II SA/Wa 638/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Janusz Walawski, Protokolant Asystent sędziego Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku E. S. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełni następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednej z nich powoduje nieprzyznanie świadczenia. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 51 lat życia został udowodniony okres składkowy wynoszący 10 lat, 10 miesięcy i 10 dni. Ponadto w latach 1978-1984, 1984-1997 oraz 2003-2006 r. wystąpiły przerwy w ubezpieczeniu i w tych okresach nie został udowodniony żaden okres pracy, za który płacono składki na ubezpieczenie społeczne. Dalej Prezes ZUS podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie wnioskująca nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Organ podał również, że podnoszone przez E. S. okoliczności, tj. opieka nad dziećmi oraz rodzicami, nie mogą być uznane za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł z ubezpieczenia społecznego. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy E. S. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że w chwili obecnej jest po ciężkich operacjach i jej stan zdrowia bardzo się pogorszył. Ponadto, podkreśliła bardzo trudną sytuację materialną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję dnia [...] października 2011 r. i w uzasadnieniu wskazał, że z przebiegu ubezpieczenia E. S. wynika, iż w okresach od [...] lipca 1978 r. do [...] kwietnia 1984 r., od [...] września 1984 r. do [...] lutego 1997 r. oraz od [...] lipca 2003 r. do [...] sierpnia 2006 r. nie podejmowała ona zatrudnienia ani też innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i że nie była w tym okresie orzeczona wobec niej całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS dopiero orzeczeniem z dnia [...] maja 2011 r. i lekarz orzecznik ustalił, że ww. jest całkowicie niezdolna do pracy od [...] lipca 2010 r. Następnie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 pkt 5 lit. a) ww. ustawy okresem nieskładkowym jest okres niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem do 4 lat – w granicach do trzech lat na każde dziecko oraz łącznie bez względu na liczbę dzieci – do 6 lat. W tych granicach uznaje się za uzasadnione wliczanie okresów sprawowania opieki nad dzieckiem do okresów, od których zależy świadczenie. W przedmiotowej sytuacji okres opieki nad dziećmi został uwzględniony w wymiarze 6 lat. Organ wskazał, że rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi, nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie może być uznana za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą bezczynność zawodową. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której E. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podkreśliła swoją bardzo trudną sytuację materialną i życiową. W szczególności wskazała, że ma [...], co wiąże się z wysokimi kosztami i na te wszystkie wydatki nie wystarcza pensja męża w wysokości 1400 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że skarżąca orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] lipca 2010 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 10 lat, 10 miesięcy i 10 dni i słusznie organ uznał, że jest on nieadekwatny do wieku E. S., tj. 51 lat. Z akt wynika, że występowały bardzo duże przerwy w zatrudnieniu związanym z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, a wówczas w stosunku do skarżącej nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Organ słusznie wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, przerwa w zatrudnieniu związana z opieką i wychowywaniem dzieci nie ma charakteru okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 cytowanej ustawy. Wobec powyższych ustaleń, słusznie organ podkreślił, iż skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu, brak jest tego rodzaju usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącej. Obecnie stan zdrowia E. S. jest bardzo zły, jednak niezdolność do pracy istnieje od 2010 r. i nie może być uznana jako okoliczność szczególna w sprawie i nie może stanowić samoistnej przesłanki dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.