II SA/Wa 652/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw.), Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] lutego 2007 r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] grudnia 2006 r. [...], którą odmówił A. D. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do dyspozycji art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), zgodnie z którym przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ─ nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wskazał, że wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie winny być spełnione łącznie i brak spełnienia chociażby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Stwierdził, że A. D. nigdy nie była osobą ubezpieczoną, zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wyklucza to możliwość przyznania jej renty w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy. W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. D. podniosła, że spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku, bowiem nie może podjąć pracy z uwagi na zły stan zdrowia oraz nie ma środków na niezbędne utrzymanie. Wskazała, że ma [...] lat i nikt nie przyjmie jej do pracy z uwagi na zły stan zdrowia ([...]). Wyjaśniała, że według opinii lekarzy specjalistów, gdy będzie miała [...] lat, będzie mogła zostać skierowana na specjalistyczną operację. Podała, że na mocy decyzji Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. w 2005 r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 31 września 2008 r. Twierdziła, że zaskarżona decyzja jest dla niej wysoce krzywdząca, niesprawiedliwa i niezgodna ze stanem faktycznym. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Ponownie podniósł, że skarżąca jest osobą [...] i dotychczas nie była ubezpieczona. Nadto wskazał, że komisja lekarska ZUS orzeczeniem z [...] lutego 2006 r. uznała, że Pani A. D. nie jest całkowicie niezdolna do pracy, a zatem nie spełnia podstawowych przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emerytalnych świadczeniach w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza braku kontroli w tym względzie, gdyż analizowany przepis ustanawia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli. Dał temu wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z dnia 16 marca 2000 r., w sprawie II SA 2453/99 (Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek. W rozpoznawanej sprawie przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ z ustaleń poczynionych przez organ administracji wynika, że nie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1. Zgodzić należy się z organem, iż okoliczność, że skarżąca nigdy nie była ubezpieczona wyklucza możliwość zastosowania art. 83 ust. 1 omawianej ustawy. Powyższa okoliczność jest bezsporna, niekwestionowana przez skarżącą. Wyjaśnić należy, iż przewidziane przez ustawodawcę świadczenie w drodze wyjątku, przewidziane w art. 83 ust. 1 cyt. wyżej ustawy, skierowane jest jedynie do osób ubezpieczonych, to jest do osób, które były lub aktualnie są ubezpieczone w rozumieniu art. 4 pkt 13 tej ustawy. Skarżąca A. D. nigdy nie była ani nie jest osobą ubezpieczoną, a zatem nie spełnia jednej z obligatoryjnych przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1, co wyklucza automatycznie przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ponownie więc wyjaśnić należy, że przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy świadczenie może być przyznane jedynie w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek w nim wymienionych, a brak spełnienia choćby jednej z przesłanek powoduje, że świadczenie nie może zostać przyznane. Skoro więc skarżąca z przyczyn losowych i niezależnych od siebie nigdy nie podlegała ubezpieczeniu, niemożliwym było przyznanie jej żądanego świadczenia. Na marginesie wyjaśnić należy, iż skarżąca nie spełnia też innej obligatoryjnej przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy, a mianowicie nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Powyższe wynika z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS nr [...] z [...] lutego 2006 r. (k-19 akt adm.) oraz z wcześniejszego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] listopada 2005 r. (k-8 akt adm.). Dodać należy, że sama trudna sytuacja zdrowotna i majątkowa bez spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych nie pozwala na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.