II SA/Wa 69/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie W składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędzia WSA Adam Lipiński, Asesor WSA Joanna Kube (spr.), , Protokolant Marcin Błach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi L. R. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia poborowego do odbywania służby zastępczej 1. stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości W dniu 25 czerwca 2004 r. poborowy L. R. złożył wniosek o przeznaczenie go do służby zastępczej. Wniosek swój motywował poglądami pacyfistycznymi oraz natury moralnej. Nadto podawał, jako przyczynę opiekę nad niepełnosprawną babcią, która jest niezdolna do samodzielnego życia, ponieważ jest niewidoma i wymaga stałej opieki. Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem nr [...] wydanym na posiedzeniu w dniu [...] listopada 2004 r. na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), po rozpatrzeniu odwołania L. R. od orzeczenia Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w [...]. datowanej [...] sierpnia 2004 r. nr [...], a wydanej na posiedzeniu w dniu [...] sierpnia 2004 r. postanowiła odmówić przeznaczenia poborowego do odbywania służby zastępczej. Komisja do Spraw Służby Zastępczej w uzasadnieniu orzeczenia uznała, że wyrażony w odwołaniu sprzeciw wobec przemocy, zabijaniu i konfliktom zbrojnym jest w rzeczywistości powoływaniem się na ogólnoludzkie zasady moralne i samo stwierdzenie ich posiadania nie jest wystarczające do przeznaczenia poborowego do odbywania służby zastępczej. Wskazano również, że negatywny stosunek poborowego do wojska, rozkazów oraz przeświadczenia o przemocy w wojsku jest jedynie osobistym przekonaniem, co nie wchodzi w zakres systemu etycznego. Wskazano, że obowiązek obrony ojczyzny wynikający z przepisu art. 85 Konstytucji RP nie powinien być interpretowany jako godzący w dobre imię i godność obywatela. W skardze do Sądu L. R. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia z dnia [...] listopada 2004 r. i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 8, 9, 12 § 1 i 2 kpa. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że przepis art. 11 o służbie zastępczej nie wskazuje sposobu ani rodzaju uprawdopodobnienia odmiennych cech charakterologicznych. Zwrócił uwagę, że fakt leczenia się u [...] potwierdza, że miał trudności w przedstawieniu we właściwy sposób członkom Komisji odmiennych cech charakterologicznych. Skarżący przekonywał, że pobyt w wojsku mógłby się dla niego skończyć tragicznie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc, się do zarzutów skargi m. in. stwierdzono, że to na poborowego, składającego wniosek o przeznaczenie go do służby zastępczej ustawa o służbie zastępczej nakłada obowiązek wskazania zasad moralnych, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Wskazano, że powołane w skardze problemy natury psychicznej nie mogły być przedmiotem rozpatrywania przez Komisję, ponieważ zostały podniesione dopiero w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonego orzeczenia Komisji do Spraw Służby Zastępczej pod tym kątem, należy stwierdzić, że narusza ono prawo w stopniu rażącym, uzasadniającym stwierdzenie jego nieważności. Przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej określają zasady przeznaczenia do służby zastępczej, kierowania do jej odbycia oraz odbywania służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie służby. Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 tej ustawy orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, natomiast stosownie do jej przepisu art. 13 ust. 1, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni, od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej. Jednocześnie w art. 6 ust. 1 omawianej ustawy o służbie zastępczej ustawodawca postanowił, że do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), o ile ustawa nie stanowi inaczej. Z kolei przepis art. 14 ust. 5 przedmiotowej ustawy zawiera upoważnienie ustawowe dla Rady Ministrów, która określi, w drodze rozporządzenia, m.in. tryb działania komisji wojewódzkiej i komisji, sposób dokumentowania ich działalności, a także wzory orzeczeń w sprawach przeznaczenia do służby zastępczej. Rada Ministrów wykonała powyższe upoważnienie, wydając w dniu 24 lutego 2004 r., na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o służbie zastępczej, rozporządzenie w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 307), którego załącznik nr 1 stanowi wzór orzeczenia komisji wojewódzkiej do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej, zaś załącznikiem nr 2 – wzór orzeczenia komisji do spraw służby zastępczej w sprawie przeznaczenia do służby zastępczej. W rozpatrywanej sprawie zaskarżone orzeczenie zostało wydane według tego wzoru. Dlatego też sentencja orzeczenia zawiera sformułowanie "postanawia odmówić przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej". Należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie (wyrok z dnia 26 lipca 2004 r. U 16/02, OTK-A 2004/7/70) konsekwentnie stoi na stanowisku, że rozporządzenie ma charakter aktu wykonawczego, wydawanego na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Po pierwsze, zatem – rozporządzenie musi być wydane na podstawie wyraźnego oraz szczegółowego upoważnienia ustawy i zmieścić się w zakresie określonym w upoważnieniu. Po drugie – brak stanowiska ustawodawcy w danej sprawie, przejawiający się nieprecyzyjnością lub ogólnością upoważnienia, winien być interpretowany jako nieudzielenie w tym zakresie kompetencji normodawczej do wydania rozporządzenia. Upoważnienie nie może też opierać się na domniemaniu objęcia jego zakresem materii w upoważnieniu niewymienianych. Nie podlega ona wykładni rozszerzającej, ani też celowościowej. Po trzecie – jeżeli rozporządzenie określa tryb postępowania, winno to czynić tak, aby zachowana została spójność z postanowieniami ustawy. Po czwarte – akt tego rodzaju, oprócz niesprzeczności z ustawą, z której wynika upoważnienie i na podstawie, której został wydany, nie może być sprzeczny z normami konstytucyjnymi, a także aktami ustawodawczymi, które pośrednio lub bezpośrednio dotyczą materii stanowiącej przedmiot rozporządzenia. Po piąte – sfera praw i wolności stanowi materię konstytucyjną w ramach, której przewiduje się upoważnienie na rzecz konstytucyjnie dopuszczalnej regulacji ustawowej. Sfera ta nie może zostać jednakże uregulowana wyłącznie w aktach podstawowych – tj. rozporządzeniach ministra. Zgodnie z art. 138 § 1 kpa, który jak to już wyżej wspomniano ma zastosowanie do postępowania w sprawach określonych w ustawie o służbie zastępczej, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. Natomiast zgodnie z art. 138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Powołany przepis art. 138 kpa, zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, co oznacza, że organ nie jest uprawniony do wydania decyzji o innej sentencji niż jedna z wyżej wymienionych. Reasumując należy uznać, że załącznik nr 2 do wskazanego rozporządzenia w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej, jest sprzeczny z kodeksem postępowania administracyjnego. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Komisja do Spraw Służby Zastępczej winna wydać swoje orzeczenie kierując się unormowaniem zawartym we wspomnianym wyżej przepisie art. 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na względzie fakt, że zaskarżone orzeczenie jest sprzeczne z powołanym wyżej przepisem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.