II SA/Wa 677/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Sędziowie WSA Olga Żurawska – Matusiak, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2013 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] , na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił P. S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku z uwagi na brak przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowały brak uprawnień wnioskodawcy do świadczenia w trybie zwykłym. P. S. nie zgodził się z powyższą decyzją i złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] , na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., zawiesił postępowanie odwoławcze z powodu odwołania wniesionego przez wnioskodawcę do Sądu Okręgowego w [...] od decyzji odmawiającej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Następnie Prezes ZUS postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] , na podstawie art. 97 § 2 K.p.a., podjął zawieszone postępowanie, zaś decyzją z tej samej daty i o identycznym numerze jak powyższe postanowienie, na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. P. S. zwrócił się do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy, a Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w przepisie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdził, że w sprawie brak jest spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, wskutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wskazał, iż od ustania ostatniego okresu zatrudnienia, tj. od [...] .09.1998 r. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy w dniu [...] .02.2009 r., tj. przez okres ponad 14 lat, zainteresowany nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Organ podniósł, że w ww. okresie nie została wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a jedynie częściowa niezdolność do pracy od [...] .05.2004 r. do stycznia 2005 r., która ograniczała możliwość podjęcia zatrudnienia, lecz jej nie wykluczała. Zaznaczył też, że bezrobocie i wynikające z niego trudności w uzyskaniu zatrudnienia, nie mogą być w świetle orzecznictwa kwalifikowane jako okoliczność szczególna. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. S. nie zgodził się z powyższą decyzją i wniósł o przyznanie renty w drodze wyjątku. Powołał się na bardzo ciężki stan zdrowia oraz bardzo trudną sytuację materialną skutkującą brakiem środków na leczenie i utrzymanie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów innych niż podniesione w zarzutach. Zgodnie bowiem z przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] , odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś organ mając na uwadze jego odwołanie do sądu powszechnego od decyzji o odmowie przyznania świadczenia w zwykłym trybie, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 107 ze zm.), zawiesił postępowanie odwoławcze. Następnie postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] Prezes Zakładu na podstawie art. 97 § 2 K.p.a. podjął zawieszone postępowanie wobec ustania przyczyny zawieszenia. Jednakże zamiast przystąpić do ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] , odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, zaś decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] , zaskarżone rozstrzygnięcie z [...] listopada 2012 r. utrzymał w mocy. Takiego działania organu nie sposób zaakceptować, gdyż godzi ono w pierwszej kolejności w ustanowioną w art. 12 K.p.a. zasadę ogólną szybkości postępowania. Jak podnosi się w doktrynie, szybkość, tj. zasada osiągania końcowego celu postępowania administracyjnego w najkrótszym czasie, należy do kardynalnych zasad dobrego postępowania. Każdy dzień zwłoki odsuwa moment realizacji tego celu. Ponieważ postępowanie urzeczywistnia postulat praworządności, powolność postępowania oddala moment realizacji nakazu prawa, a często go wręcz udaremnia. Ponadto opisane działanie narusza również zawartą w art. 8 K.p.a. zasadę ogólną pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. W ocenie Sądu stwierdzone uchybienia należy zakwalifikować jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Jakkolwiek co do zasady pojęcie rażącego naruszenia prawa odnosi się do przepisów materialnych, tym nie mniej doktryna dopuszcza kwalifikowanie jako rażące naruszenie prawa pogwałcenie zasad ogólnych K.p.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego powszechnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu wymagań praworządności. Jak stwierdza Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 września 2000 r., V SA 2998/99 (Lex nr 51249): "Rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa". Zaskarżona decyzja, jako że utrzymuje w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a, orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 pierwszej z powołanych ustaw.