II SA/Wa 672/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Maria Werpachowska, Adam Lipiński (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2017 r. sprawy ze skargi E. P. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania w drodze wyjątku renty inwalidy wojennego oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] listopada 2017 r., działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoje poprzedzające postanowienie z dnia [...] stycznia 2017 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania E. P. w drodze wyjątku renty inwalidy wojennego na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, co następuje: E. P. złożył do Prezesa ZUS wniosek o przyznanie mu w drodze wyjątku renty inwalidy wojennego na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i ich rodzin. Organ postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r., wydanym na podstawie art. 61a § 1 Kpa, odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. Wskazał na zakres kompetencji organu, wynikający z przepisów art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, ze zm.) i z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748, ze zm.) oraz art. 16 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz.1255). Po rozpatrzeniu wniosku zainteresowanego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ podzielił zasadność rozstrzygnięcia z dnia [...] stycznia 2017 r. Argumentował, iż z treści art. 61 a § 1 Kpa wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest m. in. zaistnienie uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przez uzasadnione przyczyny należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W ocenie organu, w niniejszej sprawie brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym przez Prezesa ZUS, co wynika z zakresu jego kompetencji, wynikających z art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz z faktu, iż zainteresowany wniósł o przyznanie mu w drodze wyjątku renty inwalidy wojennego, na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. E. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, któremu zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa, poprzez niewyczerpujące zebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie oraz prowadzenie postępowania w sposób, który nie prowadzi do pogłębienia zaufania obywateli do władzy publicznej, w szczególności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób lakoniczny i niezrozumiały dla skarżącego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania w drodze wyjątku renty inwalidy wojennego; naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 10 w związku z art. 79 Kpa, poprzez pogwałcenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu oraz nieumożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie, tym samym skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw i twierdzeń; naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 61 § 1 w związku z art. 61a § 1 Kpa, poprzez niezasadne uznanie, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania oraz nie zbadanie przedmiotowego stanu faktycznego, co skutkowało przyjęciem, że z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte; naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, poprzez niezasadne utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia pomimo braku istnienia przesłanek do utrzymania w mocy błędnego postanowienia; naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 138 § 2 Kpa, poprzez jego niezastosowanie pomimo, iż organ winien uchylić zaskarżone postanowienie i ponownie rozpoznać sprawę, bowiem postanowienie z dnia [...] stycznia 2017 r. zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie; naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie Prezes ZUS nie jest upoważniony do przyznania w drodze wyjątku renty inwalidy wojennego na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, pomimo, iż przedmiotowe przepisy nie zawierają żadnych wyłączeń w zakresie posiadanych przez Prezesa ZUS uprawnień, a tym samym dopuszczalne jest przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Skarżący wniósł nadto o: - dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu - tj. zaświadczenia wydanego przez lekarza psychiatrę o stanie zdrowia skarżącego z dnia [...] kwietnia 2017 r., na okoliczność występowania u skarżącego trwałych zaburzeń osobowości po przeżyciu sytuacji ekstremalnej - pobyt w hitlerowskim niemieckim obozie koncentracyjnym w Z. w grudniu 1942 roku; - rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. W konkluzji skargi, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o zasadzenie na jego rzecz od organu kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, iż Prezes ZUS może przyznawać świadczenia w drodze wyjątku wyłącznie na podstawie dwóch przepisów: art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 16 ustawy o kombatantach oraz innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Z wyjaśnień skarżącego wynika, iż nie ubiega się on o świadczenie kombatanckie ani też o świadczenie w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS lecz o samodzielnie sprecyzowane świadczenie w drodze wyjątku dla inwalidy wojennego na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i ich rodzin. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Skarga nie jest zasadna. Skarżący złożył do Prezesa ZUS wniosek o przyznanie mu w drodze wyjątku renty inwalidy wojennego, na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i ich rodzin. W niniejszej sprawie przed organem skarżący konsekwentnie podtrzymywał swój wniosek w powyższym brzmieniu. Kompetencje Prezesa ZUS do przyznawania świadczeń w drodze wyjątku określone zostały w art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dotyczą one art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i są one skierowane przede wszystkim do przyznawania na zasadzie wyjątku świadczeń przewidzianych w tej ustawie. Zgodnie z tym przepisem: 1. Ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. 1a. Przepisy art. 24a i 27a stosuje się odpowiednio do rent z tytułu niezdolności do pracy przyznanych w trybie określonym w ust. 1. 2. Przepis art. 82 ust. 2 stosuje się odpowiednio. Nadto, zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego: kombatantom i innym osobom uprawnionym, które nie mają prawa do emerytury lub renty na podstawie przepisów o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin lub na podstawie innych przepisów, jeżeli nie mają niezbędnych środków utrzymania, może być przyznana w drodze wyjątku: 1) emerytura, jeżeli osiągnęli wiek: 55 lat kobieta i 60 lat mężczyzna; 2) renta z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli zostali uznani za niezdolnych do pracy. Zgodnie z ust. 2, przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do członków rodzin pozostałych po kombatantach i innych osobach uprawnionych, jeżeli spełniają warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej. Stosownie do ust. 3 emerytury i renty, o których mowa w ust. 1 i 2, przyznaje się odpowiednio w wysokości najniższej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, określonych w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca postanowił, że do emerytur i rent, o których mowa w ust. 1 i 2, przysługują dodatki: pielęgnacyjny oraz do rent rodzinnych - dodatek dla sierot zupełnych, na zasadach i w wysokości określonych w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także dodatek kombatancki. W razie śmierci osoby, o której mowa w ust. 1 i 2, przysługuje zasiłek pogrzebowy (ust. 5). Świadczenia, o których mowa w ust. 1 i 2, przyznaje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 6). Z przepisu art. 17 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że do ustalania wysokości świadczeń, o których mowa w art. 15 i art. 16, oraz w innych sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie ustawodawca w art. 17 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego postanowił, że emeryturę i rentę przyznawaną w drodze wyjątku, wraz z dodatkiem kombatanckim, wypłaca się począwszy od dnia powstania prawa do tych świadczeń, jednak za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc złożenia wniosku. Tryb przyznawania kombatanckiej emerytury w drodze wyjątku określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie przyznawania dodatku kombatanckiego oraz emerytury i renty przyznawanych w drodze wyjątku (Dz. U. z 2014 r. poz. 997). Warunkiem koniecznym przyznania tego prawa przez Prezesa ZUS jest złożenie wniosku o to świadczenie, co w niniejszej sprawie miało miejsce (§ 2 rozporządzenia) i spełnienie przesłanek ustawowych. W skazać tu także należy, iż na zasadzie wskazanej w art. 3 powyższej ustawy, do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania: 1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2; 2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2. Tymczasem skarżący domaga się od Prezesa ZUS przyznania mu w drodze wyjątku świadczenia przewidzianego w przepisach ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r. poz. 871), w postaci renty inwalidy wojennego. Kompetencje Prezesa ZUS do przyznawania świadczeń w drodze wyjątku obejmują zakres przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 16 ustawy o kombatantach oraz innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Innej podstawy do wydawania decyzji w sprawach świadczeń w drodze wyjątku brak. W szczególności nie istnieje "tryb wyjątkowy" uniwersalny do wszystkich świadczeń z wszelkich tytułów. Oznacza to, że nie tylko kompetencje Prezesa ZUS nie pozwalają mu na przyznawanie świadczeń innych niż na podstawie art. 83 i art.16 wskazanych wyżej ustaw, lecz także, że nie istnieje podstawa prawna do rozpoznawania przez ten organ wniosków o inne świadczenia w trybie wyjątku. Z tych przyczyn zasadna była odmowa wszczęcia przez Prezesa ZUS żądanego przez skarżącego postępowania. Na podstawie art. 61a § 1 Kpa organ jest zobowiązany odmówić wszczęcia postępowania jako niedopuszczalnego z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, w przypadkach oczywistych, gdy z treści podania o wszczęcie postępowania lub danych ustalonych na podstawie dokumentów bezspornie wynika, że wszczęcie i prowadzenie postępowania przez ten organ nie jest w świetle przepisów prawa dopuszczalne. Dlatego nie są trafne wszystkie zarzuty skargi. Organ nie mógł przystąpić do merytorycznego rozpatrywania niniejszej sprawy. Z tych też przyczyn, na tym etapie postępowania, zbędne było badanie zaświadczenia dotyczącego stanu zdrowia skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu powyższych postanowień, które mogłyby stanowić o ich uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności i dlatego, na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.