II SA/Wa 669/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi I. Z. – przedstawicielki ustawowej małoletnich K. Z. i M. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję podjętą w dniu [...] lutego 2008 r. i odmówił przyznania małoletnim K. i M. Z., reprezentowanym przez przedstawicielkę ustawową matkę I. Z., renty rodzinnej po zmarłym ojcu S. Z. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto organ wskazał, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwały tej osobie. Podał, że przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy, odnosi się do osoby zmarłej. Za okoliczność taką uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W trakcie postępowania stwierdzono, że zmarły ojciec dzieci na przestrzeni 46 lat życia posiadał okres składkowy wynoszący 19 lat, 6 miesięcy i 3 dni. Z dniem [...] lipca 2004 r. zaprzestał on wykonywania zatrudnienia, natomiast całkowita niezdolność do pracy została u niego stwierdzona z dniem [...] grudnia 2006 r. Jednocześnie wskazano, że w okresie od [...] sierpnia 2004 r. do [...] maja 2005 r., pomimo prowadzonej działalności gospodarczej, nie opłacał składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Organ uznał więc, że nie zachodziły w niniejszej sprawie szczególne okoliczności, tj. wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ojca dzieci stanowiły niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. W szczególności okolicznością taką nie było prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Skoro zatem skarżący przestał pracować i odprowadzać składki na ubezpieczenie na ponad dwa lata przed nastąpieniem całkowitej niezdolności do pracy, to okoliczność ta nie mogła być uznana za szczególną, uniemożliwiającą kontynuowanie zatrudnienia. Organ podkreślił również, iż niespełnienie przez S. Z. warunków do otrzymania renty w drodze wyjątku eliminuje możliwość przyznania jej jego dzieciom, gdyż świadczenie to jest pochodną prawa przysługującemu ubezpieczonemu. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi I. Z., przedstawicielki ustawowej małoletnich K. i M. Z., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi podała, iż zmarły ojciec dzieci nadużywał alkoholu, a na mocy wyroku sądowego został poddany przymusowemu leczeniu. Wyżej wskazane okoliczności, zdaniem skarżącej, były przyczyną zaprzestania przez niego opłacania składek od prowadzonej działalności gospodarczej. Jednocześnie skarżąca podniosła, że mąż od listopada 2006 r. chorował na [...] i zmarł w ciągu dwóch miesięcy od zdiagnozowania choroby. Podała również, że choć jest osobą aktywną zawodowo, to jednak nie jest w stanie zapewnić dzieciom odpowiednich warunków i musi korzystać z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga, nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przewiduje on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne (kumulatywne) spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek koniecznych do przyznania świadczenia, tj. przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca dziecka. Niewątpliwie K. i M. Z., dzieci zmarłego S. Z., nie mogą podjąć zatrudnienia ze względu na wiek, są osobami pozostałymi po ubezpieczonym, a nadto znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Jednak świadczenie przewidziane w powyższym przepisie, co należy podkreślić, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osób ubiegających się o nie. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło utrzymania oraz źródło uprawnień związanych z ubezpieczeniem dla pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać chociażby pośrednio, że zmarły nie podejmował zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych, uniemożliwiających zatrudnienie oraz pracę. W niniejszej sprawie zmarły zaprzestał opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w dniu [...] lipca 2004 r., podczas gdy zmarł [...] stycznia 2007 r. Z orzeczenia lekarskiego zaś wynika, iż przed [...] grudnia 2006 r., kiedy orzeczono w stosunku do niego całkowitą niezdolność do pracy, skarżący nie był osobą całkowicie, a nawet częściowo niezdolną do pracy, a zatem nie można uznać, że w tym okresie nie mógł podejmować zatrudnienia, a co za tym idzie nie mógł odprowadzać składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Należy mieć na uwadze, iż długotrwały okres pozostawania ojca małoletnich bez ubezpieczenia, a także prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania składek na ubezpieczenie, wyłączają zastosowanie przesłanki z przepisu art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. przesłanki szczególnych okoliczności, której spełnienie warunkowało przyznanie świadczenia dla małoletnich w drodze wyjątku (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 2/2006, ONSA i WSA 2007/2 poz. 44). Z tego względu, zdaniem Sądu, organ prawidłowo odmówił przyznania świadczenia. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.