II SA/Wa 626/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. P., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Świadczenia wymienione w powołanej ustawie obejmują emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla sieroty zupełnej do renty rodzinnej. Regulacją tą nie jest objęta wcześniejsza emerytura z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski przewidziana w rozporządzeniu z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.). Ponadto organ wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku przewidzianego w przepisie art. 83 powołanej ustawy wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Prezes ZUS stwierdził, że wnioskodawczyni nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy, jak też nie osiągnęła wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat. W skardze Z. P. zakwestionowała zaskarżoną decyzję i wskazała na przepis art. 157 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz.114) jako stanowiący podstawę do przyznania jej emerytury. Uznała, że wskazana w zaskarżonym rozstrzygnięciu podstawa prawna jej nie dotyczy. Podała, że ma 55 lat, jest zarejestrowana jako bezrobotna i nie może podjąć pracy, ponieważ opiekuje się niepełnosprawnymi synami (32 i 34 lat). Posiada staż ubezpieczeniowy w wymiarze 12 lat i 5 miesięcy. Podniosła, że zrezygnowała z uczestnictwa w otwartych funduszach emerytalnych i składki przeniosła do ZUS w W. Podała, że jest chora (ma wrzody żołądka) i na tę okoliczność przedstawiła zaświadczenie do ZUS w W. Obecnie nie ma środków do życia i jest w tragicznej sytuacji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i ustosunkowując się do zarzutów skargi stwierdził, że nie ma możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku osobie, która nie jest całkowicie niezdolna do pracy i nie osiągnęła wieku emerytalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium stwierdzić należy, iż skarga Z. P. nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie były tylko decyzje Prezesa ZUS w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego: - po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, - po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, - po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od kumulatywnego (łącznego) spełnienia wszystkich przesłanek, a brak choćby jednej z nich wyklucza taką możliwość. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie spełnia drugiego z warunków przyznania tego świadczenia. Nie jest ona bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek (Z. P. ma obecnie 55 lat). Nie została także stwierdzona w stosunku do niej przez lekarza orzecznika całkowita niezdolność do pracy. W kontekście unormowania analizowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest to okoliczność przesądzająca treść rozstrzygnięcia w tej sprawie. Nie ma więc potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek z tego przepisu, w szczególności podnoszonej przez skarżącą trudnej sytuacji materialnej rodziny. Nawet w sytuacji, gdyby pozostałe przesłanki były spełnienie, świadczenie w drodze wyjątku nie mogłoby zostać przyznane. W świetle art. 83 ust. 1 powołanej ustawy przesłanka niezdolności do pracy nie jest ziszczona w sytuacji niemożności podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem z niedorozwojem fizycznym i psychicznym. Należy podkreślić, że wskazana przez organ podstawa materialnoprawna rozstrzygnięcia jest prawidłowa skoro wniosek skarżącej dotyczył przyznania emerytury w drodze wyjątku. Zatem zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia jest zgodna z prawem. Należy przy tym informacyjnie dodać, że powoływane przez Prezesa ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.) utraciło moc z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 194 w związku z art. 3 ustawy o emeryturach i rentach. Natomiast powołany przez skarżącą przepis art. 157 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), wprowadzający zmiany w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), zdezaktualizował się w związku z utratą mocy tej ustawy (tj. o pomocy społecznej) z dniem 1 maja 2004 r. w związku z wejściem w życie nowej ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, Sąd orzekł jak w sentencji.