II SA/Wa 682/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Adam Lipiński, Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2009 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] stycznia 2009 r. i odmówił przyznania L. P. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39 poz. 353 z późn. zm.), jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS L. P. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Skarżąca bowiem, nie wykazała szczególnych okoliczności dla których nie nabyła świadczenia w trybie zwykłym. L. P. w okresie od [...] stycznia 1997 r. do dnia ustalenia przez lekarza orzecznika ZUS orzeczeniem z dnia [...] października 2008 r. daty całkowitej niezdolności do pracy, czyli lipca 2007 r., czyli przez okres 9 lat nie udowodniła jakiekolwiek okresu składkowego lub nieskładkowego. Nadto zdaniem organu analiza przebiegu ubezpieczenia wskazuje, że brak podjęcia ubezpieczenia nie był spowodowany nadzwyczajnymi okolicznościami, bowiem w tym czasie strona nie miała ustalonej całkowitej niezdolności do pracy. Prezes ZUS podkreślił, iż udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy strony wynosi 5 lat, [...] miesięcy i [...] dni i jest nieadekwatny do wieku osoby, która na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy miała [...] lata . Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującą się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi L. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut, jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, a jej stan zdrowia ulega z roku na rok pogorszeniu. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki. ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; ─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności; ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek; ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1 jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa), oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem jest przede wszystkim uzasadnienie decyzji wydanej w drugiej instancji. Organ bowiem nie wziął pod uwagę faktu, iż jak wynika z opinii biegłego [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. wydanej do sprawy o sygn. akt [...] skarżąca miała problemy [...] od 1997 r., a z opinii biegłego lekarza [...] wydanej w dniu [...] listopada 2005 r. do sprawy o sygn. akt [...] wynikało, że u skarżącej rozpoznano [...]. W takiej sytuacji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien rozważyć, czy przy stopniu niepełnosprawności fizyczno – ruchowej pani L. P. i możliwościach zatrudnienia skarżącej jako osoby niepełnosprawnej, czy w przypadku skarżącej nie wystąpiła szczególna okoliczność, która uniemożliwia jej nabycie, świadczenia w trybie zwykłym. Tymczasem w sprawie organ tych okoliczności w ogóle nie rozpatrzył, co powoduje, że zaskarżona decyzja przekracza granice uznania administracyjnego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.