II SA/Wa 627/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Kube (sprawozdawca), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant, referent stażysta Katarzyna Skurzyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2012 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. znak sprawy: [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku E.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) - powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że powyższe świadczenie nie może zostać przyznane E.S., bowiem orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2011 r. nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Podkreślił, że fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego. W myśl art. 14 ust. 1 tej ustawy, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie bowiem z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest zatem wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Ponadto organ uznał, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której E.S. zakwestionowała zaskarżoną decyzję, uznając ją za krzywdzącą. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie zgadza się z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, zgodnie z którym uznano ją za zdolną do pracy, bowiem już od 20 lat korzysta z opieki [...]. Podkreśliła, iż wypracowała 28 lat i urodziła czworo dzieci. Obecnie jest w trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, iż fakt, że skarżąca nie pracuje nie czyni z niej osoby niezdolnej do pracy. Jeśli nie zgadzała się z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w kwestii oceny jej zdolności do pracy, mogła od wydanego w jej sprawie orzeczenia wnieść sprzeciw, czego nie uczyniła. Fakt, że sama ocenia swój stan zdrowia jako wykluczający wszelkie zatrudnienie nie oznacza, że organ ma obowiązek podzielić jej przekonanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ale z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżąca. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), a mianowicie sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpatrywanej sprawie wniosek skarżącej z dnia [...] sierpnia 2011 r., na który powołuje się organ, wydając decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., stanowi w istocie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS znak sprawy: [...] w sprawie z wniosku skarżącej z dnia [...] stycznia 2011 r. Pismo skarżącej (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) z dnia [...] sierpnia 2011 r. w swej treści zawiera wskazanie daty i numeru decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. oraz żądanie ponownego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Jednakże organ właściwy do rozpatrzenia powyższego wniosku z dnia [...] sierpnia 2011 r. nie rozpoznał go w trybie zainicjowanym przez skarżącą, lecz wszczął nowe postępowanie w sprawie przyznania wnioskodawczyni świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego zawarta w art. 15 k.p.a. polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organy administracji tej samej sprawy. Organ, do którego wpływa wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając w granicach i na podstawie prawa ma obowiązek merytorycznego jego rozpoznania. W rozstrzyganej sprawie, dowolna zmiana charakteru pisma skarżącej, które miało ewidentne znamiona wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy poprzez potraktowanie go, jako wniosku w nowej sprawie, narusza wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania, a tym samym stanowi rażące naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W tej sytuacji należy uznać, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2012 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku naruszył w stopniu rażącym przepisy postępowania administracyjnego, co skutkuje stwierdzeniem nieważności tych decyzji. Przy czym nie ma znaczenia, że organ zarówno w zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r. jak i decyzji ją poprzedzającej określił ich przedmiot jako sprawa renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ponieważ zastosowany jako podstawa rozstrzygnięcia przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewiduje tylko jedno świadczenie w drodze wyjątku. W związku z powyższym rozstrzygnięciem Sądu, odnoszenie się do zarzutów zawartych w skardze staje się zbędne. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 132 i 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.