaby otrzymać, lecz o świadczenie specjalne. Definicję "osoby najbliższej" ustawodawca zawarł w art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), zgodnie z którym osobą najbliższą jest m.in. osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Toteż Prezes Rady Ministrów, analizując stan sprawy, winien swoją ocenę skoncentrować wokół tej kwestii. Z kolei to, że skarżąca posiada określone środki utrzymania, nie wyłącza automatycznie możliwości przyznania świadczenia specjalnego, a winno być uwzględnione przy określaniu jego wysokości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2007 r. o sygn. akt I OSK 1832/06, LEX nr 320805). Przepis art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) nakłada na organ obowiązek uwzględnienia słusznego interesu strony. Zasadę tę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stosowano nie tylko do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego, lecz także odnoszono do treści rozstrzygnięcia, tj. do stosowania norm prawa materialnego. W fundamentalnym dla tej kwestii wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 1981 r. o sygn. akt SA 820/81 (ONSA 1981, nr 1, poz. 57), stwierdzono, że jeżeli w sprawach pozostawionych przez przepisy prawa materialnego uznaniu administracyjnemu, nie stoi na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji w realizacji przyznanego potencjalnie uprawnienia, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Przedstawiony pogląd jest utrwalony w orzecznictwie sądowym, a orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni go podziela. Rozpoznając ponownie sprawę, Prezes Rady Ministrów zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W tym stanie rzeczy, uznając skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stosując art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę 240 zł, tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, zgodnie z § 2 ust. 2 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).