II SA/Wa 67/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA Adam Lipiński asesor WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Protokolant Grzegorz Walczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2004 r. sprawy ze skargi małoletnich M.H., M. H. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową M.H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...]grudnia 2003 r. Nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2003 r. i odmówił przyznania małoletnim: M. i M.H. renty rodzinnej po zmarłym ojcu M. H.w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS brak jest przesłanek, z których wynikałoby, iż są spełnione warunki do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, której uprawnienia bada się w pierwszej kolejności. W sprawie nie stwierdzono, aby u zmarłego wystąpiła szczególna okoliczność, która uniemożliwiłaby mu nabycie prawa do renty. Ojciec dzieci w okresie od [...] stycznia 2002 r. do [...] marca 2003 r. prowadząc działalność gospodarczą nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne, co nie może być potraktowane jako szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 cyt. ustawy. Ponadto zgon nastąpił po upływie 3 lat, 10 m-cy i 21 dni od ustania ubezpieczenia. W tym czasie był on osobą zdrową, zdolną do podjęcia zatrudnienia, nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Udokumentowany okres składkowy zmarłego ojca dziecka wynoszący 18 lat 6 miesięcy i 1 dzień jest nieadekwatny do jego wieku w chwili zgonu - 47 lat. Powinien on mieć odpowiednio dłuższy okres zatrudnienia. Prezes ZUS wskazał, że trudne warunki materialne, na które powołuje się skarżąca nie stanowią samodzielnej przesłanki do przyznania świadczenia. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi matki dzieci M.H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca podniosła zarzut, że: * ojciec dzieci posiadał okresy składkowe wymagane dla uzyskania renty * prowadząc działalność gospodarczą, zgłosił ten fakt do ZUS, a nie opłacał składek, ponieważ działalność gospodarcza nie przynosiła dużych zysków, a ZUS się o nie nie upominał * ZUS powinien wziąć pod uwagę fakt. że przez długi okres czasu zmarły był ubezpieczony. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie wskazując, iż długość stażu ma znaczenie w sprawie, ale nie wtedy, gdy ocenia się okoliczności mające wpływ na brak ubezpieczenia i w konsekwencji brak uprawnień do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Nadto organ podniósł, że decyzja o nieopłaceniu składki na ubezpieczenie społeczne była świadomą decyzją zmarłego i nie może to w żadnym razie obciążać ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył,co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm) do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie, bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczających odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania świadczenia wszystkie wymienione warunku powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że małoletni: M.H.( ur. [...].07.1987r.) oraz M. H.( ur. [...].01.1992r) są po zmarłym M.H. członkami rodziny. Nie budzi wątpliwości Sądu, że nie posiadają oni niezbędnych środków do utrzymania i co oczywiste nie mogą podjąć pracy ze względu na wiek. Jednak poza wymienionymi przesłankami, kolejnym bezwzględnym warunkiem do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez ojca dzieci warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. W przedmiotowej sprawie Sąd nie dostrzegł, aby organ, który rozpatrywał tę kwestię popełnił błędy, które mogłyby powodować uchylenie zaskarżonej decyzji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych badając sprawę słusznie zauważył że zgon zmarłego ojca dzieci nastąpił w okresie 3 lat, 10 miesięcy i 21 dni od ustania okresu ubezpieczenia. Zmarły był bowiem w okresie od [...] maja 2000 r. do [...]grudnia 2001 r. zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a następnie mimo, że w okresie od [...] stycznia 2002 r. do [...] marca 2003 r. prowadził własną działalność gospodarczą to nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne. Faktowi nie opłacania składek nie zaprzecza skarżąca wskazując jednak, że ZUS się o nie upomniał. Należy jednak wskazać, że przepis art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 3 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137 poz.887 ze zm.) wyraźnie wskazuje, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają obowiązkowi ubezpieczeniowemu i powinny opłacać składki na ubezpieczenie społeczne. Uchybienie temu obowiązkowi jest ścigane w trybie art. 98 w/w ustawy. M. H. nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne i nie było to spowodowane szczególnymi okolicznościami, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Trudności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą być traktowane jako szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie. Świadczenia z ubezpieczenia społecznego są przyznawane w zależności od opłacania składek. Nieopłacanie składek nie może zaś być "premiowane" poprzez przyznanie świadczenia w trybie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Taka praktyka doprowadziłaby do upadku zasad, na których oparty jest system ubezpieczeń społecznych. W sprawie warto wskazać, że zmarły w wieku 47 lat ojciec dzieci miał okres składkowy i nieskładkowy wynoszący jedynie 18 lat, 6 miesięcy i 1 dzień nieadekwatny w stosunku do wieku, w którym powinien mieć odpowiednio dłuższy okres ubezpieczenia, a w postępowaniu administracyjnym nie stwierdzono, aby tak krótki okres był spowodowany nadzwyczajnymi okolicznościami Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 1 w związku z. art. 1 32 ustawy z dnia 20 sierpnia -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.