II SA/Wa 674/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Andrzej Góraj (spr.), , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2013 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku A. S., działającego przez kuratora – A. S. (matkę), z dnia [...] września 2012 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. A. S., działając przez kuratora – A. S., zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2012 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie. Organ wskazał, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Prezes ZUS podniósł, że przez szczególną okoliczność rozumie się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Organ wyjaśnił, że orzeczeniem z dnia [...] września 2011 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia [...] lipca 2011 r. Wskazano, że na przestrzeni 34 lat życia - na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy - udokumentował 4 lat, 4 miesiące i 20 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W toku postępowania ustalono, że w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy (przesuniętym o okres pobierania renty) na 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, został udowodniony okres składkowy, wynoszący jedynie 1 rok, 7 miesięcy i 3 dni okresów składkowych. Prezes ZUS wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Z akt sprawy wynika, że w okresach od [...] lutego 1997 r. do [...] maja 1999 r., od [...] maja 2004 r. do [...] czerwca 2005 r., od [...] stycznia 2006 r. do [...] maja 2007 r. oraz od [...] lutego 2008 r. do [...] listopada 2010 r., tj. przez łączny okres wynoszący ponad 7 lat, wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w ww. okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Tym samym nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS podał, że z akt sprawy wynika, iż przerwy w ubezpieczeniu spowodowane były podejmowaniem pracy bez ubezpieczenia. Zdaniem organu odwoławczego, fakt ten nie może być uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe, niezależne od ubezpieczonego, w rozumieniu okoliczności szczególnych z art. 83 ust. 1 ww. ustawy. W ocenie Prezesa ZUS, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca nie spełnił warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes ZUS wskazał dodatkowo, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Pismem z dnia 19 marca 2013 r. A. S., działając przez kuratora – A. S., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], wnosząc o pozytywne załatwienie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego, przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie wnioskodawcy okoliczności faktycznych, potwierdzających istnienie pierwszej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury, czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne, czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy, odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. W sytuacji zaś, gdy staż pracy jest nieadekwatnie krótki do wieku wnioskodawcy, ustalenia wymaga to, czy brak wypracowania odpowiednio długiego okresu składkowego był spowodowany okolicznościami szczególnymi. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż wnioskodawca, na 34 lata życia wypracował jedynie niepełne cztery lata i cztery miesiące okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością niewymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez wnioskodawcę w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej wypracowanie stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w jej życiu istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały jej podejmowanie zatrudnienia. Analiza materiału dowodowego, zgromadzonego w niniejszej sprawie, prowadzi do konkluzji, że nieudowodniono istnienia szczególnych okoliczności, uniemożliwiających wypracowanie okresów składkowych o długości adekwatnej do wieku strony. Za taką szczególną okoliczność strona uważa dopiero zdarzenie, w wyniku którego stwierdzono u niej całkowitą niezdolność do pracy. Ta okoliczność nie pozostaje jednakże w związku i nie uzasadnia niewypracowania w przeszłości odpowiednio długiego stażu pracy. Analiza zatrudnienia wnioskodawcy w okresie do momentu stwierdzenia u niego całkowitej niezdolności do pracy, nie tylko zaś nie udowadnia, ale nawet nie uprawdopodabnia tezy, iż gdyby nie zaistniało zdarzenie w postaci [...], to strona wypracowałaby odpowiednio długi staż, uprawniający do świadczenia w trybie zwykłym. Co zaś się tyczy choroby alkoholowej skarżącego, o istnieniu której wzmianki pojawiają się w aktach administracyjnych, to uwypuklenia wymaga okoliczność, że strona nie powołała żadnego dowodu dla wykazania, że podejmowała leczenie dla wyjścia z nałogu. Samo zaś istnienie choroby alkoholowej nie może być potraktowane jako okoliczność szczególna, tłumacząca brak wypracowania stosownego stażu pracy. W sytuacji bowiem gdy skarżący nie podejmował leczenia, przyznanie dochodzonego świadczenia stanowiłoby nadużycie w stosunku do innych osób ubezpieczonych, które latami wypracowywały składki, z których składa się Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). ----------------------- 6