II SA/Wa 637/25
WyrokWSA w Warszawie2026-01-15
Skład orzekający: Andrzej Góraj, Danuta Kania, Joanna Kruszewska-Grońska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy orzeczenie komisji lekarskiej wydane na podstawie dokumentacji przesłanej drogą elektroniczną (e-mail) przed wpłynięciem oryginału dokumentu, może zostać uznane za wydane z rażącym naruszeniem prawa, a w konsekwencji czy stwierdzenie jego nieważności jest dopuszczalne, zwłaszcza gdy orzeczenie to wywołało nieodwracalne skutki prawne w postaci mianowania do służby?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzającą ją decyzję Centralnej Komisji Lekarskiej, uznając, że organy nadzoru błędnie stwierdziły rażące naruszenie prawa przy wydawaniu orzeczenia komisji lekarskiej. Brak było podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia, ponieważ nie można było uznać, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem przepisów proceduralnych, a także błędnie zinterpretowano pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymującej w mocy decyzję Centralnej Komisji Lekarskiej (CKL) stwierdzającą nieważność orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej (RKL) dotyczącego zdolności fizycznej i psychicznej P.M. do służby. Organy nadzoru uznały, że orzeczenie RKL zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ oparto je na dokumentacji przesłanej drogą mailową przed wpłynięciem oryginału, a także że wywołało ono nieodwracalne skutki prawne w postaci mianowania P.M. do służby. Skarżący, Dyrektor Generalny Służby Więziennej i P.M., kwestionowali te ustalenia.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzającą ją decyzję Centralnej Komisji Lekarskiej.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, , Protokolant starszy specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi Szefa Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej (obecnie Dyrektora Generalnego Służby Więziennej) oraz ze skargi P. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Centralnej Komisji Lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Dyrektora Generalnego Służby Więziennej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt ) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz P. M. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister SWiA", "organ nadzoru II instancji") z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] utrzymująca w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 w związku z art. 158 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), dalej: "k.p.a.", oraz art. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 310), dalej: "u.k.l.", decyzję Centralnej Komisji Lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych w Warszawie (dalej: "CKL", "organ nadzoru I instancji") z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] stwierdzającą z urzędu, że orzeczenie [...] Rejonowej Komisji Lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych w [...] (dalej: "[...]RKL", "organ") z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w sprawie ustalenia zdolności fizycznej i psychicznej kandydata do służby dotyczące P.M. zostało wydane z naruszeniem prawa, albowiem orzeczenie to wywołało nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.).
W uzasadnieniu powyższej decyzji Minister SWiA wskazał, że P.M. w dniu [...] maja 2023 r. został skierowany przez Inspektorat Wewnętrzny Służby Więziennej w [...] (skierowanie nr [...]) do RKL w celu ustalenia zdolności fizycznej i psychicznej kandydata do służby.
[...] Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej (dalej: "[...] IWSW") pismem z dnia [...] maja 2023 r. zwrócił się do Przewodniczącej CKL o zmianę właściwości podmiotu przeprowadzającego badania kandydata do służby w Inspektoracie Wewnętrznym Służby Więziennej, na [...] Rejonową Komisję Lekarską podległą ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych w [...], z uwagi na sprawy osobiste kandydata.
CKL postanowieniem z dnia [...] maja 2023 r. nr [...], działając na wniosek Dyrektora Gabinetu Służby Więziennej w [...], na podstawie art. 123 k.p.a. w związku z art. 4 i na podstawie art. 17 ust. 2 u.k.l., postanowiła wyrazić zgodę na zmianę właściwości orzekania na [...]RKL wobec P. M.
Orzeczeniem z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] [...]RKL, na podstawie opinii lekarzy specjalistów oraz badania własnego stwierdziła, że P.M. jest zdolny do służby w Służbie Więziennej (kat. "Z").
Pismem z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] CKL, na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. w związku z art. 4 u.k.l., działając z urzędu, zawiadomiła o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...].
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] CKL, na podstawie art. 157 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2, art. 156 § 2 oraz art. 158 § 2 k.p.a. w związku z art. 4 u.k.l., z urzędu stwierdziła, że orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa, albowiem orzeczenie to wywołało nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.).
W uzasadnieniu CKL wskazała, że w sprawie zakończonej ww. orzeczeniem [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. doszło do rażącego naruszenia prawa.
CKL powołała art. 61 § 1 i § 3 k.p.a. Podniosła, że żądanie strony, które nie zostało podpisane przez stronę lub które w ogóle nie zostało wniesione, nie spełnia wymogów w art. 63 § 1 i § 3 k.p.a., a jego rozpoznanie jest dotknięte wadą nieważności, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W takiej sytuacji brak jest bowiem żądania, o którym mowa w art. 61 § 1 k.p.a., a w konsekwencji decyzja organu jest decyzją wydaną po rozpoznaniu nieistniejącego żądania, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
CKL wskazała, że w świetle przepisów ustawy o komisjach lekarskich (...) postępowanie orzecznicze z zasady inicjowane jest skierowaniem, wystawionym przez właściwy podmiot kierujący do komisji lekarskiej, na podstawie art. 25 ust. 1 i 2 u.k.l. Skierowanie pełni funkcję wniosku o wszczęcie postępowania, o którym mowa w art. 61 § 1 k.p.a. stosowanym odpowiednio na mocy art. 4 u.k.l.. Z treści art. 61 § 3 k.p.a. wynika, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.
W związku z powyższym dopiero wpłynięcie skierowania do rejonowej komisji lekarskiej inicjuje postępowanie orzecznicze, jak i rozpoczyna bieg ustawowych terminów na rozpatrzenie sprawy. Natomiast w rozpatrywanej sprawie, skierowanie IWSW z dnia [...] maja 2024 r., na skutek postanowienia CKL z dnia [...] maja 2023 r. o wyrażeniu zgody na zmianę właściwości orzekania, wpłynęło do [...]RKL w dniu [...] czerwca 2023 r., czyli już po wydaniu orzeczenia z dnia [...] maja 2023 r. nr [...]. Z uwagi na treść art. 63 § 1 k.p.a., ze skutecznym wniesieniem skierowania nie można utożsamiać przesłania jego skanu w formie wiadomości e-mail. Wiadomość taka ma jedynie walor informacyjny dla RKL i stanowi zapowiedź wpłynięcia dokumentu w przyszłości.
Uwzględniając powyższe CKL stwierdziła, że orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. zostało wydane przed wszczęciem postępowania w sprawie ustalenia zdolności fizycznej i psychicznej P. M. do służby w Służbie Więziennej. Z tej przyczyny orzeczenie to jest obarczone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 25 ust. 1 ust. 1 u.k.l. oraz art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 u.k.l.
Jednakże, zdaniem CKL, brak było podstaw do stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r., bowiem wywołało ono nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.
Odwołując się do poglądów doktryny i orzecznictwa CKL wskazała, iż pojęcie "nieodwracalnych skutków prawnych" odnosi się do takich skutków prawnych, które powodują niemożność powrotu do stanu poprzedniego. Decyzja wywoła zatem nieodwracalny skutek prawny wówczas, gdy organ administracji nie będzie uprawniony ani przez przepisy prawa materialnego, ani przez przepisy proceduralne do odwrócenia, cofnięcia lub zniesienia tego skutku przez wydanie decyzji. Nieodwracalny charakter skutków prawnych wywołanych konkretną decyzją nie dotyczy tylko skutków wynikających z samego wydania decyzji nieważnej, lecz także z podjęcia kolejnej czynności prawnej dokonanej w związku ze skutkami decyzji obarczonej wadą nieważności, bowiem należy brać pod uwagę także skutki prawne dotyczące przedmiotu decyzji wywołanej późniejszymi orzeczeniami, decyzjami lub zdarzeniami prawnymi. Przy czym nieodwracalny skutek prawny pojawi się także wówczas, gdy w systemie prawa będzie istniała dopuszczalność cofnięcia skutków decyzji, chociażby na podstawie orzeczenia sądowego.
Uwzględniając powyższe CKL wskazała, że P. M. na podstawie orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] został przyjęty do służby w Służbie Więziennej, służbę te pełnił w okresie od dnia [...] czerwca 2023 r. do dnia [...] lutego 2024 r. i pobierał uposażenie. Okres ten będzie podlegał uwzględnieniu przy ustaleniu wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Powyższe orzeczenie wywołało więc nieodwracalne skutki prawne, a zatem wystąpiły przesłanki do zastosowania 158 § 2 k.p.a.
Odwołanie od powyższej decyzji CKL wniósł [...] IWSW zarzucając naruszenie: art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie regulacji art. 156 § 2 k.p.a. w sytuacji, gdy nie było podstaw do jej zastosowania, gdyż wbrew ustaleniom organu nadzoru I instancji orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych; art. 158 § 2 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie; art. 158 § 1 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne niezastosowanie; art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez błędną ocenę dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.
Zdaniem [...] IWSW powyższe doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o istotny błąd w ustaleniach co do tego, iż decyzja [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] została wydana z naruszeniem prawa w sytuacji, gdy została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz c do tego, że ww. decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (w postaci przyjęcia wymienionego do Służby Więziennej i jej pełnienia, pobierania uposażenia, podniesienia wysokości świadczeń emerytalnych poprzez ich przeliczenie) w sytuacji, gdy wydanie nieważnej decyzji [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nie wywołało żadnych nieodwracalnych skutków prawnych.
W związku z powyższym [...] IWSW wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i o wydanie decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji CKL z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu [...] IWSW podniósł, iż decyzja [...]RKL z dnia [...]maja 2023 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, lecz nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Wskazał, iż fakt przyjęcia do służby P. M. na podstawie rażąco wadliwej decyzji [...]RKL oraz fakt, iż wymieniony - nie będąc w stanie pełnić służby (z powodów zdrowotnych - trwała niezdolność do służby) - pozostał zarejestrowany jako funkcjonariusz służby więziennej w okresie od dnia [...] czerwca 2023 r. do dnia [...] lutego 2024 r., nie daje podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja [...]RKL wywołała nieodwracalne skutki prawne, gdyż możliwe jest uchylenie (bądź stwierdzenie nieważności) wszelkich rozkazów personalnych, powołań i nadań uposażeń, a następnie rozliczenie tego w oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa (które zawierają unormowania odnoszące się do tego rodzaju okoliczności).
Dalej organ zaznaczył, że nieodwracalność skutków prawnych co do zasady dotyczy trzech sytuacji: przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło (np. zniszczono rzecz, której nie można odtworzyć); podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa; nastąpiła zmiana stanu prawnego, np. wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa. Przy czym żadna z powyższych hipotez nie jest spełniona w sprawie będącej przedmiotem odwołania.
Końcowo organ wskazał, że P. M. orzeczeniem [...] RKL z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...], został uznany za niezdolnego do służby i zakwalifikowany do trzeciej grupy inwalidzkiej w związku ze służbą w Policji, a inwalidztwo istniało od dnia [...] października 2020 r. Natomiast już w dniu [...] maja 2023r. orzeczeniem [...]RKL nr [...] został uznany za zdrowego i zdolnego do służby bez grupy inwalidzkiej, a finalnie w dniu [...] kwietnia 2024 r. otrzymał kat. B - zdolny do służby z ograniczeniami (orzeczenie [...] [...] RKL).
Odwołanie od decyzji CKL z dnia [...] sierpnia 2024 r. wniósł również P.M., reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucając, że ww. decyzja została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, a ponadto jest rażąco niesprawiedliwa i krzywdząca dla Skarżącego.
W związku z powyższym pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] odpowiada prawu.
W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik wskazał, że skierowanie do komisji lekarskiej nie pełni funkcji wniosku o wszczęcie postępowania, o którym mowa w art. 61 § 1 k.p.a. i nie stanowi podania z art. 63 § 1 k.p.a. Skierowanie jest elementem pewnej procedury, jednak nie stanowi formalnego wniosku o wydanie decyzji administracyjnej. Skierowanie P. M. na badanie miało na celu jedynie inicjację procedury oceny zdolności do służby, nie było wnioskiem o wydanie decyzji. Nawet jeśli skierowanie stanowiłoby pewien element wszczynający procedurę administracyjną, to przepis art. 63 § 1 k.p.a. ustanawia zasadę ograniczonego formalizmu co do formy podania, dopuszczając jego wnoszenie pisemnie, telegraficznie, za pomocą telefaksu, ustnie do protokołu, a także za pomocą innych środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej utworzoną na postawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Przy takiej interpretacji przepisów, organ administracji publicznej, miał obowiązek wezwać [...]RKL do uzupełnienia ewentualnych braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieuzupełnienie braków spowoduje pozostawienie podania (odwołania) bez rozpoznania. Zatem, jeżeli nawet skierowanie miałoby stanowić podanie w rozumieniu przepisów k.p.a., to jego wniesienie za pośrednictwem e-maila mogłoby być co najwyżej obarczone brakami formalnymi, które - po wpłynięciu w oryginale do akt - wywołało skutki prawne od dnia wniesienia skierowania drogą elektroniczną.
Pełnomocnik wskazał również, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie doszło do rażącego naruszenia prawa, gdyż nie zaistniała wyraźna i oczywista sprzeczność kwestionowanej decyzji z przepisami prawa, zaś argumentacja CKL jest wynikiem błędnej wykładni przepisów postępowania administracyjnego, która doprowadziła do wydania błędnej decyzji.
Pełnomocnik powołał również art. 7a k.p.a. wskazując, że organy administracji publicznej powinny zawsze kierować się zasadą rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony. Tymczasem w niniejszej sprawie organ stwierdził wadliwość orzeczenia opierając się na jednej pieczątce stwierdzającej datę wpływu skierowania do [...]RKL w [...], co jednak nie miało wpływu na ważność orzeczenia z dnia [...] maja 2023 r.
Zdaniem pełnomocnika niezrozumiałe jest dlaczego w aktach sprawy znajdują dwa skierowania na badanie do komisji lekarskiej. Jedno z nich (jak przyjęła CKL) wpłynęło w dniu [...] czerwca 2023 r., zaś drugie (to samo skierowanie) ma pieczątkę z dnia [...] maja 2023 r. - czyli przed wydaniem orzeczenia z dnia [...] maja 2023 r. Sytuacja ta rodzi wątpliwości co do zasadności zaskarżonej decyzji.
Pełnomocnik podniósł również, że w okresie od [...] czerwca 2023 r. do [...] listopada 2023 r. P. M. zajmował stanowisko [...] IWSW, zaś w okresie od dnia [...] grudnia 2023 r. do dnia [...] stycznia 2024 r. stanowisko [...] IWSW. W okresie pełnienia stanowiska [...] IWSW P. M. sprawował merytoryczny nadzór nad: Biurem Operacji, Wydziałem do spraw Funduszu Operacyjnego, Wydziałem Ewidencji, Wydziałem Legalizacji, Wydziałem Zamiejscowym w [...], [...] i [...]. Po objęciu stanowiska [...] IWSW dodatkowo nadzorował Gabinet [...] (w tym pion kadrowy i pion ochrony informacji niejawnych oraz inspektora danych osobowych), Biuro Nadzoru. Wymieniony w czasie pełnienia służby, podpisywał i akceptował akty prawne, zarządzenia i decyzje [...] IWSW, posiadał upoważnienia Ministra Sprawiedliwości do wydawania i podpisywania poleceń wyjazdów służbowych funkcjonariuszom i pracownikom IWSW. Prowadził również nadzór merytoryczny nad czynnościami realizowanymi w ramach prowadzonych spraw operacyjnych, uczestniczył w spotkaniach z wyższym kierownictwem innych służb mundurowych w Polsce w zakresie prowadzenia wspólnych czynności operacyjno-rozpoznawczych w prowadzonych sprawach. Brał udział w konsultacjach z kierownictwem Prokuratury Krajowej, Naczelnikami Wydziałów Zamiejscowych do zwalczania przestępczości zorganizowanej i przeciwdziałania korupcji. Oprócz tego P. M. posiadał dostęp do ochrony informacji niejawnych o klauzuli "ściśle tajne" - podpisywał dokumentację (klauzule: "zastrzeżone", "poufne", "tajne" i "ściśle tajne") wytwarzaną przez funkcjonariuszy IWSW, był dysponentem funduszu operacyjnego, akceptował i podpisywał wydatki związane z wydatkowaniem funduszu operacyjnego, zarówno w zakresie osobowym (obsługa źródeł informacji) jak i rzeczowym (zakup sprzętu techniki specjalnej). Wymieniony zajmował zatem wysokie stanowisko, podejmował tysiące merytorycznych i ważnych decyzji, które wywołały nieodwracalne skutki prawne. W związku z powyższym wydanie decyzji o wadliwości orzeczenia w stosunku do P. M., mając na względzie rangę pełnionego stanowiska, nie powinno mieć miejsca.
Pełnomocnik podniósł również, że w kwestii stanu zdrowia i inwalidztwa P. M. rozstrzygające powinno być pismo [...] RKL z dnia [...] sierpnia 2024 r. w którym wskazano, że "inwalidztwo dotyczące P. M. w okresie od dnia [...] czerwca 2023 r. do dnia [...] kwietnia 2024 r., tj. po powołaniu świadczeniobiorcy do Służby Więziennej od dnia [...] czerwca 2023 r. - nie istnieje".
Motywując powołaną na wstępie decyzję Minister SWiA wskazał na art. 156 § 1 i § 2 k.p.a. oraz przytoczył poglądy orzecznictwa dotyczące pojęcia "rażącego naruszenia prawa". Powołał również art. 63 § 1 i § 3a k.p.a. Podniósł, iż ustawodawca w art. 63 § 1 k.p.a. wyraźnie wskazał, że podania wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych, który nie jest tożsamy z adresem e-mail organu. W konsekwencji organy publiczne nie mogą - w świetle kodeksu postępowania administracyjnego - rozpatrywać podania przesłanego zwykłym e-mailem. Minister zaznaczył również, że poczta elektroniczna (adres e-mail) stanowi środek komunikacji elektronicznej i jest objęta definicją z art. 3 pkt 4 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, nie jest jednak tożsama z pojęciem elektronicznej skrzynki podawczej, która stanowi dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej i służy do przekazywania dokumentu elektronicznego. Pojęcie elektronicznej skrzynki podawczej nie jest tożsame z adresem e-mail, choćby ten drugi był dostępny w przestrzeni publicznej.
W niniejszej sprawie skierowaniem z dnia [...] maja 2023 r. Inspektorat Wewnętrzny Służby Więziennej skierował kandydata P. M. do [...]RKL w celu ustalenia zdolności fizycznej i psychicznej kandydata do służby. W dniu [...] maja 2023 r. [...]RKL wydała orzeczenie dotyczące P. M. Postanowienie CKL z dnia [...] maja 2023r. znak [...] w sprawie zmiany właściwości orzekania, skierowanie z dnia [...] maja 2024 r. i opinia psychologiczna z dnia [...] maja 2023 r. stanowiąca załącznik do ww. skierowania, zostały wniesione do [...]RKL drogą mailową ("zwykłym mailem") w dniu [...] maja 2023 r. Natomiast oryginały ww. dokumentów wpłynęły do [...]RKL w dniu [...] czerwca 2023 r. Oznacza to, że sprawa P.M. została rozpoznana przez [...]RKL na podstawie dokumentacji, która nie została wniesiona w formie dopuszczalnej przez art. 63 § 1 k.p.a.
Zdaniem Ministra SWiA orzeczenie [...]RKL obarczone jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, to jest art. 25 ust. 1 u.k.l. oraz art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 u.k.l. z tego powodu, że komisja lekarska wydała w dniu [...] maja 2023 r. orzeczenie na podstawie dokumentacji wniesionej na adres poczty elektronicznej organu. Wydanie orzeczenia ustalającego zdolność kandydata do służby na podstawie kopii dokumentów złożonych w formie mailowej w sposób rażący narusza prawo, w tym zasady orzekania określone w ustawie o komisjach lekarskich.
Odwołując się do poglądów orzecznictwa organ podkreślił, że w obecnym stanie prawnym ustawodawca w art. 63 § 1 k.p.a. wyraźnie wskazuje, że podania wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych, który nie jest tożsamy z adresem e-mail organu. W konsekwencji organy publiczne nie mogą - w świetle k.p.a. - rozpatrywać odwołania przesłanego zwykłym e-mailem. Elektroniczna skrzynka podawcza organu, to dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej służący do przekazywania dokumentu elektronicznego do podmiotu publicznego przy wykorzystaniu powszechnie dostępnego systemu teleinformatycznego - art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.
Dalej Minister SWiA wskazał, że w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki wymienione w art. 156 § 2 k.p.a. - orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne.
Z pisma IWSW z dnia [...] czerwca 2024 r. znak: [...] wynika, że P.M. został przyjęty do służby w Służbie Więziennej na podstawie orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...]. Funkcjonariusz pełnił służbę od dnia [...] czerwca 2023 r. do dnia [...] lutego 2024 r.
Zgodnie z art. 39ca ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2023 r., poz. 1683 ze zm.) ustalenia zdolności fizycznej i psychicznej do służby w Służbie Więziennej, o którym mowa w art. 39c ust. 2 pkt 4, dokonują komisje lekarskie, o których mowa w art. 110 ust 1, lub lekarze wykonujący zadania służby medycyny pracy w jednostkach organizacyjnych. Natomiast etap końcowy postępowania kwalifikacyjnego kandydata do służby więziennej, zgodnie z art. 39c ust. 2 pkt 4 ww. ustawy, obejmuje ustalenie zdolności fizycznej i psychicznej do służby w Służbie Więziennej. Art. 40 ust. 1 ww. ustawy stanowi, iż stosunek służbowy funkcjonariusza powstaje na podstawie mianowania. Z kolei art. 38b ustawy stanowi, iż do służby w IWSW, za zgodą Ministra Sprawiedliwości, może zostać przyjęty funkcjonariusz Policji (...) zwolniony ze służby w związku z przejściem na emeryturę policyjną w rozumieniu ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...) (Dz. U. z 2024 r., poz. 1121 ze zm.), dalej: "ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym", nie później niż przed upływem 3 lat od dnia tego zwolnienia. W takim przypadku osobę przyjmowaną do służby i posiadającą stopień Policji (...) mianuje się na odpowiedni stopień Służby Więziennej. Przepisy art. 38, art. 38a ust. 4 i 5, art. 39c ust 2 pkt 1 lit. b i d i pkt 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 38a ust. 9 tej ustawy stosuje się odpowiednio.
Przepis art. 41 ust 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym stanowi, iż podejmując służbę, funkcjonariusz składa pisemne ślubowanie według wskazanej w tym przepisie roty. Odmowa złożenia ślubowania powoduje nieważność aktu mianowania (ust. 2).
Z uwagi na powyższe, zdaniem Ministra SWiA, stanowisko wyrażone przez CKL w zaskarżonej decyzji, iż orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w sprawie ustalenia zdolności fizycznej i psychicznej kandydata do służby P. M. wywołało nieodwracalne skutki prawne, należy podzielić. Samo ustalenie zdolności kandydata do Służby Więziennej przez komisję lekarską (kat. Z) jest etapem końcowym postępowania kwalifikacyjnego, ale nie kończy tego postępowania. W celu rozpoczęcia pełnienia służby w Służbie Więziennej, oprócz m.in. spełnienia pozytywnej przesłanki zdolności do tej służby, potrzebny jest akt mianowania, którego dokonuje kierownik jednostki organizacyjnej, w której funkcjonariusz będzie pełnił służbę oraz złożenie przez funkcjonariusza pisemnego ślubowania. P. M. aktem mianowania (znak: [...]) wydanym przez [...] IWSW na podstawie art. 40 ust. 1, 2 pkt 2, art. 38b, art. 56 ust. 1 i ust 2 ustawy o Służbie Więziennej, z dniem [...] czerwca 2023 r. został mianowany do służby stałej na stanowisko dyrektora [...] IWSW i został mu nadany stopień funkcjonariusza Służby Więziennej. W dniu [...] czerwca 2023 r. P. M. złożył również pisemne ślubowanie. Nie można zatem zgodzić się z argumentami odwołania [...] IWSW, że nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej należy ograniczyć bezpośrednio do skutków prawnych wywołanych przez weryfikowaną decyzję.
O zaistnieniu nieodwracalnych skutków prawnych można mówić, gdy organ administracji, działając w granicach przysługujących mu kompetencji, nie ma możliwości własnymi działaniami odwrócić skutków prawnych powstałych po wydaniu decyzji dotkniętej wadą nieważności - nie można ich znieść na drodze postępowania administracyjnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Minister SWiA nie może w trybie k.p.a. cofnąć skutków jakie wywołało orzeczenie wydane przez [...]RKL, nie może cofnąć aktu mianowania P. M.
Odwołując się do poglądów orzecznictwa Minister SWiA podkreślił, że decyzja wywoła zatem nieodwracalny skutek prawny wówczas, gdy organ administracji nie będzie uprawniony ani przez przepisy prawa materialnego, ani przez przepisy proceduralne do odwrócenia, cofnięcia lub zniesienia tego skutku przez wydanie decyzji. Przy czym, nieodwracalny charakter skutków prawnych wywołanych konkretną decyzją nie dotyczy tylko skutków wynikających z samego wydania decyzji nieważnej, lecz także z podjęcia kolejnej czynności prawnej dokonanej w związku ze skutkami decyzji obarczonej wadą nieważności, bowiem należy brać pod uwagę także skutki prawne dotyczące przedmiotu decyzji wywołane późniejszymi orzeczeniami, decyzjami lub zdarzeniami prawnymi.
W ocenie Ministra SWiA nie można zgodzić się ze stanowiskiem [...] IWSW, że decyzja [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych oraz, że możliwe jest uchylenie (bądź stwierdzenie nieważności) wszelkich rozkazów personalnych, powołań i nadań uposażeń, a następnie rozliczenie tego w oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa. Ani CKL, ani Minister SWiA w granicach swojej właściwości i kompetencji nie mają bowiem żadnych możliwości prawnych zniweczenia, odwrócenia, cofnięcia lub zniesienia tych skutków, które wywołało wydane orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. Minister SWiA władny jest jedynie wykazać wadliwość określenia orzeczenia komisji lekarskiej.
Dalej Minister stwierdził, że nieuzasadnione są zarzuty [...] IWSW, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. CKL dogłębnie i przekonująco rozpatrzyła i wyjaśniła okoliczności faktyczne sprawy, zgromadzony materiał dowodowy był pełny i pozwalał na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Zaznaczył, iż postępowanie w trybie stwierdzenia nieważności nie może przeradzać się w postępowanie o charakterze merytorycznym, w którym na nowo bada się wszystkie zarzuty strony - do tego służy postępowanie odwoławcze oraz skarga wniesiona do sądu administracyjnego w trybie zwykłym.
Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania P. M. Minister SWiA wskazał, iż [...]RKL nie powinna była wydawać orzeczenia na podstawie dokumentacji przesłanej drogą mailową na adres poczty elektronicznej organu, gdyż przepisy prawa tego zabraniają. Z uwagi na nieprawidłową formę postanowienia dotyczącego zmiany miejsca orzekania wniesionego w drodze mailowej, [...]RKL nie była właściwa do orzekania w przedmiotowej sprawie.
Minister podzielił stanowisko odwołania, że organ - w przypadku braków formalnych - ma obowiązek wezwać stronę do ich usunięcia w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W przedmiotowej sprawie takiego wezwania nie było, co stanowiło naruszenie przepisów k.p.a. Jednocześnie Minister wskazał, iż [...]RKL wydała orzeczenie w sprawie P. M. w dniu [...] maja 2023 r., natomiast oryginały dokumentów wpłynęły do organu w dniu [...] czerwca 2023 r., a więc już po wydaniu orzeczenia. Należy więc uznać, iż na dzień wydania orzeczenia organ procedował na podstawie nieprawidłowo złożonych dokumentów.
Odnośnie natomiast zarzutu, że w aktach sprawy znajdują się dwa skierowania na badanie do komisji lekarskiej, gdyż jedno z nich wpłynęło [...] czerwca 2023 r., zaś drugie (to samo skierowanie) ma pieczątkę z dnia [...] maja 2023 r. - czyli przed wydaniem orzeczenia z dnia [...] maja 2023 r., Minister stwierdził, że są to te same skierowania, z tym że jedno z nich wpłynęło do [...]RKL drogą e-mailową w dniu [...] maja 2023 r., a drugie to oryginał dokumentu, który wpłynął do organu w dniu [...] czerwca 2023 r.
Minister zaznaczył również, że bez istotnego znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia pozostaje okoliczność, że P. M. zajmował wysokie stanowisko i podjął wiele ważnych decyzji. Organ nie ma bowiem podstaw do wartościowania spraw na podstawie ww. kryteriów. Zaznaczył jednocześnie, że zaskarżona decyzja nie odnosi się do kwestii medycznych - sprawa zdrowia i inwalidztwa P. M. nie była przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu.
Pismem z dnia [...] marca 2025 r. skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł [...] IWSW zarzucając naruszenie:
1) art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie art. 156 § 2 k.p.a. w sytuacji, gdy nie było podstaw do jej zastosowania, gdyż wbrew ustaleniom organu I i II instancji orzeczenie (decyzja) [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych,
2) art. 158 § 2 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie,
3) art. 158 § 1, art. 138 § 1 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, pomimo istnienia przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r.,
4) art. 7 i art. 77 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. poprzez błędną ocenę dokumentów znajdujących się w aktach sprawy:
a) aktu mianowania P. M. i błędnego znaczenia nieodwracalności jego skutków dla stwierdzenia nieważności decyzji [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. w postaci "pełnienia służby i pobierania uposażenia, nadto uwzględnienia tego okresu do ustalenia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego",
b) decyzji [...] uznającej P. M. za inwalidę trwale niezdolnego do służby w Policji,
c) decyzji [...] uznającej ww. za zdolnego do służby z ograniczeniem,
d) pisma [...] RKL w [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r., że inwalidztwo przestało istnieć ponieważ P. M. został uznany za zdolnego do Służby Więziennej oraz że inwalidztwo (trwałe) w okresie od dnia [...] czerwca 2023 r. do dnia [...] kwietnia 2024 r., tj. po powołaniu świadczeniobiorcy do Służby Więziennej, nie istnieje,
5) art 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. poprzez brak wskazania jakie to "nieodwracalne skutki prawne" wywołała decyzja [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] oraz w czym organ II instancji upatruje źródło owej "nieodwracalności",
6) wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o istotny błąd w ustaleniach co do tego, iż decyzja [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne (w postaci przyjęcia do służby więziennej i jej pełnienia, pobierania uposażenia, podniesienia wysokości świadczeń emerytalnych przez ich przeliczenie) w sytuacji, gdy wydanie nieważnej decyzji [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nie wywołało żadnych nieodwracalnych skutków prawnych.
[...] IWSW wskazał, iż organ II Instancji popadł w oczywistą sprzeczność. Wskazał bowiem że: "w celu rozpoczęcia pełnienia służby w Służbie Więziennej, oprócz m.in. spełnienia pozytywnej zdolności do tej służby, potrzebny jest akt mianowania, którego dokonuje kierownik jednostki organizacyjnej, w której funkcjonariusz będzie pełnił służbę, a także złożenie przez funkcjonariusza pisemnego ślubowania". Skoro więc P.M. nie spełniał warunku pozytywnej zdolności do służby (z uwagi na chorobę i wynikającą z niej III grupę inwalidzką), to złożenie ślubowania (abstrahując od tego, czy ślubowanie mogło być skutecznie złożone przez inwalidę - osobę z zaburzeniami depresyjnymi i lękowymi leczoną psychiatrycznie - art. 82 zd. 2 k.c.), nie konwalidowało braku pozytywnej zdolności wymienionego do służby.
Ponadto [...] IWSW zarzucił naruszenie:
7) art. 38b ustawy o Służbie Więziennej,
2) (jak się wydaje) art. 41 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej (powinno być art. 41 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej - poprzez błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że ww. przepisy powodują, iż decyzja [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne; organ II instancji przywiązuje nadmierne znacznie do ślubowania złożonego przez osobę z zaburzeniami psychicznymi (i przez to niezdolną zarówno do pełnienia służby, jak i złożenia samego ślubowania); fakt złożenia ślubowania przez P. M. nie konwalidował oczywistego braku jego pozytywnej zdolności do służby.
W związku z powyższymi zarzutami [...] IWSW wniósł o:
- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji CKL z dnia [...] sierpnia 2024 r. a także o stwierdzenie nieważności orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r., ewentualnie o:
- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji CKL z dnia [...] sierpnia 2024 r. oraz o przekazanie sprawy CKL do ponownego rozpoznania,
- zasądzenie od Ministra SWiA na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W motywach skargi [...] IWSW podniósł, że decyzja [...]RKL z dnia [...] maja 2023r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, jednak nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.
Fakt przyjęcia do służby P. M. na podstawie rażąco wadliwej decyzji oraz fakt, iż ww. osoba nie będąc w stanie pełnić służby (z powodów zdrowotnych - trwała niezdolność - stwierdzone inwalidztwo) złożyła "ślubowanie" i pozostawała zarejestrowana jako funkcjonariusz SW w okresie od dnia [...] czerwca 2023 r. do dnia [...] lutego 2024 r., nie daje podstaw do przyjęcia, iż zaskarżona decyzja [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Możliwe jest bowiem uchylenie (bądź stwierdzenie nieważności) wszelkich rozkazów personalnych, powołań i nadań uposażeń, a następnie rozliczenie tego w oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa. Możliwe jest również zakwestionowanie ślubowania złożonego przez osobę z zaburzeniami psychicznymi (art. 82 zd 2. k.c.) z uwagi na to, że "nie rozumiała co robi" albo w sytuacji, gdy nie była w stanie pokierować swoim postępowaniem.
Nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej należy ograniczyć bezpośrednio do skutków prawnych wywołanych przez weryfikowaną decyzję. Odnosi się ona jedynie do skutków materialno-prawnych decyzji (w tym wypadku rażąco sprzeczne z prawem, nieprawdziwe stwierdzenie zdolności danej osoby do pełnienia służby w sytuacji, gdy z uwagi na stan zdrowia psychicznego osoba ta jest od dnia [...] stycznia 2022 r. nie tylko trwale niezdolna do służby, ale i zakwalifikowana do III grupy inwalidzkiej w związku ze służbą w Policji, leczona psychiatrycznie od 2016 r. - orzeczenie nr [...] [...] RKL, inwalidztwo istnieje od dnia [...] października 2020 r.) i nie polega na tym, aby w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji nastąpiło przywrócenie całego stanu prawnego istniejącego poprzednio, ponieważ w istocie nie chodzi o odwrócenie wszystkich skutków prawnych, lecz wyłącznie o odwrócenie tych skutków prawnych, które wywołała sama decyzja dotknięta wadą nieważności.
Pismem z dnia [...] marca 2025 r. skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł P. M., reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucając naruszenie:
1) art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. poprzez uznanie, że orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023r. wydane zostało z rażącym naruszeniem art. 25 ust. u.k.l oraz art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 u.k.l. z powodu faktu, że komisja lekarska wydała ww. orzeczenie na podstawie dokumentacji wniesionej na adres poczty elektronicznej organu, podczas gdy:
a) rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu niepozostawiającego wątpliwości co do jego bezpośredniego rozmienia, musi być zatem oczywiste, wyraźne i bezsporne, natomiast w zaskarżonej decyzji rzekome rażące naruszenie prawa wynika z daleko idącej, rozszerzającej wykładni niejednoznacznych norm prawnych,
b) rażące naruszenie prawa zachodzi wyłącznie w sytuacji, gdy zastosowany przepis nie wymaga stosowania wykładni prawa i jego treść nie budzi żadnych wątpliwości, natomiast w przedmiotowym stanie faktycznym żadna norma prawna nie wskazuje wprost, że skierowanie na badania lekarskie stanowi podanie w rozumieniu art. 63 k.p.a., jak również, że skierowanie nie może być doręczone za pośrednictwem adresu e-mail oraz, że komisja lekarska może wydać orzeczenie lekarskie wyłącznie na podstawie oryginału skierowania; co więcej, żadna norma prawna nie wskazuje, jakoby doręczenie skierowania drogą elektroniczną powodowało nieważność orzeczenia komisji lekarskiej,
c) rażące naruszenie prawa musi prowadzić do skutków gospodarczych lub społecznych tak poważnych, że decyzja staje się nieakceptowalna z perspektywy praworządności, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca,
d) komisja lekarska działała w ramach swoich kompetencji określonych w ustawie o komisjach lekarskich, a orzeczenie zostało wydane w oparciu o zgromadzoną dokumentację medyczną, w tym na podstawie kopii skierowania,
e) "Kontrola orzeczenia komisji lekarskiej przez sąd administracyjny ma charakter ograniczony i sprowadza się w istocie do jego badania pod względem formalnym. Oznacza to, że sąd administracyjny ocenia jedynie, czy orzeczenie wydała właściwa komisja lekarska, czy jej skład był zgodny z obowiązującymi w tym względzie przepisami, a ponadto, czy stwierdzone schorzenia dawały podstawę do zawartego w orzeczeniu określenia kategorii zdolności do służby. Innymi słowy, chodzi tu o stwierdzenie zgodności zaskarżonego orzeczenia z wymogami zawartymi w ustawie o komisjach lekarskich i rozporządzeniu wykonawczym Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie wykazu chorób i ułomności wraz z kategoriami zdolności do służby w Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Biurze Ochrony Rządu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1898), które reguluje tryb postępowania przed komisjami lekarskimi. Regulacja ta ma charakter szczególny i w związku z tym nie mają do niego zastosowania w pełni rygory k.p.a. Sąd zatem nie jest uprawniony do oceny fachowości przeprowadzonych u skarżącego badań, a tym samym weryfikacji orzeczeń komisji lekarskich z tego punktu widzenia. Sąd natomiast kontroluje, czy rozstrzygnięcie w sprawie zostało podjęte na podstawie kompletnego materiału dowodowego obejmującego niezbędne badania lekarskie oraz, czy dokonana kwalifikacja zdolności do służby jest z tym materiałem spójna. Podstawą orzekania dla sądu administracyjnego jest materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji." (wyrok NSA z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2041/18, LEX nr 2686983),
2) art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 63 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że skierowanie kierujące do komisji lekarskiej pełni funkcję wniosku o wszczęcie postępowania i stanowi podanie, podczas gdy, mając na względzie literalne brzmienie ww. przepisów, skierowanie na badanie lekarskie w celu orzeczenia zdolności do pełnienia służby nie jest traktowane jako podanie w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego; skierowanie to jest dokumentem, który inicjuje proces oceny zdolności do służby, ale nie stanowi formalnego wniosku o wydanie decyzji administracyjnej; twierdzenie, że każdy dokument wnoszony do organów administracji jest podaniem, jest niezgodne z literalnym brzmieniem przepisu; w istocie, uznanie każdego dokumentu za podanie byłoby interpretacją nadmiernie rozszerzającą i mogłoby prowadzić do błędnego stosowania prawa,
3) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dowolną i nieobiektywną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkującą błędnym uznaniem, że skierowanie do komisji lekarskiej przesłane pocztą e-mail, a następnie doręczone w formie tradycyjnej, stanowi rażące naruszenie prawa w sytuacji, gdy nawet przyjmując argumentację Ministra SWiA, że skierowanie spełnia przesłanki podania, to z art. 61 § 1, § 3 i § 3a k.p.a. wynika, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej lub dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej; zatem, skutek wszczęcia postępowania administracyjnego wywołuje również wniesienie podania nieczyniącego zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa (art. 63 § 2-3a k.p.a.), o ile nie zajdą okoliczności wskazane w art. 61a § 1 k.p.a.; oznacza to, że czynności wymienione w art. 64 § 2 k.p.a. (wezwanie wnoszącego podanie do usunięcia jego braków w terminie siedmiu dni, pouczenie go, że nieusunięcie tych braków w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania) organ podejmuje w toku wszczętego już postępowania; zatem nawet jeśli skierowanie miałoby stanowić podanie w rozumieniu przepisów k.p.a., to jego wniesienie za pośrednictwem e-mail, mogło być co najwyżej obarczone brakami formalnymi, które po wypłynięciu w oryginale do akt, wywołało skutki prawne od dnia wniesienia skierowania drogą elektroniczną,
4) art. 25 ust. 1 u.k.l. w związku z art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 u.k.l. poprzez uznanie, że orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa.
Mając na względzie powyższe, pełnomocnik wniósł o:
- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji CKL z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...],
- zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W motywach skargi pełnomocnik podniósł, że orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, a przyjęta interpretacja przepisów przez Ministra SWiA - jest nieprawidłowa. Organ odwoławczy przyjął bowiem rozszerzającą interpretację przepisów, co nie spełnia przesłanek rażącego naruszenia prawa. Żadna norma prawna nie wskazuje wprost, że skierowanie na badania lekarskie stanowi podanie w rozumieniu art. 63 k.p.a., a także że skierowanie nie może być doręczone drogą elektroniczną. Ponadto brak jest regulacji prawnych, które wprost zakazywałyby wydania orzeczenia lekarskiego na podstawie dokumentacji przesłanej w formie elektronicznej. Wobec tego nie można uznać, że komisja lekarska działała z rażącym naruszeniem prawa.
Jednakże nawet w przypadku uznania skierowania za podanie w rozumieniu k.p.a., jego wniesienie za pośrednictwem poczty elektronicznej mogło co najwyżej stanowić brak formalny, który - po dostarczeniu oryginału do akt - skutkowałby uznaniem daty doręczenia skierowania drogą elektroniczną za moment wszczęcia procedury. Sam organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że "w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, iż takiego wezwania nie było, co zdaniem organu stanowiło naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego".
Końcowo pełnomocnik wskazał, że P. M. zajmował bardzo wysokie stanowisko, podejmował wiele merytorycznych i ważnych decyzji, które wywołały nieodwracalne skutki prawne. Wydanie decyzji rozstrzygającej o wadliwości orzeczenia lekarskiego w stosunku do P. M., mając na względzie rangę pełnionego stanowiska, nie powinno mieć miejsca.
Celem orzeczenia komisji lekarskiej jest przede wszystkim ocena stanu zdrowia badanego, a nie forma dostarczenia skierowania na badania. Istotą tego procesu jest rzetelna i obiektywna analiza medyczna, mająca na celu ustalenie czy stan zdrowia danej osoby pozwala jej na wykonywanie określonych obowiązków służbowych. Jakiekolwiek kwestie proceduralne, takie jak sposób doręczenia dokumentu, nie mogą przeważać nad merytorycznym aspektem oceny zdrowia i ważnością wydanego dokumentu zwłaszcza, że komisja lekarska przed wydaniem orzeczenia dysponowała skierowaniem i zapoznała się z jego treścią.
W odpowiedzi na skargi Minister SWiA wniósł o oddalenie skarg jako bezzasadnych podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024r. poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Skargi oceniane w świetle powyższych kryteriów skutkują uchyleniem zaskarżonej decyzji Ministra SWiA z dnia [...] lutego 2025 r. oraz poprzedzającej ją decyzji CKL z dnia [...] sierpnia 2024 r., jako wydanych z naruszeniem prawa.
Decyzje te zostały wydane w trybie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej określonym w art. 156 § 1 k.p.a. i nast. k.p.a. Przepisy te mają zastosowanie w sprawie wobec treści art. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich (...), zgodnie z którym w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Z przepisu tego wprost wynika, że w zakresie, w jakim ustawa o komisjach lekarskich nie zawiera odmiennych (szczególnych) regulacji procesowych, zastosowanie znajdują przepisy k.p.a.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który m.in. w wyroku z dnia 13 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2042/17 (publ. CBOSA) stwierdził, że przepisy ww. ustawy o komisjach lekarskich jako lex specialis, regulują pewne kwestie odmiennie od rozwiązań przyjętych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jednak w sprawach nieuregulowanych w ustawie, przepisy k.p.a. znajdują zastosowanie w pełnym zakresie.
Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja ta dotknięta jest - w sposób niewątpliwy - przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Zasada trwałości decyzji administracyjnej określona w art. 16 k.p.a. pozwala wyprowadzić wniosek, że stwierdzenie nieważności decyzji, jakkolwiek jest aktem dopuszczalnym przez ustawodawcę, to jednak o charakterze wyjątkowym, co uzasadnia ścisłą interpretację przesłanek (podstaw) stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nowym i samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Obowiązkiem organu nadzoru badającego decyzję administracyjną w tym trybie jest zajęcie się kwestiami ściśle prawnymi. Organ nadzoru badając, czy w sprawie zachodzą przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a., nie gromadzi nowego materiału dowodowego, który prowadziłby do nowych ustaleń faktycznych w sprawie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2012r., sygn. akt I OSK 1657/11; z dnia 1 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1505/20; publ. CBOSA). Organ nadzoru nie jest bowiem kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, w jej całokształcie, lecz ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych ww. przepisem.
Wobec powyższego, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ zasadniczo dokonuje ocen przez pryzmat akt postępowania zwykłego, mając na względzie, iż ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, tj. przekładać się bezpośrednio na treść decyzji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 570/95, publ.: OSNP 1996/18/258, wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1617/12, publ.: LEX nr 1452703).
Stosownie do art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną; 4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania a jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Organy nadzoru orzekające w niniejszej sprawie stwierdziły, iż orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] dotknięte jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 25 ust. 1 u.k.l. oraz art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 u.k.l. Podstawą wydania orzeczenia była bowiem dokumentacja (w tym skierowanie [...] IWSW do RKL z dnia [...] maja 2023 r. w celu ustalenia zdolności fizycznej i psychicznej kandydata do służby w Służbie Więziennej oraz postanowienie CKL z dnia [...] maja 2023 r. w sprawie wyrażenia zgody na zmianę właściwości orzekania przez [...]RKL) wniesiona na adres poczty elektronicznej organu, tj. dokumentacja złożona w formie zwykłego e-maila.
Organy nadzoru stwierdziły również, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 158 § 2 k.p.a., bowiem orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Ustalenie na podstawie ww. orzeczenia kategorii do służby w Służbie Więziennej (kat. Z - zdolny do służby) nie zakończyło bowiem postępowania kwalifikacyjnego. P. M. został z dniem [...] czerwca 2023 r. mianowany do służby w Służbie Więziennej przez [...] IWSW i złożył pisemne ślubowanie - stosownie do art. 40 ust. 1 i art. 41 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej (akt mianowania nr [...]). Organ nadzoru nie może natomiast cofnąć skutków jakie wywołało orzeczenie [...]RKL, tj. nie może cofnąć aktu mianowania ww. kandydata do służby w SW, bowiem nie posiada w tym zakresie kompetencji.
Z powyższym stanowiskiem odnośnie wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 158 § 2 k.p.a. nie sposób się zgodzić.
Zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Natomiast w myśl art. 158 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.
Według słownika języka polskiego wyrażenie "nieodwracalny" oznacza "taki, którego nie można zmienić, którego następstw nie można usunąć, nieodwołalny" (Słownik Języka Polskiego, t. 2, red. M. Szymczak, s. 344).
Skutki prawne o charakterze nieodwracalnym, które stanowią przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji, to skutki materialnoprawne, tj. w szczególności powstanie, zmiana lub wygaśnięcie konkretnego stosunku prawnego, którego treścią są określone uprawnienia lub obowiązki stron.
Pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych odnosi się do takich skutków prawnych oraz skutków faktycznych mających miejsce w rzeczywistości społecznej, które powodują niemożność powrotu do poprzedniego stanu prawnego. W płaszczyźnie prawa administracyjnego przesłankę "nieodwracalnego skutku prawnego" należy rozpatrywać przez uwzględnienie możliwości prawnej odmiennego uregulowania sytuacji prawnej jednostki od tej, która została ukształtowana decyzją dotkniętą wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. (B. Adamiak, Glosa do uchwały SN z 28 maja 1992 r., sygn. akt III AZP 4/92, publ. OSP 1993, nr 5, poz. 104).
W ww. uchwale Sąd Najwyższy przyjął, że dla oceny skutków decyzji administracyjnej dotkniętej wadą nieważności jest prawnie obojętne, czy istnieją faktyczne możliwości cofnięcia następstw wykonania decyzji. Sąd stwierdził, że "odwracalność albo nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania".
Poglądy prawne zaprezentowane w tej uchwale zostały rozwinięte i skonkretyzowane w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 7/96 (ONSA 1997, nr 2, poz. 49). W jej uzasadnieniu NSA stwierdził, iż o nieodwracalności skutku prawnego wywołanego przez decyzję można mówić jedynie w odniesieniu do skutku bezpośrednio wywołanego przez nią.
W kolejnej uchwale, podjętej w dniu 9 listopada 1998 r. (sygn. akt OPK 4/98; publ. ONSA 1999, nr 1) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zawarcie przez Skarb Państwa lub gminę umowy przenoszącej własność lokalu na najemcę wraz z oddaniem ułamkowej części gruntu w użytkowanie wieczyste ogranicza zakres rozstrzygnięcia sprawy do stwierdzenia, że decyzja o sprzedaży lokalu najemcy została wydana z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.), ponieważ na drodze postępowania przed organem administracji publicznej nie można odwrócić skutku przeniesienia własności na osobę trzecią. Badając nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej, należy ograniczyć się bezpośrednio do skutków wywołanych przez decyzję będącą przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności.
W uchwale NSA z dnia 20 grudnia 2000 r., sygn. akt OPS 14/99 (ONSA 2000/3, poz. 93, z glosą Z. Czarnika, Sam. Teryt. 2000/11, s. 71-75), przyjęto: "Dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa nabył nieruchomość, jeżeli oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji". Sąd stanął na stanowisku, że problem odwracalności czy też nieodwracalności skutków prawnych wiązał się w tym przypadku nie z samą decyzją dotkniętą wadą nieważności, lecz z czynnościami podjętymi już w toku postępowania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności.
Z powołanych uchwał można wyprowadzić kilka wniosków. Po pierwsze, nieodwracalność skutków prawnych uniemożliwiająca stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie może dotyczyć sfery faktów. Dla oceny skutków decyzji administracyjnej dotkniętej wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności jest prawnie obojętne, czy istnieją faktyczne możliwości cofnięcia następstw wykonania decyzji. Po drugie, nieodwracalność skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. polega na tym, iż owych skutków nie są w stanie usunąć organy administracji publicznej w oparciu o posiadane przez siebie kompetencje. W wyroku NSA z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1324/15 (publ. CBOSA) stwierdzono, że nieodwracalność skutków prawnych związana jest ze zdarzeniem prawnym powstałym po wydaniu kwestionowanej decyzji, którego organ administracji, działając w granicach własnej kompetencji, nie jest w stanie odwrócić. Badając ową nieodwracalność, należy ograniczyć się bezpośrednio do skutków wywołanych przez decyzję będącą przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Jeżeli bowiem na podstawie takiej decyzji wydano inną decyzję, która ewentualnie mogła spowodować takie nieodwracalne skutki prawne, to kwestia odwracalności czy też nieodwracalności tych skutków prawnych może dotyczyć wyłącznie owej drugiej decyzji. W konsekwencji zaś w zarysowanej sytuacji z punktu widzenia decyzji będącej przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przesłanka wywołania nieodwracalnych skutków prawnych nie może występować (W. Chróścielewski (red.), A. Krawczyk (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WKL 2025).
Z kolei w wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2454/12 (publ. CBOSA) NSA wskazał, że w art. 156 § 2 k.p.a. chodzi nie o nieodwracalność skutków prawnych w ogóle, ale o nieodwracalność skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą wadą nieważności, która jest przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności. Nie jest to zatem nieodwracalność bezwzględna, rozpatrywana w ramach całego systemu prawa, ale nieodwracalność względna, odnosząca się do organu administracji publicznej i prawnych podstaw jego działania w sprawach indywidualnych, w jego stosunkach prawnych z jednostką.
Przenosząc powyższe poglądy na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że organy nadzoru błędnie utożsamiają pojęcie "nieodwracalnego skutku prawnego" orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. z brakiem możliwości "cofnięcia" aktu mianowania P.M. do służby w SW oraz złożonego ślubowania (art. 40 ust. 1 i art. 41 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej). Bezpośrednim skutkiem wywołanym orzeczeniem [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. jest bowiem ustalenie wobec wymienionego kategorii zdolności do służby (kat. Z) w Służbie Więziennej, a w konsekwencji spełnienie jednego spośród wymagań przyjęcia do służby w SW, tj. posiadania zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby, co wynika z art. 38 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej.
Przepis ten określa wymagania wobec kandydatów do służby w SW stanowiąc, że służbę w Służbie Więziennej może pełnić osoba: 1) posiadająca obywatelstwo polskie; 2) posiadająca uregulowany stosunek do służby wojskowej; 3) korzystająca z pełni praw publicznych; 4) która daje rękojmię prawidłowego wykonywania powierzonych zadań; 5) która nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne lub umyślne przestępstwo skarbowe albo wobec której nie został wydany prawomocny wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne o takie przestępstwo, a także nie toczy się przeciwko niej postępowanie karne o takie przestępstwo; 6) dająca rękojmię zachowania tajemnicy stosownie do wymogów określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych; 7) posiadająca co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe; 8) posiadająca zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby w formacji uzbrojonej, podległej szczególnej dyscyplinie służbowej, której gotowa jest się podporządkować.
Tylko w przypadku spełnienia wszystkich ww. wymogów osoba ubiegająca się o przyjęcie do służby w Służby Więziennej może być do niej przyjęta.
Zatem na skutek wydania orzeczenia właściwej komisji lekarskiej o zdolności do służby kandydat uzyskuje możliwość przyjęcia do służby, co oznacza, że pozostaje w procedurze kwalifikacyjnej, która może zakończyć się nawiązaniem stosunku służbowego. Innymi słowy bezpośrednim skutkiem wywołanym orzeczeniem [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. nie jest wydanie aktu mianowania przez [...] IWSW w dniu [...] czerwca 2023 r., lecz ustalenie kategorii do służby w Służbie Więziennej i uzyskanie uprawnienia do nawiązania stosunku służbowego w drodze ww. aktu mianowania. Oceniając przesłankę z art. 156 § 2 k.p.a. organ nadzoru nie powinien odnosić się do ewentualnej nieodwracalności skutków prawnych ww. aktu mianowania (bowiem to nie akt mianowania jest przedmiotem oceny w postępowaniu nieważnościowym), lecz do nieodwracalności skutków prawnych orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. Takie natomiast nieodwracalne skutki prawne orzeczenia [...]RWKL z dnia [...] maja 2023 r. nie wystąpiły, bowiem organ nadzoru (CKL, Minister SWiA) ma kompetencje do tego, aby własnym działaniem (poprzez stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu o przepisy k.p.a.) skutki prawne tego orzeczenia odwrócić.
Odnosząc się z kolei do faktu, że na podstawie orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. wydano akt mianowania [...] IWSW z dnia [...] czerwca 2023 r., który mógł ewentualnie spowodować nieodwracalne skutki prawne, wskazać należy, że kwestia oceny wystąpienia odwracalności czy też nieodwracalności tych skutków prawnych mogłaby dotyczyć wyłącznie ww. aktu mianowania. W stosunku do orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r., będącego przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, przesłanka wywołania nieodwracalnych skutków prawnych nie mogłaby występować.
Podsumowując stwierdzić należy, że organu nadzoru błędnie przyjęły, że w okolicznościach faktycznych sprawy przyjętych za podstawę orzekania, orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. W konsekwencji CKL błędnie przyjęła, a stanowisko to podzielił Minister SWIA, że ww. orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.).
Niezależnie do powyższego stwierdzić należy, że w oparciu o ustalenia organów nadzoru oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy brak było podstaw do uznania, że orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Rażące naruszenie prawa ma miejsce wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisem prawa, który nie budzi wątpliwości interpretacyjnych i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja ta nie może być zaakceptowana z punktu widzenia zasady praworządności.
O rażącym naruszeniu prawa decydują zatem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja.
Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, jakie wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji (por. wyroki NSA: z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 1310/21 r.; z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt II OSK 2976/18; publ. CBOSA). Nie chodzi więc o spór o wykładnię prawa, ponieważ odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa nie może być podstawą żądania stwierdzenia nieważności decyzji, lecz o działanie wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w prawie.
Przyczyną powstania wady kwalifikowanej decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., może być nie tylko naruszenie przepisów prawa materialnego, ale również naruszenie istotnych przepisów procesowych. W tym ostatnim przypadku przypisanie decyzji wady nieważności dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie przepisów procesowych ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy, tj. przekłada się bezpośrednio na treść decyzji (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2015 r., sygn. akt I OSK 127/14; publ. CBOSA). W odniesieniu do tych przepisów można by zatem mówić o rażącym ich naruszeniu wówczas, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc oczywisty, zostałyby zastosowane nieprawidłowo albo w ogóle nie zostałyby zastosowane. Innymi słowy naruszenie w sposób rażący przepisów postępowania administracyjnego może mieć miejsce w razie popełnienia kardynalnych uchybień podstawowym obowiązkom organu i równie ważnych naruszeń praw strony (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2020r., sygn. akt I OSK 1603/19; j.w.).
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że [...]RKL wydała orzeczenie z dnia [...] maja 2023 r. z rażącym naruszeniem art. 25 ust. 1 u.k.l. oraz art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 u.k.l. z powodu podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie dokumentacji wniesionej do organu w formie "zwykłego e-maila", a więc przed złożeniem skierowania na badania do komisji lekarskiej w formie pisemnej, tj. przed faktycznym wszczęciem postępowania w sprawie ustalenia zdolności kandydata do służby.
Jak stanowi art. 25 ust. 1 u.k.l. do komisji lekarskich, zgodnie z ich właściwością, kieruje się z urzędu lub na wniosek osoby ubiegającej się o wydanie orzeczenia lekarskiego. Natomiast w myśl art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że postępowanie w sprawie ustalenia zdolności kandydata do służby jest prowadzone na podstawie ważnego skierowania, wydanego z urzędu przez kierownika komórki organizacyjnej właściwej w sprawach osobowych danej służby, o czym stanowią przepisy art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 26 ust. 1 pkt 1 oraz art. 29 ust. 2 u.k.l. Do skierowania dołącza się dokumenty wymienione w art. 29 ust. 1 u.k.l. Skierowanie (wraz z załącznikami) stanowi zatem podstawę wszczęcia postępowania orzeczniczego.
Wzór formularza skierowania do komisji lekarskiej stosowanego w Służbie Więziennej w dacie wydania ww. skierowania z dnia [...] maja 2023 r. określało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie określenia wzoru formularza skierowania do komisji lekarskiej stosowanego w Służbie Więziennej (Dz. U. z 2022 r., poz. 1024 ze zm.), dalej: "rozporządzenie MS z dnia 18 grudnia 2014 r.". Zgodnie z ww. wzorem skierowanie kandydata do służby w SW powinno zawierać: pieczęć nagłówkową organu kierującego, miejscowość i datę, nazwę i adres komisji lekarskiej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, cel skierowania, dane dotyczące kandydata, załączniki, ewentualne uwagi organu kierującego oraz imienną pieczątkę i podpis podmiotu kierującego.
W świetle art. 63 k.p.a. obowiązującego w dacie wydania skierowania z dnia [...] maja 2023 r. przez "podpis podmiotu kierującego" należy rozumieć podpis własnoręczny (napisany lub uwierzytelniony znak ręczny) albo podpis elektroniczny (zgodnie z art. 63 § 3a k.p.a. podanie wniesione na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej zawiera dane w ustalonym formacie, zawartym we wzorze podania określonym w odrębnych przepisach, jeżeli te przepisy nakazują wnoszenie podań według określonego wzoru). Adres poczty elektronicznej organu administracji nie jest tożsamy z adresem do doręczeń elektronicznych korespondencji kierowanej do tego organu. Organ nie może rozpatrywać pisma procesowego przesłanego przez stronę zwykłym e-mailem, ponieważ podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się zatem bez rozpoznania (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2025 r., sygn. akt III OSK 3087/23, CBOSA).
Nie ulega wątpliwości, że dokument skierowania kandydata do komisji lekarskiej przesłany za pośrednictwem poczty elektronicznej (w formie zwykłego e-maila), nie posiada formy pisemnej - nie zawiera własnoręcznego podpisu podmiotu kierującego, ani elektronicznej - nie został wniesiony na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji. Rzecz jednak w tym, że - według ustaleń organu - skierowanie [...] IWSW z dnia [...]maja 2023 r. zostało w istocie wydane w formie pisemnej i (jako oryginał) wpłynęło do [...]RKL w dniu [...] czerwca 2023 r. Organ nie stwierdził zatem, że skierowanie nie zostało w ogóle wydane, tj. nie istniał w obrocie prawnym dokument skierowania spełniający wymogi z ww. rozporządzenia MS z dnia 18 grudnia 2014 r., w tym opatrzony własnoręcznym podpisem podmiotu kierującego. Organ ustalił natomiast, że skierowanie to zostało wydane w dniu [...] maja 2023 r., zaś do [...]RKL wpłynęło najpierw pocztą elektroniczną (e-mailem) w dniu [...] maja 2023 r., a następnie w formie pisemnej w dniu [...] czerwca 2023 r. (wraz z postanowieniem CKL z dnia [...] maja 2023 r. o wyrażeniu zgody na zmianę właściwości orzekania przez [...]RKL).
W świetle tak ustalonych okoliczności faktycznych brak było podstaw do przyjęcia, że orzeczenie [...]RKL jest dotknięte wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Nie można uznać, że [...]RKL dopuściła się rażącego naruszenia art. 25 ust. 1 u.k.l. oraz art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 u.k.l. z tego powodu, że wydała orzeczenie w przedmiocie zdolności do służby w oparciu o skierowanie przesłane za pośrednictwem e-maila, którego oryginał - jak ustalił organ nadzoru - wpłynął następczo do [...]RKL w formie pisemnej (i zawierał podpis osoby upoważnionej do podpisania tego dokumentu).
Dodatkowo Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest oryginału skierowania z dnia [...] maja 2023 r. czy choćby potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii tego dokumentu (na kartach 30 i 30 verte akt admin. znajdują się kopie tego dokumentu), a o tym, że do [...]RKL skierowanie to wpłynęło w dniu [...] maja 2023 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej - w formie zwykłego e-maila) miałaby świadczyć jedynie nieczytelna adnotacja na prawym marginesie, w górnej części (k. 31 verte akt admin.), co nie jest wystarczające dla przyjętego przez organ stanowiska. Wskazać również należy, że na karcie 26 akt admin. znajduje się "Karta podjętych czynności orzeczniczych" jednak z jej treści nie wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że wskazane przez organ nadzoru dokumenty będące podstawą orzekania [...]RKL (skierowanie, postanowienie CKL w sprawie zmiany właściwości RKL) wpłynęły do [...]RKL w postaci e-maila w dniu [...] maja 2023 r. "Karta podjętych czynności orzeczniczych" również jest kopią niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem, a ponadto nie sposób stwierdzić, czy "osoba wykonująca czynność", której podpis uwidoczniony jest w tabeli, sporządziła również odręczne adnotacje w rubryce "data" oraz "podjęte czynności".
Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, że w oparciu o ustalenia organu oraz zgromadzony materiał dowodowy brak było podstaw do uznania, że orzeczenie [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Jak już wyżej wskazano, o rażącym naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego można mówić wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią danego przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją wydaną na jego podstawie, tj. gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Taka sytuacja, w ocenie Sądu, nie wystąpiła w niniejszej sprawie.
Z powodów wskazanych powyżej wystąpiły podstawy do uchylenia obydwu wydanych w sprawie decyzji.
Na marginesie już tylko Sąd zauważa, że w ani w zaskarżonej decyzji, ani w poprzedzającej ją decyzji CKL z dnia [...] sierpnia 2024 r. organy nadzoru nie wypowiadały się w sprawie prawidłowości orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r. co do ustalenia zdolności kandydata do służby w SW czy też inwalidztwa z medycznego punktu widzenia. Z tego względu bez znaczenia pozostają te argumenty skargi [...] IWSW, które dotyczą pominięcia przez [...]RKL stanu zdrowia kandydata wynikającego m.in. z orzeczenia[...] RKL nr [...]. Kwestie te nie były objęte zakresem postępowania administracyjnego przed organami nadzoru.
W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organ nadzoru uwzględni dokonaną ocenę prawną i odniesie ją do okoliczności faktycznych wydania orzeczenia [...]RKL z dnia [...] maja 2023 r.
Mając na względzie wszystko powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego P. M. w stawce minimalnej oraz wynagrodzenie pełnomocnika Dyrektora Generalnego Służby Więziennej w stawce minimalnej Sąd postanowił, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., jak w punktach 2 i 3 sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło