II SA/Wa 639/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A. J. – przedstawicielki ustawowej M. i W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r., którą to decyzją - wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - odmówił A. J. przyznania świadczenia w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci: M. i W., po zmarłym w dniu [...] maja 2005 r. ojcu J. J. Uzasadniając decyzję organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Dodał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Organ podał, iż ojciec dzieci, który zmarł w wieku 32 lat legitymował się okresem ubezpieczenia wynoszącym 3 lata, 6 miesięcy i 15 dni, ponadto znaczna część okresu w którym pozostawał poza ubezpieczeniem, przypada w dziesięcioleciu przed zgonem, obejmującym okres: od [...] maja 1995 r. do [...] maja 2005 r., w którym powinien on udowodnić co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty. Organ wskazał, że w okresie od [...] stycznia 1995 r. do [...] lutego 2004 r. ojciec dzieci był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, a zwłaszcza, że w stosunku do niego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Organ nie uznał zatem, ażeby w sprawie zachodziły szczególne okoliczności, niezależne od woli ojca dzieci, które uniemożliwiałyby mu nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca kwestionując decyzję Prezesa ZUS wskazała, na bardzo trudną sytuację materialną rodziny oraz na jej pogarszający się stan zdrowia. Dodatkowo podniosła, iż jedną z głównych przyczyn niewypracowania przez ojca dzieci uprawnień do świadczenia rentowego była jego choroba alkoholowa, z której nie chciał się leczyć. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Odnosząc się natomiast do powołanej po raz pierwszy w skardze choroby alkoholowej ojca dzieci wskazał, że nie ma ona, zwłaszcza nieleczona, charakteru okoliczności szczególnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Córki skarżącej spełniają niewątpliwie dwa z tych warunków. Są osobami, które ze względu na wiek nie mogą podjąć pracy, ani działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz nie mają niezbędnych środków utrzymania. W rozpoznawanej sprawie nie został jednak spełniony trzeci warunek. Nie są one osobami pozostałymi po ubezpieczonym, który tylko wskutek szczególnych okoliczności nie mógł uzyskać prawa do renty na podstawie ustawy. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu – należy bowiem uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00 – LEX nr 53 7884). Wskazać należy, że świadczenie dla dzieci jest pochodnym od świadczenia przysługującego ojcu. Tymczasem J. J., mający w chwili śmierci 32 lata posiadał okres ubezpieczenia wynoszący 3 lata, 6 miesięcy i 15 dni, co nie jest adekwatnym okresem ubezpieczenia biorąc pod uwagę wiek zmarłego ojca dzieci. Nie wykazano przy tym żadnych szczególnych okoliczności, które uniemożliwiłyby ojcu dzieci wykonywanie zatrudnienia w wymiarze pozwalającym na przyznanie ustawowych świadczeń rentowych. Z akt sprawy nie wynika też, ażby zmarły ojciec dzieci uznany był za całkowicie niezdolnego do pracy. Uzależnienie alkoholowe zmarłego, na jakie powołuje się skarżąca, nie stanowi zaś niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolność do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 (por. również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2003 r. o sygnaturze akt II SA 3404/02 LEX nr 142371). Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącej. Jednak okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na sposób orzekania w sprawie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.