II SA/Wa 646/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2005 r. sprawy ze skargi A. K. na orzeczenie nr [...] Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia – bez określenia daty; w przedmiocie odmowy skierowania do służby zastępczej 1. stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości. W październiku 2004 r. poborowy A. K. złożył wniosek o przeznaczenie go do służby zastępczej z uwagi na wyznawane zasady moralne. We wniosku argumentował, że jego zasadą moralną jest niestosowanie przemocy i poszanowanie każdego człowieka, zaś konflikty nie mogą być rozwiązywane za pomocą siły, co w konsekwencji rodzi dalszą przemoc. Sumienie nie pozwala mu na uczenie się metod zabijania ludzi, a zatem nie pozwala mu pełnić służby wojskowej z bronią w ręku. Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w P. orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r. odmówiła przeznaczenia A. K. do odbywania służby zastępczej. W uzasadnieniu wskazała, że prezentowane przez poborowego zasady nie pozostają w żadnej sprzeczności za zasadami jakimi kieruje się żołnierz odbywający zasadniczą służbę wojskową. Orzeczenie Komisja Wojewódzka oparła na treści art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217). Od tego orzeczenia A. K. wniósł odwołanie, w którym ponowił argumentacje zawartą we wniosku, wnosząc o skierowanie go odbywania służby zastępczej. Dodawał, że Komisja Wojewódzka nie umożliwił mu pełnego zaprezentowania swoich przekonań. Organ odwoławczy - Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem Nr [...] wydanym na posiedzeniu z dnia [...] stycznia 2005 r. postanowiła odmówić przeznaczenia poborowego do odbywania służby zastępczej. W uzasadnieniu orzeczenia Komisja wskazywała na treść art. 13 ustawy o służbie zastępczej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na orzeczenie organu odwoławczego, A. K. zarzucił naruszenie przez obie Komisje przepisu art. 11 ustawy o służbie zastępczej. Wnosił nadto o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badając legalność zaskarżonego orzeczenia Komisji do Spraw Służby Zastępczej pod powyższym kątem, należy stwierdzić, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jego nieważności, a skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, zwana dalej "komisją wojewódzką", natomiast stosownie do przepisu art. 13 ust. 1 ustawy, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni, od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej, zwanej dalej "komisją". Jednocześnie w art. 6 ustawy o służbie zastępczej ustawodawca postanowił, że do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), o ile ustawa nie stanowi inaczej - ust. 1. Z kolei przepis art. 14 ust. 5 przedmiotowej ustawy zawiera upoważnienie ustawowe dla Rady Ministrów, która określi, w drodze rozporządzenia, m.in. tryb działania komisji wojewódzkiej i komisji, sposób dokumentowania ich działalności, a także wzory orzeczeń w sprawach przeznaczenia do służby zastępczej. Rada Ministrów wykonała powyższe upoważnienie, wydając w dniu 24 lutego 2004 r., na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o służbie zastępczej, rozporządzenie w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 307), którego załącznik nr 1 stanowi wzór orzeczenia komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej, zaś załącznikiem nr 2 – wzór orzeczenia komisji do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej. W rozpatrywanej sprawie zaskarżone orzeczenie komisji – organu II instancji zostało wydane według tego wzoru, zawierające sformułowanie "postanawia odmówić przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej". Zgodnie z art. 138 par 1 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. Należy zauważyć, że przepis art. 138 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, co oznacza, że organ nie jest uprawniony do wydania decyzji o innej sentencji niż jedna z wyżej wymienionych. Tym bardziej nie jest tu możliwe zastosowanie przez organ II instancji sentencji w brzmieniu: "postanawia odmówić przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej". Załącznik nr 2 do powyższego rozporządzenia, jest sprzeczny z Kodeksem postępowania administracyjnego. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Komisja do Spraw Służby Zastępczej winna wydać swoje orzeczenie kierując się unormowaniem zawartym we wspomnianym wyżej przepisie art. 138 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy w tym miejscu zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie (wyrok z dnia 26 lipca 2004 r. U 16/02, OTK-A 2004/7/70) konsekwentnie stoi na stanowisku, że rozporządzenie ma charakter aktu wykonawczego, wydawanego na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Po pierwsze – rozporządzenie musi być wydane na podstawie wyraźnego oraz szczegółowego upoważnienia ustawy i zmieścić się w zakresie określonym w upoważnieniu. Po drugie – brak stanowiska ustawodawcy w danej sprawie, przejawiający się nieprecyzyjnością lub ogólnością upoważnienia, winien być interpretowany jako nieudzielenie w tym zakresie kompetencji normodawczej do wydania rozporządzenia. Upoważnienie nie może też opierać się na domniemaniu objęcia jego zakresem materii w upoważnieniu niewymienianych. Nie podlega ona wykładni rozszerzającej, ani też celowościowej. Po trzecie – jeżeli rozporządzenie określa tryb postępowania, winno to czynić tak, aby zachowana została spójność z postanowieniami ustawy. Po czwarte – akt tego rodzaju, oprócz niesprzeczności z ustawą, z której wynika upoważnienie i na podstawie której został wydany, nie może być sprzeczny z normami konstytucyjnymi, a także aktami ustawodawczymi, które pośrednio lub bezpośrednio dotyczą materii stanowiącej przedmiot rozporządzenia. Po piąte – sfera praw i wolności stanowi materię konstytucyjną, w ramach której przewiduje się upoważnienie na rzecz konstytucyjnie dopuszczalnej regulacji ustawowej. Sfera ta nie może zostać jednakże uregulowana wyłącznie w aktach podstawowych – tj. rozporządzeniach ministra. Reasumując, stwierdzić należy, że organ II Instancji zastosował akt wykonawczy (powyższe rozporządzenie) niezgodny z ustawą – tu Kodeksem postępowania administracyjnego (art. 138). Uchybienie to stanowi jedną z przyczyn wymienionych w treści przepisu art. 156 par. 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego skutkująca stwierdzeniem nieważności decyzji. Z kolei przepis art. 145 par. 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części jeżeli zachodzą przyczyny określone w treści art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z treścią art. 119 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa może być rozpoznania w trybie uproszczonym gdy decyzja lub postanowienie (tu orzeczenia) dotknięte są wadą nieważności, o której mowa w art. 156 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O zakresie, w jakim zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy.