II SA/Wa 635/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 7 października 2009 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. i M. B. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ochrony danych osobowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. J. B. w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 635/09, pismem z dnia 19 września 2009 r. wniosła o ustanowienie adwokata z urzędu, w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wskazanego wyżej wyroku. W uzasadnieniu podniosła, że kwota 2.450 zł, jakiej zażądał adwokat za sporządzenie skargi kasacyjnej jest dla niej "sumą zaporową do dochodzenia swoich praw", z uwagi na to, że nie posiada własnych dochodów, będąc na utrzymaniu męża. Wskazała, że istniejący przymus adwokacki nie może pozbawić jej możliwości obrony z przyczyn materialnych. Wskazała również, że mogłaby uiścić kwotę 180 zł, czyli taką jaką Sąd przyznaje w ramach zwrotu kosztów adwokatowi z urzędu, ale suma 2.450 zł przekracza wysokość emerytury jej męża. Skarżąca w wyznaczonym przez Sąd terminie złożyła wypełniony formularz PPF, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. Ponownie podała, że nie ma własnych dochodów, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz dorosłym synem, a jej mąż jest jedynym żywicielem trzyosobowej rodziny. Jednocześnie oświadczyła, że posiada dom typu bliźniak o wielkości 151 m2, (współwłasność z mężem), działkę rolną o wielkości 0,20 ha (współwłasność z mężem) oraz oszczędności w kwocie 14.542,49 na wspólnym z mężem koncie. Wskazała ponadto, że mąż posiada działkę rolną o powierzchni 0,20 ha, samochód marki Opel [...] z 1995 r. (składak) oraz udział wraz z synem w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Oświadczyła równocześnie, że na łączny dochód rodziny składa się emerytura jej męża w wysokości 2.610 zł brutto (2.153 zł netto) oraz kwota 2.000 zł brutto (1.660 zł netto) z kontraktu męża z firmą [...] – łącznie 4.610 zł brutto (3.813 zł netto). Do wniosku zostały załączone kopie m.in. faktur: za energię elektryczną, za gaz, za wodę oraz odprowadzenie ścieków, za wywóz śmieci, za telefon oraz za leki. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, co w praktyce oznacza, że ciężar finansowy związany z kosztami prowadzenia przez stronę postępowania przed sądem, będą musieli ponieść inni obywatele. Z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek wnikliwego zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Jedynym czynnikiem, od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia możliwość przyznania wnioskującemu żądanej pomocy w ramach prawa pomocy jest kryterium materialne. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2. Należy jednak podkreślić, że pojęcie "utrzymanie konieczne" obejmuje środki na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Oznacza to, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, mającą służyć osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia dostęp do sądu. Rozpoznając złożony przez J. B. wniosek, należy więc z jednej strony uwzględnić wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie ona zobowiązana ponieść w tym postępowaniu, a z drugiej jej możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania skarżąca obowiązana jest do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi - stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.) - 100 zł oraz koszty związane ze sporządzeniem skargi kasacyjnej – zgodnie z twierdzeniem skarżącej – 2.450 zł. Z oświadczenia J. B. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż stały miesięczny dochód w rodzinie wynosi łącznie 3.813 zł netto, ponadto skarżąca na wspólnym koncie z mężem posiada oszczędności w kwocie 14.542,49 zł. Oznacza to, że skarżąca posiada środki na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Nie istnieją więc obiektywne przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Jak już bowiem wcześniej wskazano koszty sądowe strony, związane z jej udziałem w sprawie, mogą zostać pokryte z budżetu państwa jedynie w przypadku, gdy jej dochody oraz stan majątkowy są istotnie niższe od przeciętnych i często nie wystarczają nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Ponadto przekonanie skarżącej, że w takich sprawach jak niniejsza to Skarb Państwa powinien ponosić koszty postępowania, nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach, dotyczących przyznawania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, bowiem jak już wskazano, jedyną przesłanką, która warunkuje przyznanie bądź odmowę przyznania tego prawa jest sytuacja finansowa strony oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W niniejszej sprawie zostały wzięte pod uwagę konieczne koszty utrzymania domu oraz wyżywienia, a także leków, jednak fakt posiadania przez małżonków, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wspólnych oszczędności, w wysokości przekraczającej kwotę wpisu od skargi kasacyjnej oraz wynagrodzenia adwokata z wyboru, nie pozwala na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego należy stwierdzić, iż J. B. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 254 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.