II SA/Wa 673/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 października 2024 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lutego 2024 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z16 listopada 2023 r. nr [...] odmawiającą B. S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: a) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, b) nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, c) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził ponadto, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca ma przyznaną rentę socjalną w trybie zwykłym. W takim przypadku w myśl orzecznictwa nie można otrzymywać jednocześnie świadczenia w drodze wyjątku (wyrok WSA w Warszawie z 10 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1908/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wyjaśnił również, że z uwagi na uznaniowy charakter przedmiotowego świadczenia, przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie przewidują jego zbiegu ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi na jej podstawie (wyrok NSA w Warszawie z 4 lipca 2001 r. sygn. akt II SA 388/01, dostępny w Lex nr 55032). W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. S. zarzucił jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w rozumieniu tego przepisu pobieranie renty socjalnej wyłącza przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mając na uwadze wskazany zarzut wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu z [...] listopada 2023 r. i zasądzenie od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniósł, że jego sytuacja rodzinna i majątkowa w pełni uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia. W szczególności dochód uzyskiwany przez niego z tytułu renty socjalnej (1.620 zł) i zasiłku pielęgnacyjnego (215 zł) sprawia, że jest on osobą niemającą niezbędnych środków utrzymania. Wskazał ponadto, że ma 48 lat jest osobą niepełnosprawną i całkowicie trwale niezdolną do pracy. Od wielu lat cierpi na schorzenia natury psychicznej (schizofrenia) i somatycznej, jest osobą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności istniejącym od 11 roku życia. W jego ocenie spełnia wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Organ rentowy podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w drodze wyjątku jest zatem związany powyższymi przesłankami, które muszą być spełnione łącznie, a ponadto musi przestrzegać reguł procedury administracyjnej, do czego zobowiązuje go przepis art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Musi więc mieć wzgląd na zasadę dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.), czyli podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stosując przepis prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uczynił zadość wskazanym regułom procesowym, czego odzwierciedleniem są zgromadzone akta postępowania administracyjnego oraz uzasadnienia wydanych decyzji. Jakkolwiek w orzecznictwie, na które powołuje się organ pojawia się pogląd, że w przypadku pobierania przez wnioskodawcę renty socjalnej w trybie zwykłym nie jest możliwe przyznanie mu jednocześnie świadczenia w drodze wyjątku (tak wyrok WSA w Warszawie z 21 stycznia 2022 r., Lex nr 305260), to jednak jest on dyskusyjny. Przeważa bowiem stanowisko, które Sąd w składzie orzekającym podziela, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS co do zasady nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku osobie uprawnionej do renty socjalnej to jednak okoliczność otrzymywania renty socjalnej ma znaczenie dla oceny spełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. W związku z tym już sam fakt otrzymania renty socjalnej oznacza, że wnioskodawca ma zapewnione niezbędne środki utrzymania (tak m.in. wyrok NSA z 4 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 1587/22, Lex nr 3627603). Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z przepisem art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 2194), renta socjalna wynosi 100% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy ustalonej i podwyższonej zgodnie z ustawą o emeryturach i rentach z FUS. W związku z tym należy przyjąć, że osoba otrzymująca rentę socjalną ma zapewnione niezbędne środki utrzymania, które pozwalają na zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby, a nie wszelkich potrzeb. Tym samym brak spełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania wyklucza skarżącego z kręgu uprawnionych do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Co prawda Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w swoich rozstrzygnięciach zaprezentował pierwsze z przedstawionych wyżej stanowisk, tym niemniej pomimo błędnego uzasadnienia są one prawidłowe, ponieważ naruszenie prawa materialnego nie miało wpływu na wynik sprawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), orzekł jak w sentencji wyroku.